Jack Hartnell, Średniowieczne ciało
Odcięte głowy przechowywane w relikwiarzach, eliksiry na porost włosów i średniowieczne poradniki higieny – brzmi jak opowieść pełna sprzeczności? Książka Średniowieczne ciało Jacka Hartnella zabiera czytelnika w podróż, w której średniowiecze przestaje być mrocznym wiekiem brudu i zabobonu, a staje się epoką fascynujących odkryć, medycznych eksperymentów i codziennych trosk bliskich naszym własnym. Czy naprawdę aż tak różnimy się od ludzi, którzy żyli przed wiekami?
Wydanie pierwsze tej książki ukazało się pod tytułem Jeździec bez głowy. Co o ciele wiedzieli średniowieczni ludzie? Skoro ukazuje się wydanie drugie pod zmienionym i skróconym tytułem to świadczy o poczytności i wartości książki. Co powoduje, że chcemy przyglądać się ludzkiemu ciału przed wiekami?
Jack Hartnell wykłada na wydziale historii sztuki Uniwersytetu Anglii Wschodniej w Norwich. Jego zainteresowania naukowe koncentrują się wokół kultury wizualnej w średniowieczu i nowożytności w Europie i na Bliskim Wschodzie.
Dzieła sztuki i przedmioty codziennego użytku traktuje jak łamigłówki, których rozwikłanie pozwala przenieść się w przeszłość i poznać świat z okresu ich powstania. W swojej książce nie zmienia sposobu badań oraz przedstawienia czytelnikowi elementów tworzących ludzki gatunek.
Jakby zapytać przeciętnego zjadacza chleba po elementarnej edukacji to pewnie średniowiecze uznałby za wieki ciemne. Skojarzyłby je z brakiem higieny i epidemiami.
Często się słyszy ten stereotyp, że mniej więcej od roku 300 do 1500 większość ludzi żyła w świecie pełnym nieszczęścia i ciemnoty. Już we wstępie autor burzy ten powszechny mit na konkretnym przykładzie. Wydobywanie prawdy o średniowieczu spod tego zaburzonego wyobrażenia jest jądrem tej książki.
Jack Hartnell przygląda się średniowiecznemu ciału od stóp do głów, dzięki czemu obala wiele mitów i pokazuje, że tak wiele nas od tej epoki nie różni.
Ówcześni ludzie, tak jak my, martwili się starzeniem, dostawali wysypek lub niestrawności, kochali się i płodzili dzieci. Nawet dużo dzieci. Wbrew powszechnie panującym opiniom zadziwiająco często się kąpali, a także próbowali zapobiegać łysieniu.
Książka Hartnella to fascynujący przewodnik po codzienności ludzi średniowiecza, pełen ciekawostek z zakresu medycyny, sztuki, muzyki, polityki, filozofii i tego co nazywamy historią społeczną. Autor publikacji rozczłonkowuje średniowiecznego człowieka i niczym wytrawny lekarz patomorfolog od ogółu do szczegółu przeprowadza wiwisekcję.
Książka została podzielona na 10 rozdziałów. Od głowy poprzez kości, serce, dłonie aż po genitalia a na stopach skończywszy opowiada dzieje średniowiecznego człowieka. Na kartach publikacji Średniowieczne ciało ożywa wedle zasad wytyczonych przez średniowiecznych myślicieli. Pełno tutaj ciekawostek nie tylko medycznych, ale przede wszystkim w sposobie myślenia ówczesnych ludzi.
Przywołując jeden po drugim te anatomiczne elementy, autor zbudował obraz średniowiecznych ciał jako czegoś więcej niż sumy części. Odmalował również ówczesne poglądy na temat życia i śmierci, cierpienia i piękna.
Oto ciało w jego najszerszym sensie – punkt wyjścia do badania wszelkich aspektów średniowiecznego życia. Głowa prowadzi nas do myśli, skóra do ubrań, kości do praktyk pogrzebowych, a stopy do podróży.
Szkielety wielkich średniowiecznych katedr nadal stanowią w większości stanowią centra naszych miast. Rozczłonkowane kości świętych trwają w relikwiarzach, muzeach i galeriach całego świata. Zupełnie inaczej można po lekturze spojrzeć na kult relikwii w Kościele Katolickim. Już nie jest tylko zamierzchłą przeszłością.
Hartnell bezsprzecznie dowodzi w swojej pracy, że kiedy oderwiemy się już od ograniczającego stereotypu „mrocznych” wieków, możemy dostrzec, że życie tych dawnych ciał nie różniło się wcale tak bardzo od naszych.
Średniowieczne ciało to niesamowicie wciągająca książka, która zmienia sposób postrzegania człowieka tego średniowiecznego, ale jeszcze więcej po lekturze zyskuje współczesny czytelnik.
Wydawnictwo Poznańskie
Ocena recenzenta: 5/6
Piotr Burak
Recenzja powstała we współpracy z Wydawnictwem Poznańskim. Tekst jest subiektywną oceną autora, redakcja nie identyfikuje się z opiniami w nim zawartymi.
