Pół wieku temu z tyskiej taśmy produkcyjnej zjechał pierwszy Fiat 126p – symbol polskiej motoryzacji i codziennych marzeń o lepszym jutrze. Wystawa Pracuj z nami, ucz się u nas, baw się z nami! przypomina, że za legendą „malucha” stali zwykli ludzie, których praca, pasja i wspólnota stworzyły jedno z najważniejszych miejsc w historii Tychów. To opowieść o fabryce, która łączyła pokolenia i całe miasto.
W Muzeum Miejskim w Tychach otwarto wystawę Pracuj z nami, ucz się u nas, baw się z nami!, która potrwa do 10 stycznia 2026 roku. Ekspozycja zorganizowana w Starym Magistracie przy pl. Wolności 1 stanowi hołd dla ludzi tworzących historię Fabryki Samochodów Małolitrażowych Zakład nr 2 w Tychach. Wydarzenie wpisuje się w obchody 50-lecia wyjazdu pierwszego Fiata 126p z tyskiej taśmy produkcyjnej (18 września 1975 roku).
Wystawa „Pracuj z nami, ucz się u nas, baw się z nami!” – opowieść o fabryce, która zbudowała miasto
Ekspozycja obejmuje lata 1971–1992, czyli cały okres działalności tyskiej FSM – od decyzji o powstaniu zakładu po czasy transformacji i najdłuższy strajk okupacyjny w Polsce po 1989 roku. Wystawa nie jest jednak jedynie kroniką przemysłu, ale przede wszystkim opowieścią o ludziach, którzy tworzyli fabrykę i przez dekady stanowili jej serce.
Odwiedzający mogą zobaczyć:
- pamiątki i dokumenty pracowników,
- archiwalne fotografie i materiały z FCA Poland,
- obiekty techniczne związane z procesem produkcji,
- osobiste artefakty świadczące o życiu codziennym w zakładzie.
Kuratorzy postawili na pokazanie społecznego, ekonomicznego i technologicznego wymiaru fabryki, a także jej miastotwórczej roli – FSM w Tychach nie tylko dawała zatrudnienie, lecz także kształtowała układ osiedli, rytm życia mieszkańców i lokalną tożsamość. Jak podkreślano, to właśnie ludzie stanowili największy kapitał tyskiej fabryki.
Inicjatorzy i twórcy projektu
Za koncepcję i przygotowanie wystawy odpowiadała Agata Berger-Połomska – kuratorka oraz współautorka programu edukacyjnego. Aranżację przestrzeni opracował Łukasz Błażejewski, a nad produkcją czuwały Monika Patalas i Aleksandra Matuszczyk.
W realizacji projektu uczestniczyli również:
- Krystian Banik, Konrad Kiełkowski, Marcin Thomann, Pixel Wave – produkcja techniczna,
- Artur Pławski i Filip Rybicki – przygotowanie plików do druku,
- Marcin Kasperek (KLARstudio.pl) – identyfikacja wizualna,
- Agnieszka Tabor – korekta,
- Agnieszka Woszczyńska i Gabriela Oleksy – promocja projektu.
Wystawa powstała dzięki współpracy wielu osób i instytucji, które udostępniły swoje zbiory i eksponaty, m.in. Włodzimierza Erlinga, Ireneusza Kaźmierczaka, Krzysztofa Kani, Jana Różyckiego, Miejskiej Biblioteki Publicznej w Tychach oraz Związku Zawodowego Metalowcy FCA Poland.
Wystawa „Pracuj z nami, ucz się u nas, baw się z nami!” – program wydarzeń i spotkań
Otwarcie wystawy odbyło się 13 września 2025 roku o godz. 16.00, inaugurując bogaty program wydarzeń towarzyszących.
W ramach projektu zaplanowano:
- oprowadzania kuratorskie z Agatą Berger-Połomską w dniach 18–20 września oraz 24 października 2025 roku,
- spacery architektoniczne, m.in. „Fabryka samochodów aktywizuje miasto – miastotwórcza rola FSM na przykładzie osiedli M i H” prowadzone przez Mateusza Miłonia,
- zwiedzanie fabryki FCA Poland w ramach wydarzenia „Szlakiem produkcyjnym FSM”, w którym udział wzięli byli i obecni pracownicy zakładu,
- spotkanie rajdowe „O rajdach na tyskich oesach” z udziałem Leszka Chrapana, Ireneusza Kaźmierczaka, Waldemara Krześlaka i Grzegorza Wróbla,
- warsztaty rodzinne „Maluchem przez świat!” prowadzone przez Julię Osińską, zachęcające do wspólnej zabawy i edukacji motoryzacyjnej.
Każde wydarzenie pozwalało uczestnikom odkrywać historię FSM z innej perspektywy – od technicznej po społeczną, od przemysłowej codzienności po wspomnienia rodzin związanych z fabryką.
Wystawa jest częścią szerszego projektu badawczo-dokumentacyjnego prowadzonego przez Muzeum Miejskie w Tychach, który objął ponad 40 rozmów z byłymi pracownikami FSM. Ich wspomnienia stanowią podstawę publikacji towarzyszącej ekspozycji – książki będącej zapisem doświadczeń, emocji i historii ludzi, którzy współtworzyli zakład.
Projekt nie tylko dokumentuje przeszłość, ale też przypomina, że FSM była czymś więcej niż zakładem przemysłowym – stała się symbolem tyskiej wspólnoty, katalizatorem rozwoju miasta i punktem odniesienia dla kolejnych pokoleń.
Dzięki tej inicjatywie Muzeum Miejskie w Tychach nie tylko zachowało fragment historii polskiej motoryzacji, lecz także przywróciło pamięć o ludziach, bez których „maluch” nigdy nie zjechałby z taśmy.
Czas trwania: 13 września 2025 – 10 stycznia 2026
Miejsce: Stary Magistrat, pl. Wolności 1, Tychy
Wstęp: bezpłatny
