Echa wojennych tragedii wciąż powracają, gdy wspominamy dramat mieszkańców Warszawy i ofiary okupacyjnej przemocy. Wrzesień 2025 w Muzeum Dulag 121 stanie się czasem, w którym przeszłość zabrzmi na nowo – w opowieściach świadków, historycznych analizach i symbolicznych gestach pamięci. Każde z nadchodzących wydarzeń będzie poruszać i skłaniać do refleksji nad tym, jak historia kształtuje naszą teraźniejszość.
Program obejmie zarówno spacery historyczne w przestrzeni Warszawy, jak i wykład wybitnego historyka oraz coroczne uroczystości rocznicowe. Organizatorzy podkreślają, że każde spotkanie będzie skierowane nie tylko do pasjonatów historii, ale także do wszystkich, którzy chcą lepiej zrozumieć przeszłość i oddać hołd ofiarom wojny.
Spacer historyczny – 7 września 2025
Już w niedzielę 7 września 2025 roku o godzinie 15:00 odbędzie się spacer edukacyjno-historyczny „Śladami zbrodni na ludności cywilnej powstańczego Czerniakowa”. Spotkanie poprowadzi Piotr Brulikis, znany badacz historii Powstania Warszawskiego i autor portalu „Rzeź Woli Warszawa 1944”.
Trasa spaceru rozpocznie się przy Szpitalu Orłowskiego przy ul. Czerniakowskiej 231. Następnie uczestnicy przejdą ulicami Czerniakowską, Zagórną, Idźkowskiego oraz Wilanowską, aby wspomnieć ofiary zbrodni i przywołać ich nazwiska. Będzie to pierwsze wydarzenie w całości poświęcone losom ludności cywilnej z Czerniakowa, której tragiczny los w czasie Powstania Warszawskiego nie zawsze bywa szeroko omawiany.
Podczas spaceru przewidziano:
- przywołanie relacji ocalałych świadków,
- symboliczne zapalenie zniczy przy tablicach i w miejscach pamięci,
- przypomnienie 81. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego.
Spacer potrwa około 2,5 godziny. Ze względu na drastyczny charakter poruszanych treści, udział będzie możliwy wyłącznie dla osób pełnoletnich.
Wykład historyczny – 13 września 2025
Kolejne wydarzenie zaplanowano na sobotę 13 września 2025 roku o godzinie 15:00 w siedzibie muzeum przy ul. 3 Maja 8A w Pruszkowie. Gościem specjalnym będzie profesor Tomasz Szarota z Instytutu Historii Polskiej Akademii Nauk – wybitny historyk XX wieku, autor wielu publikacji poświęconych okupacji niemieckiej w Polsce.
Profesor Szarota wygłosi wykład zatytułowany „Niemiecka akcja „1005” – zacieranie śladów popełnionych zbrodni. Przebieg akcji w Warszawie 1943–1944”.
Tematem będzie niemiecka „Akcja 1005”, rozpoczęta w połowie 1942 roku, której celem było zacieranie dowodów masowych mordów dokonywanych przez Trzecią Rzeszę. Impulsem do jej zintensyfikowania stało się odkrycie w Katyniu grobów polskich oficerów zamordowanych przez Sowietów. Od tego momentu Niemcy zaczęli systematycznie wydobywać i palić ciała ofiar, aby uniemożliwić ujawnienie skali własnych zbrodni.
Podczas wystąpienia uczestnicy poznają m.in.:
- mechanizmy działania niemieckich oddziałów zajmujących się likwidacją masowych grobów,
- przebieg akcji w Warszawie w latach 1943–1944,
- najważniejsze badania i publikacje naukowe poświęcone temu tematowi.
Profesor przedstawi także szerszy kontekst historyczny i wskaże, jak zacieranie śladów zbrodni wpłynęło na dzisiejszą wiedzę o okupacji.
Dzień Pamięci – 27 września
Ostatnim wydarzeniem miesiąca będą uroczystości upamiętniające „Dzień Pamięci Więźniów Obozu Dulag 121 i Niosących Im Pomoc”, które odbędą się w sobotę 27 września 2025 roku o godzinie 12:00 w Muzeum Dulag 121 w Pruszkowie.
Obchody, podobnie jak w latach ubiegłych, zgromadzą byłych więźniów obozu, ich rodziny, lokalnych mieszkańców, przedstawicieli władz oraz wszystkich zainteresowanych historią. Podczas spotkania planowane są:
- modlitwy w intencji ofiar,
- przemówienia historyków i świadków historii,
- złożenie kwiatów i zapalenie zniczy przy miejscach pamięci.
Będzie to szczególna okazja, by oddać hołd osobom, które przeszły przez obóz przejściowy Dulag 121 oraz tym, którzy z narażeniem życia nieśli im pomoc.
