Adelajda Heska i Katarzyna Habsburżanka. Te dwie królowe nigdy się nie znały i nigdy się nie spotkały, ale miały ze sobą wiele wspólnego. Obie zostały żonami w wyniku męskich intryg. Także obie zostały odtrącone przez swoich mężów, którzy nimi poniewierali. Poznajcie smutne historie kobiet, które były u szczytu władzy, ale spadły z przysłowiowego „świecznika” w otchłań zapomnienia.
Po śmierci Anny „Aldony” Giedyminówny, Kazimierz Wielki miał ożenić się z córką króla Czech Jana Luksemburskiego – Małgorzatą Luksemburską. W trakcie prowadzenia w tej sprawie rozmów, Małgorzata zachorowała. W związku z tym, Jan Luksemburski wpisał do umowy zapis, że nawet jeśli jego córka umrze, to sojusz polsko-czeski przetrwa.
Jan Luksemburski bał się powtórki z przeszłości, kiedy to w 1322 roku, jak podają czeskie kroniki, chciał wydać swoją córkę Guttę Luksemburską za syna Władysława Łokietka – królewicza Kazimierza. Wkrótce okazało się, że Łokietek zerwał rozmowy i ożenił syna z wspomnianą wyżej Anną „Aldoną” Giedyminówną, zawierając sojusz z Litwą. Gutta Luksemburska została żoną Jana II Dobrego – następcy francuskiego tronu.
Teraz, Jan Luksemburski bogatszy o te doświadczenia, postanowił się zabezpieczyć. Gdy Kazimierz Wielki przyjechał do Pragi, by poślubić Małgorzatę, ona już nie żyła. Natomiast kolejną żonę dla Łokietkowego syna miał wybrać człowiek, który rozpoczął tę intrygę, czyli właśnie Jan Luksemburski. Oczywiście Kazimierz Wielki o tym nie wiedział.
Adelajda Heska – druga żona Kazimierza Wielkiego
Wybór padł na córkę landgrafa Hesji – Adelajdę Heską, która też nie wiedziała zapewne, że jest tylko narzędziem w rękach Luksemburgów, by pogrążyć Piasta. Oczywiście, można pójść w retorykę typu: Adelajda była młoda i nigdy wcześniej nie miała męża. W związku z tym, Jan Luksemburski nie mógł wiedzieć, że jest ona bezpłodna. No, faktycznie jest w tym pewna logika, ale faktem jest, że to właśnie małżeństwo z Adelajdą Heską pogrążyło Kazimierza Wielkiego i zmusiło go do bigamii.
Już w czasie trwania ich małżeństwa miał liczne romanse, które zdaniem Jana Długosza i Janka z Czarnkowa, skończyły się ekskomuniką Kazimierza Wielkiego, który miał wydać rozkaz utopienia w Wiśle księdza Marcina Baryczki. Duchowny miał napominać ostatniego Piasta na polskim tronie, że jego postępowanie jest niewłaściwe. Za to miała księdza spotkać wyżej wspomniana okrutna kara.
Ponieważ jednak poza informacją o tym, że duchowny odważył się strofować króla, a monarcha kazał go za to zabić, nie mamy innych informacji na temat Marcina Baryczki, współcześni historycy podają w wątpliwość jego istnienie. Niemniej jednak po tych tragicznych wydarzeniach, zdaniem kronikarzy, ostatni król Polski z dynastii Piastów miał zostać ekskomunikowany, a owa kara miała zostać cofnięta dopiero wtedy, gdy polski monarcha zdecydował się zostać fundatorem kościołów, które zostały wzniesione w ramach fundacji baryczkowskiej.
Z biegiem lat, król Kazimierz Wielki zorientował się, że z jego drugą żoną musi być coś nie tak, ponieważ mimo usilnych prób spłodzenia potomstwa, Adelajda Heska nie zachodziła w ciążę. Syn Władysława Łokietka i Jadwigi Kaliskiej był pewien, że z nim jest wszystko w porządku, ponieważ doczekał się przecież już dwóch córek ze swoją pierwszą żoną – Anną „Aldoną” Giedyminówną. W związku z tym w 1356 roku po 15 latach małżeństwa postanowił oddalić drugą żonę do Żarnowca, gdzie osiadła w tamtejszym zamku. Zabronił jej także używania tytułu królowej Polski, do czego absolutnie się nie stosowała.
Bigamista do kwadratu
Mimo prób unieważnienia swojego drugiego małżeństwa, Kazimierz Wielki nie uzyskał na to zgody od papieża. Niewiele sobie jednak z tego robił. Zawarł kolejne małżeństwo. Tym razem jego wybranką została czeska mieszczka Krystyna Rokiczana, którą poznał na dworze cesarza Karola IV Luksemburskiego w Pradze. Wkrótce jednak oddalił ją, ponieważ zdaniem Jana Długosza miał się zorientować, że jest łysa i choruje na świerzb. Po oddaleniu Krystyna zamieszkała w Łobzowie.
Kazimierz Wielki ożenił się po raz kolejny. Tym razem z Jadwigą Żagańską, która urodziła mu trzy córki. Jedna z nich zmarła w dzieciństwie, natomiast dwie pozostałe, po śmierci Kazimierza Wielkiego zostały wywiezione do węgierskiej Budy. Również po śmierci ostatniego Piasta na polskim tronie, która nastąpiła 5 listopada 1370 roku, z Wawelu oddalono Jadwigę Żagańską, która wyjechała do Legnicy. Tam wyszła za Ruprechta Legnickiego i urodziła mu dwie córki: Barbarę i Agnieszkę. Zmarła w 1390 roku.
Katarzyna Habsburżanka – trzecia żona Zygmunta Augusta
Król Zygmunt August był ostatnim męskim potomkiem dynastii Jagiellonów po mieczu. Był trzykrotnie żonaty i z żadną z żon nie doczekał się potomstwa. Przeżył każdą z nich, ale Katarzyna Habsburżanka została jego żoną przez intrygę swojego ojca i wuja!
Wszystko zaczęło się od tego, że car Iwan IV Groźny starał się o koronę cesarza, a papież był gotów mu ją dać. Poinformował o tym jednak wcześniej króla Polski Zygmunta Augusta. Syn Zygmunta Starego i Bony Sforzy od razu wyczuł, że jest to intryga, w którą są zamieszani Habsburgowie. Zygmunt August chciał temu zapobiec i dlatego wysłał na habsburski dwór, Mikołaja „Czarnego” Radziwiłła.
Miał on odwieść Habsburgów od pomysłu popierania przez nich pomysłu przekazania Iwanowi IV Groźnemu korony cesarskiej. Zygmunt August ponadto zagroził papieżowi, że jeśli Ojciec Święty jednak nadal będzie chciał przekazać koronę cesarską carowi, to Korona Królestwa Polskiego zerwie stosunki dyplomatyczne z Rzymem. Ta groźba podziałała na papieża i wycofał swoje poparcie dla koronacji Iwana IV na cesarza.
Jednak Habsburgowie postanowili ugrać przy okazji coś dla siebie. Obiecali Mikołajowi „Czarnemu” Radziwiłłowi, że przystaną na warunki jego mocodawcy, ale Zygmunt August musi się odwdzięczyć. Jak? Musi poślubić młodszą siostrę swojej pierwszej żony – Katarzynę Habsburżankę. Tak oto, kolejna polska królowa została nią, w wyniku męskich intryg.
Ślub Katarzyny Habsburżanki z Zygmuntem Augustem, ku ogromnemu niezadowoleniu królowej wdowy Bony Sforzy, odbył się 29 lipca 1553 roku, a dzień później została ona koronowana na królową Polski.
Małżeństwo Zygmunta Augusta z Katarzyną Habsburżanką było bardzo nieudane i zakończyło się separacją, do której doszło w latach 60. XVI wieku. Król Zygmunt August oczywiście próbował unieważnić to małżeństwo w Stolicy Apostolskiej, ale papież Paweł IV w liście do polskiego monarchy zganił go za to, że w ogóle mogło mu coś takiego przyjść do głowy.
Potępił także pomysł zerwania stosunków dyplomatycznych ze Stolicą Apostolską na wzór angielski z czasów Henryka VIII Tudora, który w ten właśnie sposób pozbył się z dworu „kłopotliwej” żony – Katarzyny Aragońskiej, która zamiast syna urodziła mu córkę, a papież Klemens VII nie zgodził się na unieważnienie tego małżeństwa, obawiając się reakcji siostrzeńca pierwszej żony Henryka VIII – Karola V Habsburga.
Życie w separacji
Po oddaleniu Katarzyny Habsburżanki, Zygmunt August nie zdecydował się popełnić bigamii, jak Kazimierz Wielki, ale miał wiele kochanek zwanych „sokołami”, z którymi chciał wreszcie spłodzić syna. Jedną z nich była Barbara Giżanka, która rzekomo miała urodzić Zygmuntowi Augustowi córkę – Barnbarę, ale jednak uważano, że jej ojcem jest królewski pokojowiec – Mikołaj Mniszech.
Gdy Katarzyna Habsburżanka zmarła 28 lutego 1572 roku, jej brat – Maksymilian II Habsburg zwrócił się do Zygmunta Augusta o wyrażenie zgody na jej pochówek na Wawelu. W końcu była przecież polską królową, więc miejsce w Krakowie jej się należało. Zupełnie innego zdania był Zygmunt August, który zabronił pochowania Katarzyny Habsburżanki na Wawelu. Spoczęła w Austrii, ale dopiero w kolejnym stuleciu. Jej pogrzeb odbył się dopiero po 42 latach od jej śmierci – w 1614 roku.
Historie Adelajdy Heskiej (drugiej żony Kazimierza Wielkiego) i Katarzyny Habsburżanki (trzeciej żony Zygmunta Augusta), mimo że żyły w różnych epokach i nigdy się nie poznały, są bardzo podobne. Obie władczynie były nieszczęśliwe, bo padły ofiarami męskich intryg. Żyły w czasach, kiedy kobieta nie miała nic do powiedzenia, a każde sprzeciwienie się mężowi, mogło ją kosztować utratę godności, korony, a jak pokazały wypadki w Anglii Henryka VIII Tudora… nawet życia.
Bibliografia:
- Cynarski S., Zygmunt August, Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk, Łódź 1988.
- Wyrozumski J, Kazimierz Wielki, Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk, Łódź 1986.
- Rudzki E., Polskie królowe. Żony Piastów i Jagiellonów, Warszawa 1985.
