Oswald von Wolkenstein – zarys biografii
Oswald von Wolkenstein pochodził z południowego Tyrolu. Urodził się w 1376 lub 1377 roku[12], jako drugi syn w jednej z tamtejszych wpływowych rodzin rycerskich. Przez niemal całe życie podróżował, brał udział w konfliktach czy ważniejszych wydarzeniach politycznych. Według informacji podanych w Scriptores rerum Prussicarum, mając około 10 lat wyruszył w podróż do Prus jako biedny giermek[13], a w 1396 wziął udział w zakończonej klęską bitwie pod Nikopolis. W 1401 roku wyruszył z królem Ruprechtem do Italii. W 1410 odbył pielgrzymkę do Ziemi Świętej. Następnie wędrował po Europie Zachodniej, głównie jako dyplomata[14]. Uczestniczył w obradach soboru w Konstancji, a później także w innych misjach dyplomatycznych, jak choćby przy zawarciu pokoju w Paryżu w 1416[15]. W 1417 roku ożenił się z Małgorzatą von Schwangau, dzięki czemu wszedł do bardzo wpływowego rodu polityków. Dalej podróżował, będąc na usługach księcia Tyrolu Fryderyka IX Habsburga. W latach 1420-21 wziął udział w wojnach husyckich. Własne interesy sprawiły, że dwukrotnie (1421-2 oraz w 1427) znalazł się w więzieniu[16]. Początek lat trzydziestych był dla niego bardziej pomyślny. W 1431 stał się członkiem Zakonu Smoka. Był to węgierski zakon założony w na przełomie XIV i XV wieku przez króla Zygmunta Luksemburskiego, a należał do niego m.in. słynny Vlad Tepesz. W roku następnym wrócił do służby u króla Zygmunta, stając się jego posłem na soborze w Bazylei[17]. Zmarł 2 sierpnia 1445 w klasztorze Neustift koło Brixen, gdzie został pochowany[18].
Twórczość poetycka Oswalda von Wolkensteina
Oswald von Wolkenstein był znany przede wszystkim nie jako dyplomata, lecz poeta. Niezwykle bogaty życiorys stanowił inspirację dla jego twórczości, na którą składają się 133 wiersze[19]. Dotykała ona różnych tematów – od religijnych, po autobiograficzne. Na jej przykładzie widać przemiany, jakie zaszły w poezji.
Jeszcze w XIII wieku Kościół ze sporą rezerwą podchodził do świeckich wierszy, duchowni wręcz krytykowali język poezji, co wynikało z frywolności, która często przejawiała się w pieśniach (np. wspomniane alby)[20]. Mimo to poezja świecka rozwijała się dalej, o czym świadczy bardzo duża liczba twórców znanych nam z nazwiska. Tematy były wielokrotnie realizowane w określonej konwencji. Liryczne „ja” zwykle związane było ze zbiorowością, aczkolwiek w kręgach dworskich możliwe było łączenie go z autorem[21]. Wszystko to powoli zmieniało się w XIV wieku, gdy wiersze stawały się bardziej autobiograficzne, odnoszące się ściśle do życia autora (wyraźnie to widać w balladach Villona z połowy wieku XV).
Na lirykę Oswalda należy spojrzeć w kontekście opisanych wyżej zmian. Jego twórczość, podobnie jak i życie były pełne paradoksów, przeciwstawień – członek dworu żyjący w swego rodzaju izolacji (jak wspomniano wyżej także siedzący w więzieniu), obok pieśni o tematyce religijnej traktujące o afirmacji życia[22]. W swej twórczości lubił nawiązywać do utworów żyjącego na przełomie XII i XIII wieku Nedharta von Reuental. Obok pieśni z gatunku tagelied pisał też ku teksty dotyczące Najświętszej Maryi Panny[23] (pieśni Jej dotyczące to tzw. marienlieder[24]).
Jednocześnie, mimo osadzenia w funkcjonujących konwencjach literackich, był jednym z prekursorów wykorzystywania wątków autobiograficznych we własnych wierszach[25]. Wszystko to sprawiało, że jego poezja ma charakter wielowymiarowy[26].
Na początku należy zobaczyć, kiedy oraz w jakich okolicznościach Oswald pojawił się w Prusach. W Scriptores rerum Prussicarum znajduje się niewiele informacji na ten temat. Można jedynie wyczytać, iż mając 10 lat udał się do Prus jako biedny giermek w orszaku księcia Albrechta III. Miał on spędzić tam osiem lat, przy okazji poznając języki słowiańskie. Drugi raz pojawił się w pobliżu Prus, gdy w 1389 udał się przez Polskę nad Morze Czarne[27]. Znacznie więcej informacji na temat wypraw poety podaje litewski badacz Žydrūnas Mačiukas. Według jego badań najstarsza wzmianka o Wolkensteinie pojawiła się w dokumentach zakonnych z listopada 1399 roku. Mógł wtedy przybyć tam albo po bitwie nad Worsklą (o czym brak jest informacji w jego pieśniach), albo by wziąć udział w rejzie na Żmudź[28]. Po raz drugi był w Malborku w 1402, kiedy to reprezentował komtura z Południowego Tyrolu[29]. Kolejne kontakty z Państwem Zakonnym (a więc obszarem Prus) miał w trakcie soborów, w których uczestniczył (w Konstancji i Bazylei), a także na początku lat trzydziestych wieku XV w związku z napiętą sytuacją na Litwie po śmierci Witolda[30]. Wynika z tego, że był bardzo dobrze poinformowany o sytuacji w Państwie Zakonnym i sąsiadujących z nim krajami. Kontakty te nie znalazły jednak silniejszego odzwierciedlenia w twórczości.
