20 lub 21 marca 1416 zmarła Anna Cylejska, 2. żona Władysława Jagiełły, wnuczka Kazimierza Wielkiego
Dwór Władysława Jagiełły pełen był intryg, tajemnic i oskarżeń, a losy jego drugiej żony do dziś budzą kontrowersje. Anna Cylejska, choć spokrewniona z Kazimierzem Wielkim, nigdy nie zyskała pełnej akceptacji na polskim dworze. Piętnowana za rzekomą niewierność, ignorowana przez męża i pozbawiona wpływu na politykę, zapisała się w historii jako królowa, której losy owiane są mgłą niedomówień i skandali.
Anna Cylejska przyszła na świat pod koniec 1380 lub na początku 1381 roku jako jedyna córka Wilhelma von Cilli, hrabiego Celje, oraz Anny Kazimierzówny, wnuczki króla Polski Kazimierza Wielkiego. Jej matka pochodziła z czwartego małżeństwa Kazimierza, które budziło kontrowersje, ponieważ nie zostało formalnie uznane przez Kościół. Dopiero w 1369 roku papież Urban V nadał Annie Kazimierzównie status legitymowanej, jednak bez prawa do dziedziczenia tronu Polski.
W 1392 roku Anna straciła ojca, a dwa lata później jej matka ponownie wyszła za mąż za Ulryka, księcia Teck. W konsekwencji młoda księżna znalazła się pod opieką kuzyna swojego ojca, Hermana II Cylejskiego. Wychowywała się na dworze w Celje razem z jego córkami, w tym przyszłą cesarzową Barbarą Cylejską.
Pod koniec 1400 roku do Celje przybyło polskie poselstwo z misją przedstawienia propozycji małżeństwa między Anną a królem Polski, Władysławem II Jagiełłą. W jego skład wchodzili Jan z Obichowa, Hinczka z Rogowa i Jan z Ostrowca. Choć hrabia Herman był zaskoczony ofertą, szybko wyraził zgodę. Według tradycji umierająca Jadwiga Andegaweńska miała wyrazić wolę, by to właśnie Anna została jej następczynią. 23 kwietnia 1401 roku papież Bonifacy IX udzielił dyspensy na ten związek, ponieważ Anna była spokrewniona z pierwszą żoną Jagiełły w trzecim stopniu.
Anna Cylejska, żona Władysław Jagiełły
16 lipca 1401 roku Anna przybyła do Krakowa, ale ślub został opóźniony o osiem miesięcy. Oficjalnie powodem była konieczność nauki języka polskiego przez niemieckojęzyczną narzeczoną, jednak możliwe, że król rozważał zerwanie zaręczyn z powodu niezadowolenia z urody przyszłej żony. Ostatecznie 5 listopada 1401 roku w Bieczu potwierdzono zawarcie układu małżeńskiego.
Uroczystość zaślubin odbyła się 29 stycznia 1402 roku w katedrze wawelskiej, w obecności wielu dostojników, w tym Witolda Kiejstutowicza z małżonką Anną oraz licznych książąt i hrabiów. 25 lutego 1403 roku Anna została koronowana na królową Polski.
Małżeństwo miało wzmocnić pozycję Jagiełły, gdyż łączyło go z dynastią Piastów po kądzieli. Mimo to król nie angażował Anny w sprawy polityczne, ograniczając jej rolę do funkcji reprezentacyjnych. Utrzymywała ona kontakt z dworem węgierskim, gdzie królową była jej kuzynka Barbara Cylejska. W 1413–1414 roku towarzyszyła Jagielle w misji chrystianizacyjnej na Żmudzi.
Skandale i oskarżenia
Za życia Anny krążyły plotki o jej rzekomej niewierności. W 1407 roku Klemens z Moskorzewa, starosta krakowski, oskarżył ją o romans z rycerzami Jakubem z Kobylan i Mikołajem Chrzaśtowskim. Ostatecznie zarzuty uznano za bezpodstawne, a arcybiskup gnieźnieński Mikołaj Kurowski oficjalnie oczyścił ją z podejrzeń.
Rok później pojawiły się kolejne oskarżenia, tym razem o romans z Janem Tęczyńskim. W 1411 roku spekulowano, że jej kochankiem był sam arcybiskup Kurowski, choć według innej wersji to królowa oskarżyła duchownego o niewłaściwe zachowanie. Arcybiskup, wezwany na dwór w celu wyjaśnienia sprawy, zginął w drodze, spadając z konia.
Śmierć i dziedzictwo
Pod koniec 1415 roku Anna poważnie zachorowała i zmarła 20 lub 21 marca 1416 roku w Krakowie. Spoczywa w katedrze wawelskiej, w pobliżu ołtarza Świętej Doroty. Z jej małżeństwa z Jagiełłą pochodziła jedyna córka, Jadwiga Jagiellonka, urodzona 8 kwietnia 1408 roku. W 1413 roku ogłoszono ją następczynią tronu, jednak dziewczynka zmarła rok później.
Jagiełło, choć oficjalnie ogłosił żałobę po żonie, szybko powrócił do obowiązków. Już 28 marca 1416 roku opuścił Kraków, udając się do Wielkopolski.
Historia zapamiętała Annę jako postać kontrowersyjną, często przedstawianą jako nieatrakcyjną i oskarżaną o niewierność. Choć brak dowodów na potwierdzenie tych zarzutów, jej rola sprowadzała się głównie do aspektu dynastycznego. Dziś pozostaje jedną z mniej znanych władczyń Polski, choć przez kilkanaście lat była jej królową.
