Wojna trzynastoletnia i upadek potęgi zakonu krzyżackiego » Strona 2 z 3 » Historykon.pl
Ostatnie wydarzenia z kalendarium historycznego

Wojna trzynastoletnia i upadek potęgi zakonu krzyżackiego

Wojna trzynastoletnia i upadek potęgi zakonu krzyżackiego

I faza działań wojennych

Zamek w Malborku Fot: Wikimedia Commons

Zamek w Malborku Fot: Wikimedia Commons

W nauce wyróżnia się dwa główne okresy działań wojennych, różniące się stopniem zaangażowania pospolitego ruszenia. Pierwsza część wojny przypada na lata 1454-1461 i cechuje się głównie porażkami wojsk polsko-pruskich wynikającymi z opieszałości i braku dyscypliny pospolitego ruszenia, które targuje się z królem przed przystąpieniem do walki (przywilej cerekwicki i przywileje nieszawskie)[5]. Pierwszym ważniejszym wydarzeniem tego okresu była bitwa pod Chojnicami (18.09.1454), w której Zakon uzyskał znaczne wsparcie wojskowe ze wschodnich Niemiec, Czech i Austrii[6]. Początkowo siły królewskie odnosiły sukcesy, jednakże flankowe natarcie krzyżackie wywołało panikę  wśród walczących, którzy rzucili się do ucieczki. W krytycznym momencie, gdy siły zakonne wdarły się do polskich taborów, osobiście walczącego Kazimierza Jagiellończyka, który nie chciał opuścić straconej pozycji, grupa rycerzy siłą uprowadziła z pola bitwy na bezpieczne południe, do Mroczy[7]. Bitwa okazała się miażdżącą klęska wojska polsko-pruskiego. O porażce zadecydowała znacznie większa sprawność i karność wojsk zaciężnych przeciwnika. Klęska chojnicka miała ogromny wpływ na dalszy przebieg działań wojennych i jeszcze w tym samym roku wojska zakonne zajęły wiele ważnych ośrodków, takich jak Tczew, Gniew, Malbork, Iława, Ostróda[8]. Kolejne wyprawy pospolitego ruszenia organizowane przez króla nie przyniosły zamierzonego skutku.

Szansą dla Korony okazały się natomiast problemy finansowe Zakonu, który zalegał z żołdem dla kontrolujących ważne zamki oddziałów zaciężnych. Mimo wywołanych obciążeniami podatkowymi rewolt społecznych, udało się Polsce i stanom pruskim, przy dużym udziale miasta Gdańska, zgromadzić środki na wykup trzech zamków krzyżackich z rąk zniecierpliwionych oczekiwaniem na zaległe wypłaty najemników[9]. I tak w ręce polskie trafił stołeczny Malbork, oraz Tczew i Iława, a Gdańsk za swą pomoc został wynagrodzony królewskimi przywilejami[10]. Wsparcie finansowe nie było jednak jedynym wkładem tego miasta w wojnę z Zakonem. Na polecenie króla, rada miejska wysyłała na Bałtyk kaprów, którzy, w celu odcięcia dostaw zaopatrzenia, mieli prawo przychwytywania statków płynących do Królewca[11]. W sierpniu 1457, w okolicach Bornholmu gdańskie statki stoczyły zwycięską bitwę morską z jednostkami duńskimi i inflanckimi, sojusznikami rycerzy-mnichów w tym konflikcie[12]. Trzeba tu wyraźnie zaznaczyć, że Zakon w owym czasie cieszył się nie tylko militarnym, ale również ideologicznym poparciem w Europie. Dość wspomnieć, że Związek Pruski został obłożony banicją przez cesarza Fryderyka III, i co gorsza, ekskomuniką przez papieża Kaliksta III[13]. Nie miało to jednak realnego wpływu na przebieg wojny.

II faza działań wojennych

Zamek w Gniewie  Fot: Marcin Nowiński

Zamek w Gniewie
Fot: Marcin Nowiński

Druga część wojny trzynastoletniej przypada na lata 1461-1466 i charakteryzuje się rezygnacją polskiej strony konfliktu z pospolitego ruszenia jako podstawowej siły bojowej[14]. Brak karności i niska efektywność szlachty sprawiły, że król, po uciszeniu opozycji ze strony możnowładztwa, zaczął gromadzić środki na opłacenie stałych wojsk zaciężnych, nad którymi dowództwo objął wybitny strateg, podkomorzy sandomierski, Piotr Dunin[15]. Nowe oddziały szybko zaczęły odnosić sukcesy. Pierwsza większa potyczka tej części wojny rozegrała się pod Świecinem 17.09.1462 roku, gdzie siły Dunina stoczyły zwycięską walkę z oddziałami Zakonu. W roku następnym, Piotr Dunin na czele sił królewskich rozpoczął oblężenie zamku i miasta Gniewa, szczelnie je otaczając i odcinając dostawy żywności[16]. Zakon jednak nie zamierzał dopuścić do utraty strategicznego ośrodka. Krzyżacki plan zakładał, że wojska lądowe połączą się z silną flotą na terenie Żuław i podejmą próbę uwolnienia oblężonego Gniewa[17]. Do połączenia sił jednak nie doszło, gdyż flota zakonna została zablokowana przez statki gdańskie i zmuszona wycofać się na Zalew Wiślany, gdzie 15.09.1463 doszło do wielkiej bitwy morskiej między 44 statkami krzyżackimi i około 25 jednostkami Gdańska i Elbląga[18]. Bitwa okazała się zwycięska dla strony polskiej i miała znaczny wpływ na losy wojny; Gniew skapitulował, a komunikacja Zakonu z Rzeszą przez Pomorze została sparaliżowana[19].

Do roku 1465 kilkakrotnie podejmowano próby  rokowań pokojowych, jednak wszystkie okazały się nieskuteczne[20].  W międzyczasie strona polska zdobyła wyraźną przewagę zyskując kolejne ośrodki pomorskie. We wrześniu 1466, z powodu głodu i braku szans na odsiecz, skapitulowała krzyżacka obsada oblężonych Chojnic[21].  Pomorze Gdańskie znalazło się w polskim posiadaniu.

Partnerzy



Przewiń do góry