Siostry z Andechs-Meran, czyli genów nie oszukasz

Trzy kobiety, trzy zupełnie różne losy, a jednak splecione tą samą krwią i dramatem epoki. Władza, miłość, zdrada i świętość – wszystko to spotkało siostry z Andechs-Meran, które stały się bohaterkami burzliwych historii władców i Kościoła. Ich wybory prowadziły do ekskomunik, koron, a nawet męczeńskiej śmierci, pokazując, że w średniowieczu kobieta mogła być zarówno potępiona, jak i wyniesiona na ołtarze.

Były rodzonymi siostrami i każda z nich zapisała się w historii inaczej. Agnieszka z Meran została żoną króla Francji Filipa II Augusta i posądzano ją o czary oraz uwiedzenie żonatego monarchy, który przez ten związek stał się bigamistą i został obłożony klątwą. Jadwiga Śląska poślubiła piastowskiego księcia Henryka I Brodatego, którego próby ograniczenia władzy Kościoła skończyły się ekskomuniką – tak poważną, że nawet po śmierci nie mógł spocząć obok żony. Ich trzecia siostra, Gertruda z Andechs-Meran, jako królowa Węgier stała się ofiarą politycznych sporów i została brutalnie zamordowana. Trzy siostry, trzy dwory i jeden wniosek: genów nie oszukasz.

Czarownica przyczyną zguby Filipa II Augusta?

Drugą żoną króla Francji Filipa II Augusta została Ingeborga duńska. Biorąc z nią ślub – 14 sierpnia 1193 roku, król Francji miał zblednąć i zaniemówić. Od tej pory miał odmawiać skonsumowania swojego drugiego małżeństwa. Twierdzono, że za tym dziwnym zachowaniem francuskiego monarchy stoi nie kto inny, jak sama rodzona siostra przyszłej świętej Jadwigi Śląskiej z Andechs-Meran – Agnieszka.

Miała ona rzucić urok na króla Francji, żeby to z nią się związał. Tak się stało. Filip II August jak opętany przez złe moce., pozbawił prawowitej żony wszystkiego. Zabronił jej korzystać z pomocy lekarzy i pozbawił środków do życia, a także więził w licznych zamkach. Żądał także unieważnienia tego małżeństwa. Swoją decyzję argumentował tym, że nie współżył z żoną. Innego zdania była Ingeborga, która utrzymywała, że do zbliżenia między nimi doszło.

Papież stanął po stronie Ingeborgi i nakazał Filipowi II Augustowi się opamiętać i wrócić do żony. Tymczasem on ani myślał tego robić. Co prawda, dla świętego spokoju obiecał, że wróci do drugiej żony, ale układał sobie życie z Agnieszką z Meran, która urodziła mu nawet troje dzieci. Sytuacja z napominaniem króla Francji powtórzyła się kilka razy, aż Ojciec Święty stracił cierpliwość i nałożył ekskomunikę na Filipa II Augusta. Papież zastrzegł, że zdejmie z króla tę karę, jak tylko monarcha zdecyduje się wrócić do Ingeborgi.

Gdy w 1201 roku Agnieszka z Meran zmarła, najprawdopodobniej w wyniku komplikacji przy porodzie, Ingeborga została uwolniona i przywrócona na francuski dwór. Jednak jej powrót nie oznaczał wcale, że Filip II August przyjął drugą żonę do swojej sypialni. Nie znalazł także dla niej miejsca w swoim sercu. Tymczasem troje dzieci, które pochodziły ze związku z Agnieszką z Meran, zostały uznane za legalne, a król Francji hojnie je uposażył.

Jadwiga Śląska – żona ekskomunikowanego męża

Nieco inna, choć podobna historia, dotyczy rodzonej siostry Agnieszki z Meran – Jadwigi z Andechs. Została ona żoną piastowskiego księcia – Henryka I Brodatego. W przeciwieństwie do Agnieszki, Jadwiga czuła silną więź z Bogiem, dlatego właśnie postanowiła złożyć śluby czystości. Zanim jednak do tego doszło, chciała wypełnić swój małżeński obowiązek, jako księżnej, czyli urodzić dzieci. Gdy została już matką, mogła wraz z mężem ślubować Bogu, że od tej pory powstrzymają się od aktywności seksualnej.

O ile małżonkowie przestrzegali wytyczonych sobie zasad, to małżeństwo św. Jadwigi Śląskiej i Henryka Brodatego zostało wystawione na ciężką próbę. Winę za to ponosił Henryk, a konkretnie jego polityka wobec Kościoła. Władca chciał uniezależnić władzę książęcą od władzy kościelnej. Henryk Brodaty zapomniał jednak w jakich czasach żył.

W średniowieczu nie można było tak łatwo oddzielić władzy kościelnej od świeckiej. Dlatego też za tę próbę, Henryk I Brodaty został obłożony ekskomuniką. Sytuacja była naprawdę trudna, bo Henryk został ekskomunikowany w ostatnim roku swojego życia, kiedy był już chory. Natomiast św. Jadwidze Śląskiej, jako osobie która przyjęła śluby czystości, nie wolno było kontaktować się z mężem, który był ekskomunikowany.

Gdy Henryk I Brodaty umarł w 1238 roku w Krośnie Odrzańskim, to nałożona na niego ekskomunika nadal była aktywna. W związku z tym władca otrzymał zakaz katolickiego pochówku. Skutkowało to tym, że nie mógł być pochowany w klasztorze w Trzebnicy. Dopiero jego syn = Henryk II Pobożny, ten który zginął w bitwie pod Legnicą, do której doszło 9 kwietnia 1241 roku – wystarał się o zdjęcie z ojca tej ekskomuniki i jego katolicki pochówek.

Św. Jadwiga Śląska nie chciała być pochowana obok męża. Gdy zmarła w 1243 roku, to co prawda pochowano ją w trzebnickim sanktuarium, tak samo jak jej męża, ale w innych miejscach w obrębie bazyliki. Henryk I Brodaty jest pochowany w podziemiach ufundowanego przez siebie i żonę sanktuarium, natomiast św. Jadwiga Śląska jest pochowana w samym sanktuarium, a nie w jego podziemiach.

Gertruda z Andechs – za faworyzowanie Niemców zapłaciła życiem?

Trzecia z sióstr, którą tutaj przedstawię, odegrała dużą rolę w naszej historii. Poślubiła węgierskiego króla – Andrzeja II węgierskiego. Jej synem był król Węgier Bela IV. W związku z tym Gertruda z Andechs-Meran była babką, między innymi św. Kingi Arpadówny oraz bł. Jolenty Heleny. To z kolei sprawiało, że Gertruda była praprababką Kazimierza Wielkiego i Elżbiety Łokietkówny.

Żeby poznać burzliwe losy Gertrudy, które zakończyły się tragicznie, musimy przedstawić spór między jej mężem Andrzejem II węgierskim, a jej szwagrem Emerykiem. Oczywiście bracia walczyli o władzę, czego efektem było to, że w 1197 roku Emeryk wydzielił Andrzejowi II do rządzenia osobne księstwo na terenie Chorwacji i Dalmacji.

Andrzej chciał jednak pokonać brata i usunąć go z tronu. Jednak w 1199 roku został pokonany przez Emeryka w bitwie pod Rad, a następnie schronił się w Austrii u księcia Leopolda VI. Później, przy współpracy z papieskim wysłannikiem, braciom udało się zawrzeć pokój, a Andrzej wrócił do księstwa, które zostało mu wcześniej wydzielone. Bracia podpisując pokój, zobowiązali się do wspólnego udziału w krucjacie, do której miało dojść w 1200 roku.

Do tej wyprawy nie doszło, ale zamiast niej doszło do innego starcia. Otóż Emeryk wtrącił się do serbskiego konfliktu, w którym dwóch braci – Stefan i Vukan walczyło ze sobą. Król Węgier wsparł Vukana i doprowadził do osadzenia go na serbskim tronie. Wówczas król Węgier zaczął tytułować się królem Serbii. Rozwścieczyło to Emeryka, który w 1204 roku uwięził Andrzeja w Esztergom. Królowa Gertruda z Andechs-Meran została natomiast odesłana do Meranu.

30 listopada 1204 roku zmarł Emeryk, a Andrzej II węgierski próbował przejąć po nim władzę. Wezwał z Meranu swoją żonę Gertrudę. Jednak wtedy dała o sobie znać wdowa po Emeryku – Konstancja. Wraz ze swoimi zwolennikami opuściła Węgry i wraz z synem Władysławem udała się do Austrii, pod skrzydła Leopolda VI. Wywiozła ze sobą koronę. Andrzej II węgierski planował wyprawę zbrojną na Austrię, ale właśnie wtedy okazało się, że syn Emeryka i Konstancji – Władysław, nie żyje.

Niestety, żona Andrzeja – Gertruda z Andechs-Meran została zamordowana na Węgrzech. Do tej zbrodni doszło 28 października 1213 roku, w pobliżu lasów Pilis. Królowa podróżowała tam wraz ze swoim orszakiem. Jak podaje Jan Długosz przyczyną tej zbrodni było to, że Gertruda faworyzowała niemieckich poddanych ze swojego otoczenia, a także trwoniła publiczne pieniądze na wystawne uczty i rozrywki. W dodatku jeden z jej braci, Bertold (imiennik ojca), który był arcybiskupem, uwodził żonę palatyna Banka. Wtedy ów palatyn wymierzył sprawiedliwość i za zhańbienie małżeństwa, postanowił zamordować Gertrudę, bo jej brata, który był duchownym ruszyć nie mógł.

28 października 1213 roku podczas polowania ze świtą, w pobliżu klasztoru w Pilis, palatyn Bank razem z żupanem Piotrem napadli na obóz, w którym wraz z towarzyszami przebywała królowa Gertruda merańska. Zamordowano zarówno ją, jak i jej towarzyszy. Przy czym Gertrudę zabił sam palatyn Bank. Co prawda powyższą historię spisał kronikarz Jan Długosz, który żył w XV wieku, a więc 200 lat później. W związku z tym może ona nie być prawdziwa. Jednak biorąc pod uwagę, na przykład życiorys siostry Gertrudy – Agnieszki, można byłoby przyjąć, że ich brat – Bertold był skory do uwodzenia mężatek, tak jak Agnieszka żonatych monarchów.