Historia II Rzeczypospolitej zwykle kojarzy się z wielką polityką, ale to właśnie losy gwiazd kina i sceny pokazują, jak naprawdę wyglądało życie „z bliska”. Spotkanie z Markiem Telerem wokół książki „Helena Grossówna. Optymistką być” to okazja, by zobaczyć przedwojenną ikonę kina nie tylko jako ekranową diwę, lecz także żołnierza konspiracji i dowódcę kobiecego oddziału w czasie Powstania Warszawskiego. W niedzielę 23 listopada 2025 r. w Izbie Pamięci o jej niezwykłej biografii opowie autor książki, Marek Teler. Historykon.pl jest patronem medialnym wydarzenia.
Helena Grossówna, pochodząca z Torunia, była jedną z najbardziej rozpoznawalnych aktorek polskiego kina lat 30. Publiczność znała ją z takich filmów jak „Piętro wyżej”, „Paweł i Gaweł” czy „Zapomniana melodia”. Na ekranie partnerowali jej najwięksi – Eugeniusz Bodo, Adolf Dymsza, Aleksander Żabczyński – a widownia warszawskich scen: Wielkiej Rewii, Małego Qui Pro Quo i Cyrulika Warszawskiego wypełniała się po brzegi.
Zanim jednak została gwiazdą polskiej kinematografii, przez dekadę szlifowała talent taneczny na scenach Torunia, Bydgoszczy i Poznania. Jej droga artystyczna idealnie pokazuje, jak wyglądała realna kariera przedwojennej artystki: dużo pracy, trasa po miastach regionalnych, dopiero potem warszawskie światła.
Wojna brutalnie przecięła tę ścieżkę. Grossówna w czasie okupacji występowała w teatrach jawnych, koncesjonowanych przez okupanta, ale równocześnie działała w konspiracji jako „Bystra”. W czasie Powstania Warszawskiego dowodziła oddziałem kobiecym w batalionie „Sokół”. Ten rozdźwięk – między sceną a podziemiem – jest jednym z kluczowych tematów, do których wraca Marek Teler.
Po 1945 r. nie wróciła już do pozycji gwiazdy. Występowała w teatrze Syrena, grywała role drugoplanowe i epizodyczne. Mimo tego, jak przypomina autor książki, do końca życia zachowała charakterystyczną dla siebie pogodę ducha i zdolność odnalezienia się w każdych warunkach.
Biografia jak gotowy scenariusz
Książka „Helena Grossówna. Optymistką być”, wydana w 2025 r. przez Oficynę Wydawniczą RYTM, to próba całościowego opowiedzenia losów artystki: od toruńskiego dzieciństwa i pierwszych sukcesów tanecznych, przez złotą dekadę polskiego kina, po okupację, konspirację i powojenną codzienność.
Autor nie tylko rekonstruuje fakty, lecz także przywraca pamięci postać, która łączy w sobie urodę, sceniczny talent i bardzo konkretną postawę w sytuacjach granicznych. Jej życiorys – od rewii, przez konspiracyjne pseudonimy, po powstanie i powojenną „drugoplanowość” – sam się prosi o filmową adaptację. Spotkanie w Izbie Pamięci będzie szansą, by zadać pytania o to, jak wyglądał warsztat badawczy, z jakich źródeł korzystał autor oraz jak dziś czytać biografie artystów uwikłanych w okupacyjną rzeczywistość.
Marek Teler i Szymon Smolnicki-Woźniak – o kinie, wojnie i pamięci
Gościem spotkania będzie Marek Teler – dziennikarz, pisarz i popularyzator historii, absolwent Wydziału Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Warszawskiego. Teler specjalizuje się w historii przedwojennej kinematografii, biografiach gwiazd ekranu oraz w trudnych losach artystów w czasach okupacji.
Jest autorem m.in. książek: „Zagadka Iny Benity. AK-torzy kontra kolaboranci” (nagrodzonej Nagrodą Klio III stopnia w kategorii varsaviana), „Upadły amant. Historia Igo Syma”, „Amanci II Rzeczypospolitej”, „Amantki II Rzeczypospolitej” oraz „Granice zdrady. Artyści w czasie okupacji”. Publikował w „Focus Historia”, „Skarpie Warszawskiej” oraz na portalu Histmag.org. Interesuje się genealogią dynastyczną, historią kobiet i przedwojennym kinem – czyli dokładnie tym, co składa się na życiorys Heleny Grossówny.
Rozmowę poprowadzi Szymon Smolnicki-Woźniak – kulturoznawca i filmoznawca, absolwent podyplomowych gender studies IBL PAN, adiunkt w Izbie Pamięci. To on zadba o filmowy i kulturoznawczy kontekst opowieści – od realiów przedwojennego kina po pytania o to, jak dziś rozmawiać o aktorach i aktorkach oskarżanych o kolaborację, a jednocześnie działających w podziemiu.
Informacje praktyczne
Spotkanie odbędzie się w niedzielę 23 listopada 2025 r. w godzinach 14:00–15:30 w Sali Historii w Izbie Pamięci. Wydarzenie jest przeznaczone dla młodzieży i dorosłych.
Bilet wstępu kosztuje 5 zł. Wejściówki można kupić online pod adresem: https://tiny.pl/fqktb75z
oraz w pawilonie wejściowym Izby Pamięci.
Maksymalna liczba uczestników to 25 osób. Wydarzenie jest dostępne dla osób z niepełnosprawnością ruchową.
Patronem medialnym spotkania jest portal Historykon.pl.
Fot. Helena Grossówna, domena publiczna; książka „Helena Grossówna…”, materiały wydawcy
