Polskie Radio i Telewizja Polska w okresie legalnej działalności NSZZ „Solidarność” 1980-1981. Dokumenty, red. nauk. Majchrzak Grzegorz, Pleskot Patryk
Okres legalnej działalności „Solidarności” w latach 1980-1981 był przełomowy w historii powojennej Polski. Dzięki istnieniu tego wielomilionowego ruchu społecznego, niezależnego od rządzącej partii komunistycznej po raz pierwszy od 1945 roku szerokie rzesze społeczeństwa polskiego mogły mówić w życiu publicznym to co naprawdę myślą. Jak na tą sytuację reagowały ówczesna Telewizja Polska i Polskie Radio nadal będące pod ścisłą kontrolą komunistów?
Powstanie NSZZ „Solidarność” w 1980 roku, a następnie jej legalna działalność do wprowadzenia stanu wojennego w dniu 13 grudnia 1981 roku mocno zachwiały fundamentami systemu komunistycznego PRL. Niemniej jednak komunistom udało się zachować kontrolę nad najważniejszymi filarami swojej władzy, czyli wojskiem, milicją i bezpieką, głównie dzięki temu, że nie dopuścili do tworzenia się w nich struktur „Solidarności”. W tym okresie bardzo ważną rolę odegrały także ówczesne media państwowe, przede wszystkim media elektroniczne, czyli Telewizja Polska i Polskie Radio.
Publikacja pod redakcją Grzegorza Majchrzaka i Patryka Pleskota jest zbiorem 68 dokumentów z lat 1980-1981, dotyczących TVP i Polskiego Radia, wytworzonych zarówno przez Komitet do Spraw Radia i Telewizji „Polskie Radio i Telewizja” (zwany potocznie Radiokomitetem), [państwowa instytucja, istniejąca w latach 1951-1993, mająca za zadanie kontrolę i organizację pracy państwowych stacji telewizyjnych i radiowych], kierownictwo PZPR i ówczesnego MSW oraz przez „Solidarność”. Obaj redaktorzy naukowi są znanymi historykami, zajmującymi się okresem PRL, obydwaj mają na swoim koncie naukowym liczne i wartościowe publikacje na ten temat.
We wstępie do swojej publikacji, autorzy piszą, że w okresie od sierpnia 1980 roku do grudnia 1981 roku został złamany, istniejący od 1945 roku, monopol komunistów na politykę informacyjną. Stało się tak przede wszystkim za sprawą wydawnictw „Solidarności”, głównie jej prasy, chociażby wydawanego do kwietnia 1981 roku „Tygodnika Solidarność”.
W tym okresie ukazywało się także wiele wydawnictw nieoficjalnych, które ukazywały się dzięki takiej właśnie formie wydawania poza zasięgiem wciąż istniejącej cenzury. Niestety, mimo nacisków ze strony społeczeństwa, Solidarności, środowiska dziennikarskiego oraz samych pracowników PR i TV, te dominujące wówczas w Polsce media elektroniczne nadal pozostały narzędziami służącymi rządzącym komunistom do szerzenia swojej partyjno-państwowej propagandy, a nie do przekazywania rzetelnych informacji o sytuacji w kraju i na świecie oraz dialogu społecznego i społecznej dyskusji.
Niemniej jednak, w tym okresie państwowe radio i telewizja uległy- do pewnego stopnia- pozytywnej ewolucji i stały się mniej dyspozycyjne wobec rządzących niż to było we wcześniejszym okresie ich istnienia. Zmniejszyła się chociażby liczba dziennikarzy, którzy bez wahania wykonywali każde polecenie PZPR. Dowodem na nieufność władz PRL wobec PR i TVP jest fakt, że w czasie przygotowań do wprowadzenia stanu wojennego, we wrześniu 1981 roku uruchomiono zastępcze studio radiowe i telewizyjne, które mieściło się na terenie pułku łączności przy ul. Żwirki i Wigury w Warszawie, które było obsługiwane przez specjalistów wojskowych.
Książka Grzegorza Majchrzaka i Patryka Pleskota dostarcza nam solidnej dawki wiedzy na temat Polskiego Radia i TVP na początku lat 80 XX wieku, który były wtedy i przez następne lata jedynymi mediami elektronicznymi w naszym kraju i dzięki temu miały pozycje monopolisty w swojej dziedzinie.
Sytuacja ta uległa zmianie dopiero po upadku systemu komunistycznego w latach 1989-1991, kiedy to powstały liczne prywatne media elektroniczne, z których większość istnieje do dnia dzisiejszego. Muszę przyznać, że nie zdawałem sobie sprawy jak wielki był pozytywny wpływ „Solidarności” na media państwowe w okresie jej legalnego istnienia w latach 1980-1981.
Wydawnictwo IPN
Ocena recenzenta: 5/6
Konrad Ruzik
Egzemplarz recenzencki otrzymany od Wydawnictwa IPN. Tekst jest subiektywną oceną autora, redakcja nie identyfikuje się z opiniami w nim zawartymi.
