Drugi pokój toruński i jego znaczenie
19.10.1466 roku, w toruńskim Dworze Artusa strony konfliktu przystąpiły do zawarcia traktatu pokojowego, w ramach którego Zakon przekazywał Polsce ziemię chełmińską z Toruniem, ziemię michałowską, oraz przede wszystkim Pomorze Gdańskie. Strona polska otrzymała również północno-zachodnią część Prus właściwych z Malborkiem, Elblągiem i Dzierzgoniem (ziemie te zyskały po roku 1466 miano Prus Królewskich). Zakon zrzekał się też swojej opieki nad biskupstwem chełmińskim oraz warmińskim. Dodatkowo, układ jasno podkreślał podległość zakonu krzyżackiego królowi polskiemu i nakładał na każdego nowo wybranego wielkiego mistrza obowiązek złożenia królowi przysięgi wierności. Zobowiązywało to Zakon do świadczenia pomocy zbrojnej Polsce a także ograniczało jego samodzielność w prowadzeniu polityki zagranicznej. Mimo iż traktat nie wspominał dosłownie o powstaniu stosunku lennego (prawdopodobnie dlatego, że Zakon formalnie mógł podlegać tylko papieżowi), powyższe zobowiązania bez wątpienia oznaczały utratę suwerenności państwa krzyżackiego[22].
Podsumowanie
W 1466 roku państwo polskie, od początku swego istnienia zawsze w jakiś sposób związane z Pomorzem, po 158 latach wróciło nad Bałtyk. Opór stanów pruskich przeciw opresji zakonu krzyżackiego, umiejętnie wykorzystany przez Kazimierza Jagiellończyka, przerodził się w wieloletni konflikt na lądzie i morzu, który przy ogromnym wysiłku polsko-pruskim doprowadził do zjednoczenia utraconej za czasów Łokietka dzielnicy z Królestwem. Zaangażowanie wojsk zaciężnych w drugiej fazie konfliktu oraz wykup Malborka jasno pokazują, że o losach wojny w dużej mierze zdecydowały uwarunkowania finansowe, a sukcesy strony polskiej z pewnością nie byłyby możliwe bez znacznego wsparcia dużych miast pruskich, z Gdańskiem na czele. Wiodąca rola tego największego ośrodka portowego została hojnie wynagrodzona królewskimi przywilejami, co umożliwiło błyskawiczny rozwój miasta w następnych latach. Czynniki te sprawiły, że potęga Zakonu została złamana, a Pomorze Gdańskie trwale, bo aż do pierwszego rozbioru, związało się z Królestwem Polskim. Kilkadziesiąt lat później zakon krzyżacki przestał istnieć.
Marcin Krzysztof Nowiński
Bibliografia
Biskup M., Labuda G., Dzieje zakonu krzyżackiego w Prusach: gospodarka, społeczeństwo, państwo, ideologia, Gdańsk 1986.
Biskup M., Trzynastoletnia wojna z zakonem krzyżackim 1454-1466, Oświęcim 2014.
Biskup M., Wojna Trzynastoletnia i powrót Polski nad Bałtyk w XV wieku, wyd. I, Kraków 1990.
Samsonowicz H., Łokietkowe czasy, Kraków 1989.
Wyrozumski J., Kazimierz Wielki, wyd. III, Wrocław 2004.
Przypisy:
[1]Wyrozumski J., Kazimierz Wielki, Wrocław 2004, s.37
[2]Akapit na podstawie: Samsonowicz H., Łokietkowe czasy, Kraków 1989, s.27-28
[3]Akapit na podstawie: Biskup M., Wojna Trzynastoletnia i powrót Polski nad Bałtyk w XV wieku, Kraków 1990, s.7-12
[4]Biskup M., Wojna Trzynastoletnia…, op.cit., s.14-15
[5]Ibidem, s.25-29
[6]Ibidem, s.26
[7]Biskup M., Trzynastoletnia wojna z zakonem krzyżackim 1454-1466, Oświęcim 2014, s.273-274
[8]Biskup M., Wojna Trzynastoletnia…, op.cit., s.29
[9]Ibidem, s.52
[10]Ibidem, s.52-53
[11]Ibidem, s.51
[12]Ibidem, s.51
[13]Biskup M., Labuda G., Dzieje zakonu krzyżackiego w Prusach: gospodarka, społeczeństwo, państwo, ideologia, Gdańsk 1986, s.411
[14]Biskup M., Wojna Trzynastoletnia…, op.cit., s.25
[15]Biskup M., Labuda G., op.cit., s.413
[16] Biskup M., Wojna Trzynastoletnia…, op.cit., s.66
[17]Biskup M., Labuda op.cit., s.413
[18]Ibidem, s. 413
[19]Ibidem, s. 413-414
[20]Ibidem, s.414
[21]Biskup M., Wojna Trzynastoletnia…, op.cit., s.74
[22]Akapit na podstawie: Biskup M., Wojna Trzynastoletnia…, op.cit., s.76-77
