80 lat po II wojnie światowej Polacy to najbardziej straumatyzowany naród świata. Co 5. Polak ma objawy PTSD
Najnowsze badanie wykazuje, że prawdopodobnie przez II wojnę światową Polacy to najbardziej straumatyzowany naród świata. Co 5. Polak ma objawy PTSD i jak wykazuje badanie, jest to efekt nieprzepracowanych traum związanych z przeżyciami w trakcie II wojny światowej i jej konsekwencji.
Najbardziej straumatyzowany naród na świecie – badania nad długofalowymi efektami traumy II wojny światowej
Głównym celem badania było zbadanie długofalowych skutków traumy II wojny światowej wśród ogólnokrajowej grupy Polaków, opierając się na stylach adaptacyjnych pourazowych według Daniela (1998) – wojownika, odrętwiałego i ofiary.
Równocześnie analizowano związek między tymi stylami a obecnymi objawami zespołu stresu pourazowego (PTSD). Badanie obejmowało reprezentatywną próbę 1598 dorosłych Polaków pozyskaną od zewnętrznej firmy. Respondenci wypełniali:
- Inwentarz Wielopokoleniowej Spuścizny Traumy według Daniela,
- kwestionariusz dotyczący wiedzy o traumatycznych doświadczeniach II wojny światowej w rodzinie,
- Posttraumatyczną Skalę Diagnostyczną-5
- oraz Skalę Doświadczenia Ucieleśnienia.
Wykazano pozytywną korelację między stylami adaptacyjnymi pourazowymi a obecnym poziomem objawów PTSD wśród uczestników, którzy przeżyli II wojnę światową. To badanie wnosi cenne spojrzenie na temat traumy międzypokoleniowej, podkreślając znaczenie oceny ucieleśnienia w zrozumieniu mechanizmów transmisji traumy. Również zwraca uwagę na moderujący wpływ znajomości historii rodziny na ten mechanizm oraz konieczność przekazywania historii rodzinnych kolejnym pokoleniom.
(…) płynie wniosek: na dłuższą metę nie warto zatajać przed rodziną trudnych wątków z przeszłości, ale należy tworzyć przestrzeń, by o tych traumach rozmawiać (…) Jest to bowiem jeden ze sposobów na przerwanie błędnego koła międzypokoleniowego przekazywania traumy. (…) Samo doświadczenie traumy nie jest w naszym kraju częstsze niż w innych krajach na świecie, ale jeśli trauma się już pojawi, to częściej niż w innych krajach przechodzi potem w PTSD.
– powiedział w rozmowie z PAP kierownik badań, psycholog i psychoterapeuta Gestalt prof. Marcin Rzeszutek z UW.
PTSD a Holokaust
Minęło ponad pół wieku od czasu obserwacji dotyczących problemu traumy międzypokoleniowej wśród potomków ocalałych z Holokaustu. Ci, którzy nie doświadczyli Holokaustu bezpośrednio, lecz zostali wtórnie straumatyzowani historią rodziców, wykazują zwiększone ryzyko problemów ze zdrowiem psychicznym, w tym zespołu stresu pourazowego (PTSD), depresji, lęku, a także problemów zdrowotnych, takich jak nowotwory, choroby serca i przewlekły ból.
W badaniach nad drugim pokoleniem ocalałych z Holokaustu skoncentrowano się na pytaniu, czy i w jaki sposób konsekwencje przeżycia traumy mogą być przekazywane między pokoleniami.
Trauma międzypokoleniowa
Termin “transmisja traumy” oznacza przekazywanie myśli, uczuć i zachowań związanych z traumą od osób, które ją przeżyły, na ich potomstwo. Istnieje wiele mechanizmów wyjaśniających ten proces, takich jak modele psychodynamiczne, modele traumy zastępczej, uczenie się i modelowanie, wpływ rodzicielstwa i środowiska rodzinnego, a także hipotezy biologiczne.
Badania nad traumą międzypokoleniową są obszerne, ale pełne kontrowersji i ważnych niewyjaśnionych pytań badawczych. Projekt badawczy skoncentrował się na długotrwałych wpływach traumy II wojny światowej na ogólnopolską próbę Polaków, korzystając z teoretycznego modelu wielopokoleniowej spuścizny masowej traumy.
Stylami adaptacji pourazowej, takimi jak ofiara, odrętwienie i wojownik, analizowano wpływ traumy na uczestników. Polskie społeczeństwo, doświadczające ogromnych strat podczas wojny i represji w okresie komunistycznym, może mieć specyficzne wyzwania w ujawnianiu traumatycznych wspomnień, co wpływa na ich potomstwo.
Częstość występowania PTSD w Polsce wśród ocalałych z wojny jest znacznie wyższa niż w innych krajach europejskich. Badania nad traumą międzypokoleniową skupiają się także na roli obrazu ciała, operacjonalizowanego przez poziom ucieleśnienia. Ucieleśnienie, zrozumiane jako doświadczenia życia w ciele, stanowi kluczowy element radzenia sobie z traumatycznymi wydarzeniami.
Również dzieci ocalałych z Holokaustu i potomkowie rodzin uchodźczych wykazują negatywne doświadczenia cielesne, co wskazuje na wielowymiarowy wpływ traumy na kolejne pokolenia.
Cele badania
Głównym celem tego badania było zbadanie długoterminowych skutków traumy II wojny światowej na ogólnopolskiej próbie Polaków oraz zbadanie, w jaki sposób wychowanie uczestników w atmosferze traumy II wojny światowej, dynamika rodzinna oraz ich refleksje na temat rodziców lub dziadków, którzy doświadczyli traumy, wpływają na ich styl adaptacji po traumie.
Ostatecznie badano, czy brak wiedzy na temat traumy II wojny światowej wśród przodków może wpływać na te relacje. Sformułowano następujące hipotezy:
- Hipoteza 1 Istnieje znaczący pozytywny związek między stylami adaptacji po traumie (ofiara, odrętwiały, wojownik) a aktualnymi poziomami objawów PTSD wśród uczestników, przy jednoczesnym uwzględnieniu czynników socjodemograficznych. Mówiąc dokładniej, zakładamy, że te style adaptacji po traumie można również zaobserwować w kolejnych pokoleniach i mają wymienione powyżej powiązania z obecnymi objawami PTSD.
- Hipoteza 2 Istnieje znaczący negatywny związek między obecnym poziomem objawów PTSD a poziomem ucieleśnienia wśród uczestników przy jednoczesnym kontrolowaniu czynników socjodemograficznych.
- Hipoteza 3 Obecny poziom objawów PTSD jest znaczącym mediatorem między stylami adaptacji po traumie (wojownik, odrętwiały, ofiara) a poziomami ucieleśnienia wśród uczestników, przy jednoczesnym kontrolowaniu czynników socjodemograficznych.
- Hipoteza 4 Brak wiedzy na temat traumy II wojny światowej wśród przodków znacząco moderuje proces mediacji odnotowany w Hipotezie 3, jednocześnie kontrolując czynniki socjodemograficzne wśród uczestników.
Polacy to najbardziej straumatyzowany naród na świecie – wyniki badań
Badanie zostało przeprowadzone zgodnie ze standardami etycznymi i z zasadami Deklaracji Helsińskiej z 1964 roku i jej późniejszymi poprawkami
Analiza wykazała, że wyniki w skalach ofiara, odrętwienie i wojownik były dodatnio skorelowane ze sobą i z globalną intensywnością objawów PTSD. Wyniki w skalach ofiara i odrętwienie były ujemnie skorelowane z poziomem ucieleśnienia, a globalne nasilenie objawów PTSD było ujemnie skorelowane z poziomem ucieleśnienia.
Brak wiedzy na temat traumy z czasów II wojny światowej korelował ujemnie z wynikami w skali wojownik i poziomem ucieleśnienia, choć te korelacje były bardzo słabe. Analiza wykazała, że tylko wiek uczestnika okazał się istotnie związany z głównymi zmiennymi. Zwiększony wiek korelował z mniej intensywnymi objawami PTSD.
style adaptacyjne są zasadniczo sposobami radzenia sobie z masowymi traumatycznymi wydarzeniami i są przyjmowane przez tych, którzy bezpośrednio ich doświadczają. Jednak wpływają również na członków rodzin osób, które przeżyły traumę, strukturyzując ich tożsamość, emocje i przekonania na temat siebie, społeczeństwa i świata w ogóle. Niektóre badania empiryczne sugerują, że międzypokoleniowy wpływ rodziców na te style adaptacyjne wpływa na rozwój psychospołeczny ich potomstwa, zwiększając podatność na objawy PTSD po ekspozycji na traumatyczne wydarzenie
– czytamy w badaniu.
II wojna światowa a PTSD w Polsce
Większość ludzi na świecie doświadcza traumatycznych wydarzeń, takich jak wojny, kataklizmy czy przemoc. Jednak tylko 5-10% rozwija zespół stresu pourazowego (PTSD), charakteryzujący się objawami takimi jak natrętne myśli, koszmary czy napięcie psychofizyczne, a także objawy fizyczne. W Europie Centralnej na PTSD cierpi 1-4 % ludzi, w USA 4-8 %. a w Afryce około 10 %.
W Polsce aż 19% osób cierpi na PTSD, co jest zaskakująco wysokim odsetkiem na skalę światową. Prof. Rzeszutek zauważył, że Polacy to prawdopodobnie najbardziej straumatyzowany naród świata. Podkreślił, że nie doświadczamy traumy częściej niż inne kraje, ale jeśli już doświadczymy, to częściej przechodzi ona w PTSD.
Podatność na PTSD w Polsce może wynikać z nieprzepracowanej traumy z czasów II wojny światowej. Nawet wnukowie i prawnukowie osób, które przeżyły wojnę, odczuwają skutki traumy. Polska historia, ze zmiennymi okupacjami i represjami, utrudniała przetwarzanie traum.
Traumy doznane bezpośrednio przez uczestników wojny wpływają na członków rodziny, kształtując ich tożsamość i emocje. Przekazują traumę kolejnym pokoleniom, co zwiększa podatność na PTSD.
Aby zmniejszyć ryzyko PTSD, kluczowa jest edukacja i otwarta dyskusja na temat traum. Prof. Rzeszutek podkreśla potrzebę rozmów o traumach rodzinnych oraz szerzenia wiedzy o PTSD.
Mówienie o traumach w sposób obiektywny, poza podziałami politycznymi, może również przyczynić się do zmniejszenia skutków wojny na psychikę społeczeństwa. Badacze apelują o większe zrozumienie psychospołecznych konsekwencji II wojny światowej w debacie publicznej i badaniach naukowych.
Źródła:
- Długotrwały wpływ traumy II wojny światowej na objawy PTSD i poziom ucieleśnienia w ogólnopolskiej próbie Polaków, Scientific Reports [dostęp 15.11.2023].
- Ludwika Tomala, 8 dekad po wojnie Polacy to najbardziej straumatyzowany naród świata, naukawpolsce.pl [dostęp 15.11.2023].
Fotografia poglądowa
