Obraz Prus w twórczości Oswalda von Wolkensteina » Historykon.pl
Ostatnie wydarzenia z kalendarium historycznego

Obraz Prus w twórczości Oswalda von Wolkensteina

Obraz Prus w twórczości Oswalda von Wolkensteina

Oswald von Wolkenstein był XV-wiecznym minnesingerem[1], którego życie obfitowało w podróże po całej Europie. Uczestniczył w ważnych wydarzeniach politycznych, takich jak Sobór w Konstancji czy zawarcie pokoju w Paryżu w 1416 roku. W swoich utworach pozostawił informacje o różnych krajach, w tym również o Prusach.

Oswald von Wolkenstein

Oswald von Wolkenstein

Oswald von Wolkenstein pozostawił po sobie ponad 130 wierszy, z których część traktuje o Państwie Zakonu Krzyżackiego. Dlatego też celem poniższej pracy jest sprawdzenie, co napisał na temat Prus. Interesujące będzie także, w jaki sposób je przedstawił oraz dlaczego pozostawił taki opis. W tym celu zostaną wykorzystane następujące metody badawcze: krytyczna, z milczenia źródeł oraz komparatystyczna.

Tekst ten składa się z kilku części. Na początku zostało omówione pojęcie minnesangu, jego geneza i rozwój, bez którego bardzo trudne byłoby zrozumienie jego twórczości. Następnie przedstawiona zostanie biografia oraz twórczość Oswalda, jej inspiracje i ogólna charakterystyka. Po nich wskazane zostaną fragmenty odnoszące się do Prus. Zestawione zostały z innymi źródłami dotyczącymi Prus: Prologiem rycerza autorstwa Geoffreya Chaucera i Litwinem Schondocha.

Przed badaczem, chcącym poszerzyć swą wiedzę na temat Oswalda von Wolkensteina, pojawia się problem w postaci braku literatury polskojęzycznej zarówno źródłowej, jak i współczesnej. Wiersze tego minnesingera cytowane są według wydania Bedy Webera z 1847 roku (w Scriptores rerum Prussicarum wyczytać można, iż praca ta zawiera drobne błędy redakcyjne) oraz wydania angielskiego w tłumaczeniu Albrechta Classena. Minnesangu oraz twórczość Oslwada opisane zostały głównie dzięki encyklopediom (A New History of German Literature, Medieval Germany. An Encyklopedia, Deutsche Geschichte wydane pod redakcją Heinricha Pleticha). Pewne informacje na temat życia Wolkensteina znaleźć można także w Scriptores rerum Prussicarum, jednak ze względu na czas powstania (XIX wiek) opracowanie to wymagało zestawienia z pracami nowszymi. Napisane w języku angielskim streszczenie artykułu Žydrūnasa Mačiukasa, dotyczące znajomości Litwy przez tego poetę pomogło ustalić, kiedy Oswald odwiedził Prusy oraz jaką mógł mieć wiedzę na ich temat.

Minnesang

Muzyka była istotnym elementem kształcenia w średniowieczu. Każdy wykształcony człowiek (tzw. klerk) musiał mieć o niej chociaż podstawową wiedzę. Najczęściej stosowana była do upiększania Mszy. Nie powinien dziwić zatem fakt, że do XI w. powstało mało zabytków muzyki świeckiej, która funkcjonowała przede wszystkim z tekstami łacińskimi i opierała się na formach religijnych (np. XI-wieczna Pieśń o Rolandzie ma charakter litanijny)[2]. Muzyka jako samodzielna sztuka w zasadzie nie istniała, również jej zapis pozwalał na bardzo swobodną interpretację. Dopiero w okresie reformy karolińskiej zaczęło ulegać to przemianom, wtedy też dostrzeżono potrzebę ujednolicenia jej zapisu. W IX wieku pojawiają się neumy – poprzedniczki nut, później zaś ich zapis na czterolinii[3]. Mniej więcej w tym czasie Guido z Arezzo wprowadził interwały oraz pojawiły się, później rozbudowywane, elementy polifonii, początkowo w liturgii, a następnie także w muzyce świeckiej[4].

Pod koniec XI wieku w południowej Francji wykształciła się poezja trubadurów. Była ona związana z rycerstwem, stąd też dominowała w niej tematyka miłości dworskiej. Pierwszym twórcą był Wilhelm IX książę Akwitanii (1071-1127). Od tego momentu nastąpił jej szybki rozkwit, co potwierdza duża liczba trubadurów „pierwszego pokolenia” (czyli najstarsi znani z imienia twórcy pierwszej połowy XII wieku): Cercanom, Marcabru, Jaufre Rudel. Poprzez małżeństwo Eleonory Akwitańskiej z francuskim królem Ludwikiem VII (1137) liryka prowansalska dotarła do północy Francji. Stało się to nie tylko dlatego, że była ona wnuczką wspomnianego wyżej Wilhelma IX, lecz również poprzez fakt, iż kultura Południa znajdowała się na wyższym poziomie, niż kultura Północy[5]. Właśnie z tego powodu Eleonora Akwitańska sprowadziła na swój dwór trubadurów, których twórczość stała się inspiracją dla truwerów (słowa „trubadur” i „truwer” pochodzą od słowa „tworzyć”, a różnica wynika stąd, iż pochodziły z różnych języków[6]).

Mniej więcej w tym samym czasie (tj. w okresie II krucjaty 1147-1149) nurt prowansalskiej liryki dotarł także do Niemiec. Najstarsze utwory minnesingerów pochodzą z ok. 1150 roku i, podobnie jak w poezji trubadurów, dominowała w nich tematyka miłosna[7]. Nie oznacza to bynajmniej, że nie poruszali innych tematów, np. krucjatowych[8]. Najstarszym znanym nam z imienia minnesingerem był Der von Kürnberger. Po nim było wielu innych, takich jak Rudolf von Fenis-Neuenburg czy Wolfram von Eschenbach. Mimo, że minnesang był zjawiskiem niemieckim, jej twórcy pełnymi garściami czerpali z dorobku francuskich truwerów i prowansalskich trubadurów. Dla przykładu: żyjący w XII wieku Dietmar von Aist przetłumaczył Can vei lauzeta Bernarda z Ventadorn, a najwybitniejszy minnesinger – Walther von der Vogelweide (ok. 1170-1230) wykorzystał za wzór melodii Palastinalied jedną z pieśni Jaufra Rudela[9]. Na grunt niemiecki przenoszono też francuskie gatunki literackie, np. tagelied, który był odpowiednikiem prowansalskiej alby (gatunek pieśni opisujący rozstanie kochanków o świcie)[10]. W XIII wieku pojawia się „nurt ludowy”, którego najsłynniejszym przedstawicielem był, urodzony pod koniec XII wieku, Neidhart von Reuental. Napisał on dużo tekstów z gatunku postourelle, opowiadających o spotkaniu rycerza i chłopki[11]. Widać zatem, że najważniejsi znani nam twórcy żyli w XII i XIII wieku. Nie oznacza to bynajmniej, że w nurcie niemieckiej poezji dworskiej nie tworzono także później. Potwierdzeniem tego może być fakt, że dopiero w XIV wieku powstał jeden z najsłynniejszych manuskryptów z różnymi pieśniami minnesingerów- Codex Manesse. Niemieckojęzyczni poeci cięgle wykonywali pieśni poruszające te same tematy, co ich poprzednicy z XII wieku. Widać to również na przykładzie żyjącego na przełomie XIV i XV wieku Oswalda von Wolkenstein.

Partnerzy



Przewiń do góry