Są jedną z najważniejszych „wizytówek” japońskiej kultury. Odważni, honorowi wojownicy, dla których źródłem wszystkich zasad i najwyższą wartością był kodeks bushido…. Julien Peltier w swojej publikacji dowodzi nam jak, wbrew pozorom, mało wiemy o samurajach. Samuraj bowiem potrafił być nie tylko bohaterskim wojownikiem, ale także piratem, a nawet mnichem…
Autor
Jak powstali samurajowie?Julien Peltier to francuski historyk, grafik i projektant danych, specjalizuje się w historii wojskowości. Regularnie współpracuje z czasopismem Guerres & Histoire. Peltier jest ceniony za innowacyjne podejście do przekazywania wiedzy historycznej, jako ekspert w dziedzinie militariów i historii wojen. Tworzy widowiskowe publikacje wykorzystujące mapy, ikonografiki i wizualne rekonstrukcje wydarzeń. W jego dotychczasowym dorobku znajdziemy m.in. „Historia wojen. Ikonografiki” i „1942”. Publikacja „Samuraje. Prawdziwa historia” ukazuje nam ponadtysiącletnią ewolucję tej warstwy japońskich wojowników. Książka oparta jest na bogatej międzynarodowej literaturze przedmiotu, liczy około 320 stron.
Peltier dowodzi nam, że średniowieczne źródła japońskie używały wielu nazw na określenie wojownika: Musha, mononofu, bushi, samurai. Dopiero w okresie Edo (1603-1868) ten ostatni termin stał się dominujący. Oznacza on „tego, który służy”. Termin ten wywodzi się od czasownika saburafu i początkowo oznaczał sługę szlachcica. W XII wieku zaczęto stosować go w odniesieniu do członka straży przybocznej, uzbrojonego sługi przydzielonego do ochrony pana. Przedstawiciele wyższych warstw społeczeństwa zaczęli korzystać z usług zawodowych żołnierzy, ponieważ w Japonii panowała wtedy niestabilna sytuacja polityczna, a umiejętność posługiwania się Łukiem i mieczem była kluczowa dla wykonania powierzonej misji. Jak podaje autor, przez długi czas panowała teoria, że pojawienie się w Japonii klasy zawodowych wojowników było rezultatem upadku władzy cesarskiej w okresie Heian, który rozpoczął się w 794 roku wraz z przeniesieniem stolicy Japonii z Nary do Kioto. W latach 90 XX wieku zaczęto jednak kwestionować tę teorię. Obecnie uważa się, że samurajowie byli przez wieki zbrojnym ramieniem cesarza, dopiero z czasem zaczęli podważać jego władzę, aż końcu ograniczyli jego pozycję tylko do roli ceremonialnej, a realną władzę przekazali szogunowi, swojemu najwyższemu przywódcy. Termin shogun jest skróconą wersją tytułu się’i-taishogun i oznacza „wielkiego generała, który ujarzmi barbarzyńców ze Wschodu”, głównodowodzącego sił zbrojnych.
Liczne oblicza samuraja
Samurajowie dawali często wynajmować się za pieniądze do uprawiania piractwa. Motywacją dla ich działania była trudna sytuacja materialna, uprawiali swój proceder w latach suszy i nieurodzaju. W XIII wieku zaczęli napadać na Koreę, z powodu słabości tamtejszych struktur państwowych do utrzymania porządku w kraju. W XV wieku zaczęli wykorzystywać do swoich napadów większe jedno, lub dwumasztowe statki, wyposażone w drewniane elementy obronne. Później, napadali także na Chiny. Apogeum ich działalności przypadło na XVI wiek.
Tworzyli także bandy na lądzie o nazwie Akuto, które źródła japońskie opisują w następujący sposób: „Akuto popełniali złe czyny, takie jak rabunki, nocne napady, kradzieże, zamieszki i morderstwa, ale dopuszczali się również licznych przestępstw przeciwko właścicielom [posiadłości ziemskich], blokując drogi i utrudniając przejazd, wznosząc barykady i wywołując nieporządek, tyle czynów, które nie mogą pozostać bezkarne”. W XIV wieku akuto przekształciły się w dobrze zorganizowane grupy, często skupiające prowincjonalnych wojowników, których przywódca pełnił niekiedy rolę lokalnego pana.
Samurajowie potrafili być także jednocześnie mnichami buddyjskimi. Tego typu wojownicy byli określani mianem sohei. Byli oni zbrojnym ramieniem wielkich klasztorów buddyjskich, które przez wieki utrzymywały swoje prywatne armie. Dopiero w XVII wieku, szogunowie zmusili wszystkie instytucje religijne do rozbrojenia się.
Poza tym wszystkim, samurajowie potrafili być także… mecenasami kultury i sztuki. Już we wczesnym średniowieczu wodzowie klanów wojowników szczycili się umiejętnością pisania wierszy. W cywilizacji japońskiej wysoko ceniono tych przywódców wojskowych, którzy wyróżniali się talentami artystycznymi, oraz znajomości chińskiej literatury.
W XV wieku wojownik i poeta Imagawa Sadayo (1326-1420) stwierdził: „W dziełach Konfucjusza, a także w traktach wojskowych napisano, że ten, kto chce bronić kraju, a nie zna literatury, nie będzie w stanie dobrze rządzić”. (s.116)
Wnioski końcowe
Publikacja Julienia Peltiera ukazuje nam ponad tysiącletnią, bogatą, fascynującą i wieloaspektową historię japońskich samurajów, ukazując ich z wielu stron wcześniej nieznanych, jak chociażby ich mecenatu arystycznego. W mojej opinii, jest to najlepsza monografia tego zagadnienia na naszym rynku wydawniczym. Polecam wszystkim pasjonatom historii Japonii i Dalekiego Wschodu i nie tylko im!
Wydawnictwo RM
Ocena recenzenta: 6/6
Konrad Ruzik
