Tego dnia 1512 roku Selim I Groźny został sułtanem Imperium Osmańskiego
Selim I Groźny był 9. sułtanem Imperium Osmańskiego, które za jego panowania (choć krótkiego) potroiło swoje terytorium. Wielu historyków uważa, że pomimo stosunkowo krótkiego okresu panowania, odegrał on kluczową rolę w przygotowaniu Imperium Osmańskiego do osiągnięcia szczytu potęgi za rządów jego syna i następcy, Sulejmana Wspaniałego.
Poniżej przedstawiamy sylwetkę Selima I zaczynając od jego młodzieńczych lat, następnie do opisu jego drogi do objęcia osmańskiego tronu. Szczególnie ważny będzie charakter jego rządów oraz ekspansji na Bliskim Wschodzie rozpoczynając od wyprawy na perskich Safawidów kończąc na wojnie osmańsko-mameluckiej (1516-1517) i przechodząc do stosunków Selima I z innymi państwami.
Selim I Groźny – pochodzenie i młodość
Selim I to jeden z najbardziej charakterystycznych władców w historii Imperium Osmańskiego, któremu historiografia nadała przydomek „Yavuz”, czyli groźny, co miało swoje odzwierciedlenie w jego brutalnym charakterze.
Selim przyszedł na świat 10 października 1470 roku jako syn Bajazyda II i nałożnicy Gulbahar Hatun, której pochodzenie nie jest znane. Są dwie szkoły historyków: pierwsza szkoła podaje albańskie pochodzenie nałożnicy, a druga podaje pontyjskie, które może być najbardziej prawdopodobne. Z opracowań możemy wywnioskować, że trafiła do haremu Bajazyda II, który był księciem prowincji Amasya w 1469 roku.
Tam też najprawdopodobniej urodził się Selim. Był on najmłodszym synem Bajazyda II, który miał jeszcze dwóch synów – przyrodnich braci Selima, Ahmeda i Korkuta, którzy nie byli synami Gulbahar Hatun.
O samym dzieciństwie Selima nie wiadomo za wiele, nie znamy szczegółów jego dorastania i wychowania, lecz warto wspomnieć, iż każdy syn osmańskiego padyszacha wyjeżdżał na prowincję, by przygotować się do rządzenia, zostawał tzw. Sanjak-beyem.
Książę Selim w 1495 roku wraz z matką wyjechał do Trabzonu, gdzie poznał Ayse Hafsę, której w ostatnich badaniach pochodzenie jakoby miała być córką chana krymskiego jest obalane, z tego faktu, że wolno urodzona muzułmanka nie mogła wziąć ślubu, a w tej sytuacji trafić do haremu. Do haremu brano kobiety z terenów najeżdżanych.
Objęcie władzy
Objęcie władzy w Imperium Osmańskim bardzo często wynikało w trakcie wojny między książętami. Sukcesja w państwie Osmanów była brutalna i krwawa[1]. Książę, który miał zamiar zostać sułtanem po śmierci ojca, musiał jako pierwszy dotrzeć do stolicy przed braćmi i uzyskać lojalność i wsparcie administracji i wojska, które były kluczowe.
Nierzadko dochodziło do wojny domowej między rywalizującymi pretendentami, dopóki najsilniejszy nie wyeliminował swoich krewnych. W 1509 roku Bajazyd II już ewidentnie miał swoje lata i jego panowanie zbliżało się do końca. Wtedy rozpoczęła się walka między sułtańskimi synami o sukcesję po ich ojcu Bajazydzie – mimo, że Bajazyd jeszcze żył i sprawował rządy.
Pierwszy krok w walce o tron podjął starszy brat Selima, książę Korkut, który tego roku uciekł ze swojego sanjaku Anatlyi do Egiptu szukać wsparcia u mameluckiego sułtana. Wrócił on rok później i planując strategię do objęcia tronu, nie słuchając swojego ojca, przeniósł się z Antalyi do Manisy, która później była uważana za prowincję koronną,
Manisa miała bardzo dużą zaletę – była ona położona blisko stolicy. Plany Korkuta zostały utrudnione rebelią wokół Anatlyi przez Szacha Kulu, który pokonał wojska Korkuta, upokarzając go przy tym. Skorzystał na tym Ahmed, któremu początkowo plany objęcia tronu szły dobrze, ponieważ umarł inny syn Bajazyda, książę Szehinszach.
Ahmed stanął również na czele wojsk z wielkim wezyrem Hadimem Ali Paszą, który podlegał jego rozkazom, co można uznać za to, że był ulubionym synem Bajazyda[2]. Jak wyglądało to w przypadku Selima?
Najmłodszy z książąt w 1510 roku napisał list do sułtana, wyrażając swoje niezadowolenie z pozycji namiestnika w prowincji Trabzon i domagając się przeniesienia do Rumelii[3]. Również w liście mowa była o niezadowoleniu zmową, która miała wynieść Ahmeda na tron.
Selim opuścił Trabzon i podobnie jak jego brat Korkut, nie słuchał ojca. Celem podróży Selima stał się Krym oraz zyskanie poparcia chana krysmkiego Mengli Gireja i przypieczętowanie tego sojusz małżeństwem z jego córką Ayse Hafsą. A tak przynajmniej powiedział posłowi Bajazyda[4].
Padyszach proponował mu objęcie stanowiska zarządcy w Anatolii, lecz uparty Selim nie zgodził się na propozycję ojca i wyruszył ze swoimi sojusznikami do Mołdawii, a konkretniej do Kilii. Sułtan zlecił namiestnikom w Rumelii przyszykować wojska na zbrojne starcie z Selimem, lecz nim doszło do starcia armii Selima i Bajazyda II, jego posłowie polecili mu urząd namiestnika nad Dunajem, w Silistrze, z możliwością najechania na Węgry.
Dla Selima była to świetna okazja. Zamiast najechać na Węgry, wycofał się do Starej Zagory i wyruszył do Stambułu, gdzie starł się z wojskami sułtana niedaleko miasta. Starcie to nie skończyło się dla Selima zwycięstwem.
Zbiegł on na Krym i prosił ojca o wybaczenie. Skorzystał na tym Ahmed, który był ulubieńcem Bajazyda. Za namową ojca i wielkiego wezyra Hersekzade Ahmeda Paszy stanął do walki przeciwko swojemu bratu Selimowi. Tym razem janczarzy stanęli po stronie Selima.
Jednakże Bajazyd potrzebował wsparcia janczarów które bardzo często było kluczem do osiągnięcia celu w potyczkach politycznych czy sukcesyjnych. Wsparcia nie uzyskał. We wrześniu 1511 roku janczarzy opowiedzieli się za księciem Selimem, gdy sułtan zbliżył się do Bosforu.
Ahmedowi nie udało się stłumić buntów w Anatolii, i janczarzy całkowicie się odwrócili się od sułtana i księcia Ahmeda. Miało wówczas dojść do sytuacji, gdzie grupa janczarów obwieściła Bajazydowi: Jesteś skończony. Potrzebujemy sułtana i dlatego uczyniliśmy nim Selima […]. Tron i państwo należą do niego[5].
W takiej sytuacji Ahmed wrócił do Anatolii i ogłosił siebie sułtanem, wydawał dekrety i posiadał swoje uposażenie, co całkowicie zmieniło obraz równowagi politycznej dla tego okresu. Ahmed poprzez ogłoszenie siebie samego sułtanem został buntownikiem.
To sprawiło, że Bajazyd nie mógł już wesprzeć swojego ulubionego syna i zmienił całkowicie pogląd na tę sprawę. Wysłał więc Selima, by ten spacyfikował zbuntowanego brata. Dla Selima była to świetna okazja, by pomaszerować na Stambuł i objąć tron, bo takie były zasady sukcesji: kto pierwszy dotrze do stolicy, ten obejmuje tron.
Na ten sam pomysł wpadł jego brat, książę Korkut, który w odróżnieniu od Selima wjechał do Stambułu bez armii – lecz z pieniędzmi, które miały przekonać janczarów do poparcia go w walce o tron.
Pomimo pieniędzy przyniesionych przez Korkuta, janczarzy nie opowiedzieli się za nim i zostali po stronie jego brata Selima. Dzięki wsparciu janczarów, Selim wstąpił na tron zmuszając swojego ojca Bajazyda do abdykacji.
W 1512 roku Bajazyd II zmarł (prawdopodobnie został otruty, sprawa ta jest spekulacją wśród historyków) i wydawało by się, że Selim już całkowicie został sułtanem – jednak nie do końca, bowiem żył jeszcze książę Ahmed.
Obwołał się on sułtanem w Anatolii i w dalszym ciągu, mimo że to Selim wygrał grę o tron sułtański, to nie uznawał władzy swojego brata[6]. Korkut w tej całej sytuacji wycofał się do Manisy.
Selim I jako sułtan – panowanie
Pierwsze lata panowania Selima I skupione były wokół domknięcia kwestii z braćmi, buntownikiem Ahmedem i Korkutem, który zbiegł. Selim w celu schwytania Ahmeda w lipcu 1512 roku przeprawił się przez cieśninę do Bursy, co zmusiło Ahmeda do wycofania się do Amasyi.
Ahmed przeniósł się na wschodnią granicę, do Iranu i napisał list do Selima, by ten podzielił mu osmańskie prowincje. Selim kategorycznie się nie zgodził.
Tego samego roku Korkut zbiegł z Manisy, lecz został znaleziony w jaskini koło Antalyi. Prawdopodobnie liczył, że ucieknie do Rodos albo Egiptu.
W kolejnym roku Selim I rozprawił się ze swoimi braćmi. Po schwytaniu Korkuta skazał go na śmierć, a potem w starciu militarnym pokonał Ahmeda. Nie powstrzymało to dynastycznego rozlewu krwi, ponieważ został jeszcze syn Ahmeda, Osman, którego Selim również skazał na śmierć[7].
Selim I, nim został sułtanem, pokazał do jak krwawych posunięć jest on zdolny. Początek jego rządów był naznaczony problemem w sukcesji przez to, że dalej toczył się bój między nim a (głównie) jego starszym bratem Ahmedem, który był ulubieńcem nieżyjącego już sułtana Bajazyda II.
Selim na początku swoich rządów skazał na śmierć swoich bratanków, ich dzieci i wnuki Te czyny przyczyniły się do nadania mu przez historiografię przydomku „Yavuz” czyli groźny[8].
Charakterystyczną cechą rządów Selima I Groźnego była ekspansja. W odróżnieniu od swoich poprzedników, obrał on inny kierunek – Bliski Wschód, poczynając od Safawidów, a kończąc na wojnie osmańsko-mameluckiej w latach 1516-1517.
Sułtan nie tylko zgładził dzieci swoich braci oraz wnuków Bajazyda II, również w trakcie swojego panowania skazał na śmierć swoich synów, zostawiając tylko jednego, którego namaścił na swojego następcę – Sulejmana, a któremu historiografia nada przydomek „Wspaniały”.
Wyprawa na perskich Safawidów
Selim I nim został sułtanem, był sanjak-beyem prowincji Trabzon i w trakcie panowania swojego ojca Bajazyda II przekonał się, że jego, jak i państwa osmańskiego, problemem jest sąsiednia i wroga dynastia Safawidów.
Sułtan, nim rozpoczął wojnę z Safawidami, wyjechał do Edirne po tym, jak pokonał Ahmeda. Selim I odnowił również umowy z Węgrami i Wenecją, zwiększając tym samym koncesje i umowy handlowe. Natomiast wysiłki cara Rosji Bazylego III (1503-1533), by nawiązać dobre stosunki, zostały odrzucone przez lud Krymu, który opierał się rosyjskiemu postępowi[9].
Po upewnieniu się, że sytuacja w Europie jest stabilna, Selim I mógł się skupić na wschodzie. Problem z Safawidami był również obecny w rządach poprzedniego sułtana Bajazyda II, a to był dopiero początek.
Imperium Safawidów w odróżnieniu do swojego osmańskiego sąsiada przyjęło szyityzm, który jest jednym z dwóch wielkich odłamów islamu posiadającym pewne różnice od sunnizmu (który był bardziej popularnym odłamem).
Szyici uważali sunnitów za heretyków i odwrotnie, a te zawiści religijne ułatwiały walkę szachom perskim i osmańskim sułtanom między sobą. Jednym z powodów walk między Osmanami i Safawidami było powstanie tureckich szyitów pod wodzą Szacha-Kulu w latach 1511-1512, które miało charakter społeczny, oraz ucieczka księcia Murada do Persji, co Selim I uznał za casus beli.
Główną przyczyną tego sporu była walka o hegemonię w Azji Mniejszej i o tereny pograniczne. Szach Ismail I (1502-1524) po wygraniu z Uzbekami zjednoczył państwo perskie i rozszerzył jego terytorium o Gruzję, Armenię i Azerbejdżan, następnie o Kurdystan, Mezopotamię i Irak.
Decydującą bitwą podczas sporu między Selimem I i Szachem Ismailem I była bitwa na równinie Czałdyran w Kudystanie rozegrana 23 sierpnia 1514 roku, gdzie starły się między sobą wojska osmańsko-perskie.
Bitwa ta została zwieńczona sukcesem Osmanów (otrzymali oni wsparcie dyplomatyczne od Mameluków), których artyleria dała im przewagę nad wojskami perskimi, którzy nie mieli jej w ogóle.
Taktyką Selima I było ustawienie w pierwszej linii nieregularnej jazdy i piechoty, za nią zaś janczarów przemieszanych z łucznikami i arkebuzerami[10]. Wojska osmańskie skutecznie rozbiły Kyzyłbaszów i przełamały szyk wojsk szacha Ismaila, co doprowadziło do ucieczki wojsk Persó. To zaś poskutkowało nie niepokojem przez pościg po perskiej stronie[11].
Konflikt ten był pierwszym z wielu starć między tymi dwoma potęgami, które trwały przez następne stulecie, a jego skutki miały długotrwały wpływ na układ sił w regionie Bliskiego Wschodu i zmieniły świat islamski w XVI wieku.
Podbój Bliskiego Wschodu
Selim I rozpoczął ekspansję Turcji Osmańskiej w XVI wieku od wojny z Safawidami, która nie skończyła się na bitwie na równinie Czałdyran w 1514 roku. Wojna ta trwała do 1515 roku, lecz ambitny sułtan na tym nie skończył.
Następnym krokiem w ekspansji Bliskiego Wschodu był sułtanat Mameluków. Selim rozważał, czy dalej kontynuować wojnę z wciąż silnymi Safawidami czy może zaatakować sułtanat Mameluków.
W czasie poprzedzającym ekspansję Selima w tym regionie, państwo Mameluków znalazło się w kryzysie polityczno-gospodarczym (m.in. deprecjacja pieniądza czy ruina Górnego Egiptu), Selim I, wkraczając na Bliski Wschód, zmienił całkowicie układ sił i doprowadził do kresu dynastii Mameluków, która i tak nie cieszyła się poszanowaniem wśród swoich arabskich poddanych.
Zdobył on święte ziemie islamu: Medynę i Mekkę oraz święte miasto Jerozolimę, co podniosło prestiż osmańskiego sułtana i uczyniło go „mieczem islamu”, dokańczając dzieło swojego dziadka, sułtana Mehmeda II Zdobywcy (1451-1481).
Selim I w Czałdyran zdobył obóz i harem szacha Ismaila, co również poskutkowało zagarnięciem większości ziem Kurdystanu i części Armenii. Planem Selima była kontynuacja ruchów w tym regionie, jednak janczarzy nie byli tego samego zdania i wzniecili bunt. Został on jednak został dość szybko stłumiony. Sułtan w 1515 roku najechał na księstwa w Anatolii Dulkadir i Elbistan, a niektórzy kurdyjscy przywódcy plemienni poddali się w protekcję Selima.
Mówiąc o ekspansji w tym regionie, nie można zapomnieć o Syrii oraz walkach pod Mardż-Ambik (1516), a koło Aleppo również o bitwie stoczonej pod Ar-Raddanijją 24 stycznia 1517 roku, potem zdobyciu Kairu 30 stycznia 1517 roku.
Wojna osmańsko-mamelucka (1516–1517)
Następnym krokiem Selima I w jego ekspansji był sułtanat Mameluków, który wcześniej udzielił dyplomatycznego wsparcia podczas wojny z Imperium Safawidzkim. Swoją ekspansję rozpoczął od starcia pod Mardż Ambik 24 sierpnia 1516 roku, która rozpoczęła wojnę osmańsko-mamelucką.
Sułtan Mameluków, Kansu Al-Ghuri (1501-1516), został zachęcony przez szacha Persji Ismaila i zdecydował się na walkę z Selimem, który wówczas ze swoimi wojskami wkroczył do Syrii, co doprowadza do bitwy pod Mardż Ambik w 1516 roku, z której wojska osmańskie wyszły zwycięsko, a podczas której sułtan mamelucki Kansu poległ.
Zwycięstwo w tej bitwie otworzyło Osmanom furtkę do świata arabskiego[12]. Selim I wraz ze swoimi wojskami zajęli Aleppo oraz Damaszek. Ludność mamelucka na wieść o klęsce wybrała nowego sułtana, którym został Tuman-Bej (1516-1517. Ten nie pozostał bierny na turecką agresję.
Oczywiście nie obyło się bez reakcji ze strony osmańskiej. Selim I wyruszył ze swoimi wojskami z Damaszku. Przez 2 tygodnie maszerowało przez pustynie syryjskie oraz góry, gdzie napotkali trudne warunki atmosferyczne.
24 stycznia 1517 roku doszło do bitwy pod Ar-Rajdanijją która położyła kres sułtanatowi Mameluków. Selim I wcielił Egipt, Syrię, Palestynę oraz Jordanię w skład państwa Osmanów. Niedługo potem doszło również do zdobycia Kairu, co jeszcze bardziej przypieczętowuje wygraną Selima I
Nie można również zapomnieć o postaci Hayreddina Paszy, zwanego na zachodzie Barbarossą, admirale floty osmańskiej. Dzięki niemu Algieria uznała zwierzchnictwo osmańskiego sułtana. Podboje w tym regionie uczyniły go zwierzchnikiem islamu poprzez zdobycie świętych ziem islamu i Jerozolimy.
Stosunki Imperium Osmańskiego z innymi państwami w czasie panowania Selima I
Panowanie Selima I Groźnego to nie tylko ekspansja na Bliskim Wschodzie. Jak wyglądały stosunki Imperium Osmańskiego z innymi państwami w czasie jego panowania?
Sułtan ten raczej znany jest z działań ekspansywnych i agresywnej polityki niż dyplomacji, aczkolwiek nie można całkowicie powiedzieć, że nie było wtedy dyplomacji w ogóle. Na sam początek warto wspomnieć o jego krótkotrwałej współpracy z Mamelukami, podczas której Mamelucy udzielili wsparcia podczas walki z Szachem Ismailem I.
Warto pamiętać również o fakcie, że nim Selim wyruszył na Wschód, wznowił traktaty z Węgrami i Wenecją, by ustabilizować sytuację z Europą nim wyruszy na ekspansję Wschodu.
Oprócz Wenecji i Węgier państwem obecnym w stosunkach międzynarodowych państwa Osmanów była Polska, z którą Selim I miał stabilne relacje, a nawet w 1519 roku został zawarty 3-letni pokój między Królestwem Polskim i Imperium Osmańskim, który wygasł po śmierci sułtana.
Selim chciał zabezpieczyć swoje granice i zyskać neutralność podczas konfliktu z Habsburgami. Dążył do przyjaznych relacji z Królestwem Polskim, lecz rozkwit relacji polsko-osmańskich nastąpił za panowania jego następcy, Sulejmana Wspaniałego.
Jednym z państw była Francja, która również miała konflikt z Habsburgami. Selim I nawiązał współpracę z królem Francji, Franciszkiem I (1515-1547) który nawiązał z nim współpracę jako przeciwwagę dla wspólnego wroga, Habsburgów.
Podczas wojny z Safawidami, Selim I Groźny otrzymał wsparcie dyplomatyczne ze strony państwa Mameluków (na początku). Nie była to długa współpraca, Selim szybko wykazał, że jego ambicje sięgają dalej, do podboju również Mameluków.
Relacje Selima I z innymi państwami nie są szeroko opisywane w jego życiorysie, lecz warto wiedzieć, że jednak te relacje z innymi państwami posiadał. Selim I Groźny zawierał strategiczne sojusze również nim został sułtanem, co pozwoliło mu powiększyć terytorium swojego państwa i zostać ważnym graczem na arenie międzynarodowej w XVI wieku.
Jak zginął Selim I Groźny?
Rządy każdego władcy dobiegały do końca, nie inaczej było w przypadku Selima, który zmarł 22 września 1522 roku. Sułtan krótko przed śmiercią planował kolejną wyprawę – tym razem nie na Wschód, a na Rodos. Selim I był ambitnym władcą i jego rządy miały żwawy i mocno ekspansyjny charakter.
Plany wyprawy na Rodos zostały przerwane przez chorobę, która doprowadziła do końca 8-letniego panowania sułtana. Nie wiadomo jednak na co dokładnie zmarł, lecz w wielu opracowaniach można przeczytać, że był to rak. Na to pytanie musieliby odpowiedzieć historycy medycyny i lekarze. Wiadomo jednak, że ta choroba trwała krótko.
Selim I – dziedzictwo
Selim I pozostawił po swojej śmierci Imperium, którego powierzchnia zdecydowanie się powiększyła. Prestiż państwa Osmanów za jego rządów stał na wysokim poziomie, a dzięki zdobyciu Mekki, Medyny oraz Jerozolimy został zwierzchnikiem islamu. Sułtan rozkazał spisanie nowego kodeksu karnego Kannuname.
Nie tylko przez 8 lat swojego panowania wojował, doprowadził również do reform prawnych (Kannuname) i można go też poznać z tej innej strony. Selim pisał poezję pod pseudonimem „Selimi”, co stało się potem popularne wśród jego następców, między innymi Sulejmana I, który również pisał poezję.
Selim I został zapamiętany jako potężny gracz na arenie międzynarodowej w epoce nowożytnej, zmienił historię Imperium Osmańskiego. Był jednym z głównych budowniczych potęgi i prestiżu państwa osmańskiego i jego pozycji w świecie islamu.
Podboje sułtana na długo ukształtowały mapę polityczną Bliskiego Wschodu, jak i świata nowożytnego na długie lata. Tron po nim obejął syn, którego namaścił na swojego następcę, Sulejman I Wspaniały, który dokończył dzieło swojego ojca oblegając Rodos w 1521 roku.
Selim I w kulturze popularnej
Postać Selima I można znaleźć w popularnej serii gier Assasin’s Creed, a konkretniej w części Assasin’s Creed Revelations, również w filmach i serialach, takich jak Wspaniałe Stulecie czy Kingdoms of Fire.
Bibliografia
Opracowania:
- Imber, C., Imperium Osmańskie 1300-1600, Kraków 2020.
- Shaw, S.J., History of the Ottoman Empire and Modern Turkey, Volume 1, Cambridge 1970.
- Wójcik, Z., Historia powszechna XVI-XVII w., Warszawa 1968.
- Inalcik, H., Imperium Osmańskie. Epoka klasyczna 1300-1600, Kraków 2006.
Netografia:
- How Selim I doubled the size of the Ottoman Empire | History of the Ottoman Empire under Selim I, Knowledgia na YouTube [dostęp 19.12.2024].
- Ekspansja turecka w XVI-XVII w., zpe.gov.pl [dostęp 17.12.2024].
- „A PO ZAWOJU NA GŁOWIE KAŻDY STAN POZNAĆ”. ETNICZNOŚĆ JAKO CZYNNIK MODELUJĄCY KODY KOMUNIKATYWNE W Podróżach i Poselstwach Polskich do Turcji […] ERAZMA OTWINOWSKIEGO, on-line, DOI: 10.12797/Politeja.11.2014.31_1.08 [dostęp 18.12.2024].
[1] Zmieniło się to w XVII wieku, gdy władzę obejmuje sułtan Ahmed I który wprowadza kafes, czyli złotą klatkę, Ahmed I chciał zatrzymać rozlew krwi który wśród jego poprzedników był obecny, zaprzestano też wysyłanie książąt do sanjaków. Kafes miał chronić przed rozlewem krwi, lecz książęta co przebywali w kafesie, nie posiadali zdolności zarządcy co potem miało swoje efekty. Aczkolwiek trzeba zaznaczyć, że i tak kafes całkowicie nie zniwelował brutalnej sukcesji.
[2] Podane tutaj wydarzenia ulegają uproszczeniu i skróceniu w celu ułatwienia czytelności i zrozumienia tekstu. Sukcesja w Imperium Osmańskim była bardzo złożonym procesem, jest ona dobrze opisana w pracy C. Imbera „Imperium Osmańskie 1300-1600”.
[3] Rumelia była to historyczna ziemia obejmująca Bałkany znaczyła ona „Ziemie Rzymian”. Nazwa Rumelia została nadana przez Turków ziemiom odbieranym Cesarstwu Bizantyjskiemu.
[4] C.Imber „Imperium Osmańskie 1300-1600” Kraków 2020
[5] C.Imber „Imperium Osmańskie 1300-1600” Kraków 2020, s. 137
[6] Jest to w dalszym ciągu rozstrzygane jak wcześniej było w tekście wspomniane, sprawa sukcesji w Imperium Osmańskim była bardzo złożonym procesem.
[7] Powyższe wydarzenia ulegają uproszczeniu w celu zwięzłego i przejrzystego przedstawienia problemu.
[8] Przydomek ten jest różnie tłumaczony, polska historiografia przedstawia ten przydomek jako „Groźny” aczkolwiek Yavuz w j.tureckim znaczy „Okrutny”
[9] S.J.Shaw „History of the Ottoman Empire and Modern Turkey, Volume 1”, Cambridge University Press 1976
[10] Arkebuzerzy była to jazda/piechota, której podstawową bronią był arkebuz, czyli krótka gładkolufowa broń używana w XVI i XVII wieku.
[11] Kyzyłbasze (tur. czerwone głowy) był to ruch polityczno-religijny który odegrał dużą rolę w historii Bliskiego Wschodu w XV-XVII wieku. Byli to zwolennicy szyizmu, popierali oni władców z dynastii Safawidów.
[12] Z.Wójcik „Historia powszechna XVI-XVII wiek” , Warszawa 1968 s. 202-203
Sabina Kwiatkowska
