Tego dnia, dokładnie 100 lat temu, pod kolumnadą Pałacu Saskiego, odbyła się uroczystość odsłonięcia Grobu Nieznanego Żołnierza – symbolu pamięci o wszystkich polskich żołnierzach, którzy polegli za Ojczyznę, a ich nazwisk nie udało się ustalić. Monument zaprojektowany przez Stanisława Ostrowskiego powstał jako część odbudowywanego po I wojnie światowej kompleksu Pałacu Saskiego, pełniącego wówczas funkcję siedziby Sztabu Generalnego Wojska Polskiego.
100 lat temu w samym sercu Warszawy odsłonięto Grób Nieznanego Żołnierza – miejsce, które stało się symbolem ofiary i wierności wobec Ojczyzny. Pod kolumnadą Pałacu Saskiego złożono szczątki bezimiennego obrońcy Lwowa, by oddać hołd wszystkim, których nazwisk historia nie zdołała ocalić. Dziś Grób Nieznanego Żołnierza pozostaje jednym z najważniejszych punktów polskiej pamięci narodowej, a jego płonący znicz przypomina, że wolność nigdy nie jest dana raz na zawsze.
Zwłoki pierwszego nieznanego żołnierza sprowadzono z Cmentarza Obrońców Lwowa podczas specjalnej ceremonii. Złożono je w trumnie pod trzema arkadami Pałacu Saskiego, gdzie umieszczono również tablice upamiętniające bitwy, w których walczyli Polacy. Grób Nieznanego Żołnierza od tego momentu stał się miejscem narodowej pamięci, symbolem ofiary, męstwa i wierności ojczyźnie.
Po zniszczeniu Pałacu Saskiego przez Niemców w 1944 roku ocalały jedynie trzy arkady – właśnie te, pod którymi znajduje się Grób Nieznanego Żołnierza. Dziś jest on centralnym elementem Placu Piłsudskiego i jednym z najważniejszych miejsc pamięci narodowej w Polsce. Przy Grobie nieprzerwanie płonie wieczny znicz, a wartę honorową pełnią żołnierze Batalionu Reprezentacyjnego Wojska Polskiego.
Grób Nieznanego Żołnierza znajduje się też w Łodzi
Również Łódź ma swój Grób Nieznanego Żołnierza. Znajduje się on na placu archikatedralnym, tuż obok bazyliki archikatedralnej św. Stanisława Kostki. Pomnik został odsłonięty 22 września 1925 roku – jeszcze przed warszawską uroczystością – jako wyraz hołdu mieszkańców miasta dla poległych żołnierzy w walkach o niepodległość Polski.
Pomnik ma formę kamiennego sarkofagu z napisem „Nieznanemu Żołnierzowi poległemu za Ojczyznę”, a jego projekt opracowali łódzcy artyści i architekci. Początkowo był otoczony kutym ogrodzeniem i zielenią, a w czasie II wojny światowej został zniszczony przez Niemców. Odbudowano go po 1945 roku, a w kolejnych latach stał się jednym z głównych miejsc uroczystości patriotycznych w mieście.
Dziś łódzki Grób Nieznanego Żołnierza, odnowiony i wkomponowany w przestrzeń placu archikatedralnego, pozostaje ważnym punktem pamięci – to tutaj odbywają się obchody świąt narodowych, w tym Święta Niepodległości, rocznicy wybuchu powstań czy Dnia Wojska Polskiego.
Bibliografia:
- Archidiecezja Łódzka – materiały o Grobie Nieznanego Żołnierza na placu archikatedralnym w Łodzi.
- Budziarek Marek, Łódź w latach 1918–1939. Miasto i ludzie w niepodległej Polsce, Łódź 2012.
- Muzeum Wojska Polskiego – materiały informacyjne o Grobie Nieznanego Żołnierza, Warszawa.
- Narodowy Instytut Dziedzictwa, Karta zabytku – Grób Nieznanego Żołnierza w Warszawie, Warszawa 2018.
- Odziemkowski Janusz, Historia oręża polskiego 1795–1939, Warszawa 2010.
- Piątek Grzegorz, Najlepsze miasto świata. Warszawa w odbudowie 1944–1949, Warszawa 2020.
- Wawer Zbigniew, Grób Nieznanego Żołnierza w Warszawie. Historia i znaczenie symbolu, Warszawa 2005.
