Jeremy Black, Wielkie strategie wojskowe
Chcecie znać strategie wojskowe wielkich światowych mocarstw od XV wieku aż do współczesności? W takim razie, książka Jeremy’ego Blacka jest właśnie dla was…
Jeremy Black dowodzi nam, że strategia, czyli ogólna wizja osiągnięcia celu obranego przez jednostkę bądź organizację wbrew potocznemu mniemaniu nie sprowadza się tylko do szczegółów operacji wojskowych. Jest to pojęcie znacznie szersze, strategia obejmuje bowiem również cały różnoraki wachlarz metod stosowanych przez narody, państwa, władców i elity, aby doprowadzić do powstania korzystnych dla nich sytuacji…
Sylwetka autora
Jeremy Black (ur. 30 października 1955 r. w Cambridge) jest brytyjskim pisarzem i historykiem. Studiował w Queens’ College w Cambridge, St John’s College w Oksfordzie i Merton College w Oksfordzie. W 1980 roku został wykładowcą w Durham University, gdzie uzyskał doktorat w 1983 roku na podstawie pracy Brytyjska polityka zagraniczna 1727–1731 , a następnie profesurę w 1994 roku. Był profesorem historii na Uniwersytecie w Exeter od 1996 roku. Obecnie jest na emeryturze.
Od 1989 do 2005 roku był redaktorem Archives , czasopisma British Records Association. Pełnił funkcję w Radzie British Records Association (1989–2005), Radzie Royal Historical Society (1993–1996 i 1997–2000) oraz Radzie List and Index Society (od 1997 roku). Zasiadał w radach redakcyjnych History Today , International History Review , Journal of Military History , Media History i Journal of the Royal United Service Institution (obecnie RUSI Journal ).
Jest autorem ponad 70 książek, przede wszystkim dotyczących dziejów XVIII wieku, brytyjskiej polityki zagranicznej i dyplomacji międzynarodowej. W naszym kraju wydano dotychczas następujące jego prace.: „Europa XVIII wieku 1700-1789” (1997), „70 największych bitew świata” ( 2007), której Black był redaktorem i „Narzędzia wojny. Jak broń zmieniała świat” (2008).
Jak powstał termin strategia?
Autor dowodzi nam, że sam termin „strategia” pojawił się w XVIII wieku we Francji, w następstwie klęski tego kraju w wojnie siedmioletniej (1756-1763). Szok spowodowany tą katastrofą sprawił, że pojawili się w tym kraju komentatorzy, którzy zaczęli sugerować powrót do antycznych odniesień, w celu stworzenia nowej typologii wojny. Oni pierwsi zaczęli także używać terminu „strategia” w jego współczesnym znaczeniu.
W 1771 roku wydano w Paryżu przekład dzieła cesarza Bizancjum Leona VI Filozofa Tactica. Przekład wykonał podpułkownik Paul-Gedeon Joly de Maizeroy, który opisał zadania la strategique. Według niego ten termin to po prostu sztuka dowodzenia z pełnym wykorzystaniem wszystkich dostępnych środków w celu osiągnięcia sukcesu. Niecałą dekadę wcześniej, w 1762 roku, ten sam autor opublikował tekst o nazwie Traite de tactique, w książce o nazwie Essais militaires, w której mówił o la dialecitque militaire, czyli formułowaniu planów kampanii i przewodzeniu działaniom wojennym.
W 1777 roku wydał z kolei Theorie de la guerre, ou l’on expose la constitution et formations de l’Infanterie et de la Cavalerie, leurs manoeuvres elementaires, avec l’application des principes a la Grande tactique, suivie de demonstrations sur la strategique. Przedmiotem tej pracy była między innymi strategie, zdefiniowana jako sztuka prowadzenia wojny i wszelkich powiązanych działań operacyjnych. Wspomniał także o zapotrzebowaniu na teorię, która odegrałaby rolę przewodnią w tej kwestii..
Połączony z tym oświeceniowy ferment doprowadził do stworzenia nowatorskiego podejścia do prowadzenia wojny i nowej sztuki wojennej, która objawiła w pełni swój blask w okresie wojen rewolucyjnej Francji i czasach napoleońskich (1792-1815).
Zerwanie z europocentryzmem
Jedną z najbardziej pozytywnych cech książki Blacka jest ukazanie tematyki jego książki w kontekście ogólnoświatowych, a nie tylko i wyłącznie europejskim, co niestety wciąż się zdarza w naszym kręgu kulturowym. Dowiadujemy się zatem z niej wiele o strategiach stosowanych przez nowożytne Chiny.
W XV i XVI wieku kraj ten uznał za swoją najważniejszą strategię unikanie wojny jako takiej. Dlatego też zaczął zaniedbywać swoją armię i zaprzestał dalekich wypraw morskich na Oceanie Indyjskim, które z powodzeniem prowadził wcześniej w latach 1405-1433. Zawierało także ugodowe traktaty ze swoimi sąsiadami, jak chociażby z przywódcą Mongołów, Altan-chanem w 1571 roku. Dzięki tego typu pasywnej polityce Chin, Portugalczycy na przełomie XV i XVI wieku zdobyli panowanie nad Oceanem Indyjskim.
Polityka chińska uległa radykalnej zmianie po opanowaniu tego kraju przez Mandżurów w latach 1644-1652 i objęciu w nim władzy przez nową mandżurską dynastię Qing. Qingowie, w przeciwieństwie do swoich poprzedników z dynastii Ming, podjęli szeroko zakrojoną ekspansję terytorialną, w rezultacie której udało im się podbić takie obszary jak Mongolia, Tybet, Sinciang i Tajwan. Celem ekspansji było zdobycie chwały i dóbr. Była ona na tyle efektywna, że jak pisze autor, w latach 1680-1760 Chiny zdobyły więcej terenów niż jakiekolwiek inne mocarstwo na świecie.
Sukcesy te były możliwe dzięki stworzeniu przez Qingów hybrydowego systemu wojskowego, który stanowił połączenie elementów chińskich i mandżurskich. Dzięki temu wojsko chińskie było w stanie skutecznie działać na bardzo zróżnicowanych terenach i być przerzucane na bardzo duże odległości. Qingowie ulepszyli także stosowaną przez swoich poprzedników taktykę rozgrywania przeciwko sobie ludów stepowych, co pozwalało im osłabiać nieprzyjaciół i pozyskać sojuszników.
Wnioski końcowe
Black ukazuje nam jak wielkie znaczenie w prowadzeniu wojny i w ogóle w osiąganiu przez mocarstwa swoich celów mają dobrze skonstruowane strategie wojskowe i polityczne. Pokazuje dobitnie, że przyczyną wszystkich wielkich klęsk mocarstw w przeszłości były źle, a nawet mówiąc dobitniej, fatalnie skonstruowane strategie przez ich przywódców. Z tego powodu rekomenduję tę książkę nie tylko miłośnikom historii wojskowej, ale także szeroko rozumianej historii politycznej!
Wydawnictwo RM
Ocena recenzenta: 6/6
Konrad Ruzik
Egzemplarz recenzencki otrzymany od Wydawnictwa RM. Tekst jest subiektywną oceną autora, redakcja nie identyfikuje się z opiniami w nim zawartymi.
