Tego dnia 1704 roku Stanisław Leszczyński został królem Polski
W sercu wojennego chaosu, gdy Polska stawała na rozdrożu, losy kraju zostały zapoczątkowane przez niespodziewany wybór. Stanisław Leszczyński został królem Polski, choć jego panowanie było krótkie i pełne politycznych napięć. Jego koronacja nie tylko podzieliła naród, ale i wprowadziła do historii postać, której decyzje wstrząsnęły fundamentami ówczesnej Rzeczypospolitej. Jak młody wojewoda, wspierany przez Karola XII, zdobył koronę i co zadecydowało o jego królowaniu?
Stanisław Bogusław Leszczyński, herbu Wieniawa, przyszedł na świat 20 października 1677 roku we Lwowie, w rodzinie o wysokich tradycjach arystokratycznych. Jego ojcem był Rafał Leszczyński, podskarbi wielki koronny, a matką Anna z Jabłonowskich, córka Stanisława Jana Jabłonowskiego, znanego polityka i wojskowego. Chrzest Stanisława odbył się już dzień po jego narodzinach, 21 października 1677 roku, w katedrze łacińskiej we Lwowie. Wśród jego rodziców chrzestnych znaleźli się dziadek, Stanisław Jan Jabłonowski, hetman polny koronny, oraz ciotka Zofia Dzieduszycka.
Pierwsze lata życia Stanisława Leszczyńskiego były związane z intensywnym kształceniem. W młodym wieku rozpoczął naukę pod okiem domowych nauczycieli, a także pedagogów sprowadzanych z zagranicy, co pozwoliło mu zdobyć solidne wykształcenie. W tym czasie uczęszczał również do gimnazjum protestanckiego w Lesznie, gdzie poszerzał swoje horyzonty intelektualne. W latach 1695–1696 udał się w podróż po Europie, która miała znaczący wpływ na jego dalszy rozwój polityczny i przyszłe decyzje na scenie międzynarodowej.
Pierwsze kroki w polityce
W 1696 roku, w wieku zaledwie 19 lat, Stanisław Leszczyński objął starostwo niegrodowe odolanowskie, które otrzymał z rąk swojego ojca. Wkrótce potem, w tym samym roku, młody Leszczyński pojawił się na sejmie elekcyjnym, gdzie wziął udział w obronie kandydatury Jakuba Sobieskiego, syna zmarłego króla Jana III Sobieskiego. Jednak sytuacja polityczna w Polsce szybko uległa zmianie, a Leszczyński ostatecznie poparł kandydaturę elektora saskiego, Augusta II Mocnego. To poparcie pozwoliło mu zdobyć dalsze przychylności na dworze i otworzyło drogę do kariery politycznej.
Rok później, w 1697 roku, po wyborze Augusta II Mocnego na króla Polski, Leszczyński otrzymał zaszczytne stanowisko podczaszego wielkiego koronnego. Był to ważny etap w jego karierze, który umożliwił mu zdobycie wpływów na polskiej scenie politycznej. Dwa lata później, w 1699 roku, awansował na stanowisko wojewody poznańskiego, co umocniło jego pozycję w kraju.
Stanisław Leszczyński został królem Polski – koronacja i królowanie w Polsce
Zmiany polityczne, jakie miały miejsce w Polsce pod koniec XVII wieku, zostały znacząco przyspieszone przez wybuch wojny północnej w 1700 roku. W wyniku działań wojennych Szwecja zajęła Warszawę, a szlachta polska postanowiła zerwać współpracę z Augustem II Mocnym. W 1704 roku, w czasie zajęcia Warszawy przez wojska szwedzkie, szlachta, na skutek rosnącego niezadowolenia z rządów króla, zdetronizowała go. 16 lutego 1704 roku ogłoszono akt detronizacji.
W tym czasie Stanisław Leszczyński, który był delegatem konfederacji warszawskiej, udał się do Lidzbarka Warmińskiego, gdzie spotkał się z Karolem XII, królem Szwecji. Szwedzki monarcha dostrzegł potencjał Leszczyńskiego i jego wpływy w Wielkopolsce. Wkrótce zaproponował mu kandydaturę na tron Polski. Początkowo Leszczyński zobowiązał się przyjąć koronę jedynie w depozyt, mając nadzieję przekazać ją później synowi Jakubowi Sobieskiemu. Mimo tej deklaracji, nigdy nie dotrzymał złożonej obietnicy.
Rok 1705 okazał się kluczowy dla dalszego rozwoju kariery Stanisława Leszczyńskiego. Po zwołaniu przez Szwedów sejmu elekcyjnego, 4 października 1705 roku miała miejsce koronacja Leszczyńskiego na króla Polski. Ceremonia odbyła się w kolegiacie św. Jana Chrzciciela w Warszawie, a samą koronację przeprowadził arcybiskup lwowski Konstanty Józef Zieliński. Od tej chwili Stanisław Leszczyński rozpoczął swoje rządy na polskim tronie, które miały trwać krótko, ale na zawsze zapisały się w historii Polski.
Stanisław Leszczyński został królem Polski i zaczęła się wojna domowa
Wojna domowa w Polsce, która miała miejsce w latach 1704–1706, była jednym z kluczowych etapów szerszego konfliktu, znanego jako III wojna północna. W tym czasie Rzeczpospolita stała się areną brutalnych zmagań między dwiema rywalizującymi stronami, które reprezentowały skrajnie różne interesy polityczne i ideologiczne.
Z jednej strony znajdowali się zwolennicy Augusta II Mocnego, który był sojusznikiem Saksonii oraz Rosji, a z drugiej strony stali przeciwnicy, reprezentowani przez konfederację warszawską, wspierającą Stanisława Leszczyńskiego. Leszczyński, młody wojewoda poznański, zyskał poparcie Karola XII, króla Szwecji, co miało kluczowe znaczenie dla rozwoju sytuacji. Konflikt zakończył się chwilowym zwycięstwem Stanisława Leszczyńskiego, którego efektem był zawarcie pokoju w Altranstädt w 1706 roku.
Początek tej wojny sięga 1700 roku, kiedy to August II Mocny, w sojuszu z Carstwem Rosyjskim, postanowił wznowić walkę o Inflanty z Szwedami. Inflanty, czyli tereny leżące na pograniczu dzisiejszej Estonii i Łotwy, były kluczowym regionem w tej rywalizacji. Zaledwie dwa lata później, w 1702 roku, Szwedzi odnieśli ogromne zwycięstwo nad wojskami polsko-saskimi pod Kliszowem. Ich ofensywa szybko rozprzestrzeniła się na ziemie polskie, doprowadzając niemal do całkowitego opanowania Polski przez Szwedów.
Mimo dotkliwych porażek, August II nie zamierzał rezygnować z walki o Polskę. W czerwcu 1703 roku zwołał sejm ekstraordynaryjny w Lublinie, gdzie spotkał się z ostrą opozycją, głównie ze strony Michała Stefana Radziejowskiego, ówczesnego prymasa Polski. Radziejowski stał na czele antykrólewskiego ruchu, który sprzeciwiał się polityce Sasów. W odpowiedzi na te trudności, król August II podjął decyzję o aresztowaniu dwóch synów Jana III Sobieskiego – Jakuba i Konstantego.
Zawiązanie konfederacji i detronizacja Augusta II
W obliczu nieustannej dominacji Sasów, opozycja w Polsce, wspierana przez część szlachty, postanowiła podjąć działania zbrojne. W 1704 roku, w Warszawie, zawiązała się konfederacja warszawska, mająca na celu obalenie Augusta II Mocnego. W wyniku jej działań, już w styczniu 1704 roku, ogłoszono detronizację Sasa.
W tej sytuacji, Karol XII, król Szwecji, szybko postanowił znaleźć nowego kandydata na tron Polski. Wybrał na niego Stanisława Leszczyńskiego, który, w lipcu 1704 roku, został ogłoszony królem Polski podczas sejmu elekcyjnego, który odbył się w obozie pod Warszawą, w otoczeniu wojsk szwedzkich. Takie zabezpieczenie miało na celu ochronę przed ewentualną interwencją zwolenników Augusta II.
Pomimo wybrania nowego króla, August II nie zamierzał rezygnować z korony. W odpowiedzi na powstanie konfederacji warszawskiej, zorganizował własną konfederację, tzw. konfederację sandomierską, która miała za zadanie utrzymać jego rządy w Polsce.
W 1704 roku ogłosił także pospolite ruszenie obronne, a 30 sierpnia tego samego roku zawarł traktat sojuszniczy z Carstwem Rosyjskim w Narwie, co oznaczało formalne ogłoszenie wojny ze Szwecją. Rozpoczęła się wojna domowa w Polsce, która miała na celu ustanowienie władzy nad Rzecząpospolitą – dla jednych była to walka o Sasa, dla innych o Lasa (czyli Stanisława Leszczyńskiego).
Przebieg walk i pokój w Altranstädt
W ciągu kolejnych lat walk, August II zdołał odbić Warszawę, lecz już po dwóch miesiącach musiał wycofać się do Saksonii. Bitwa pod Poniecem w listopadzie 1704 roku nie przyniosła decydujących rezultatów, a August II wciąż nie był w stanie zapewnić sobie trwałej przewagi nad przeciwnikami. W 1705 roku powrócił do Polski, gdzie zorganizował radę grodzieńską, na której zyskał poparcie wielu senatorów. Jednak 13 lutego 1706 roku w bitwie pod Wschową poniósł klęskę, która poważnie osłabiła jego pozycję.
W 1706 roku, gdy Karol XII zaczynał odczuwać konsekwencje wojny z Rosją, postanowił wycofać swoje wojska z Polski, pozostawiając Stanisława Leszczyńskiego jako formalnego króla Polski. August II, widząc nadchodzącą porażkę Szwedów, zdecydował się zrzec się tronu polskiego. Formalnie wydarzenie to miało miejsce we wrześniu 1706 roku, na mocy zawarcia pokoju w Altranstädt. Mimo że mała bitwa pod Kaliszem w październiku 1706 roku przyniosła zwycięstwo wojskom Augusta II, nie zmieniło to jednak warunków rozejmu zawartego w Altranstädt.
Powrót Augusta II
Po klęsce Karola XII w bitwie pod Połtawą w 1709 roku, wojska szwedzkie zaczęły wycofywać się z Polski, a w ich ślad poszli również zwolennicy Leszczyńskiego. W tej sytuacji, August II Mocny, nie zważając na wcześniejsze zrzeczenie się korony, postanowił powrócić na tron Polski. W październiku 1709 roku zawarł z Piotrem I traktat toruński, w którym car obiecał wspierać Augustowi II militarnie, by przywrócić mu władzę w Polsce. W 1710 roku decyzję o powrocie Sasa na tron zatwierdziła Walna Rada Warszawska.
Po kilku latach względnego spokoju, w 1715 roku, w Polsce doszło do kolejnych walk z Sasami. Zawiązała się wtedy konfederacja tarnogrodzka, mająca na celu zakończenie dominacji Sasów w Polsce. Te zmagania miały na celu wprowadzenie zmian w polityce kraju, jednak Rzeczpospolita nie mogła znaleźć stabilności politycznej, a wojna domowa trwała aż do prób dalszej reformy kraju.
