Tego dnia 1868 roku miało miejsce starcie pomiędzy szogunatem Tokugawa a siłami domen Satsumy, Choshu i Tosy – bitwa pod Toba-Fushimi. Bitwa zakończyła się zwycięstwem strony cesarskiej
Bitwa pod Toba-Fushimi była kluczowym wydarzeniem w historii Japonii. Po formalnym ogłoszeniu przywrócenia rządów cesarskich i ustąpieniu szoguna Tokugawy Yoshinobu, konflikt narastał w atmosferze politycznych napięć. Bitwa ta, będąca częścią wojny Boshin, miała ogromne konsekwencje, prowadząc do upadku szogunatu, osłabienia prestiżu Tokugawy oraz ustanowienia nowego porządku politycznego z cesarzem na czele.
W skrócie:
- Formalne przywrócenie rządów cesarskich po ustąpieniu szoguna Tokugawy Yoshinobu. Mimo ustąpienia, aparat państwowy Tokugawy nadal istniał, a rodzina Tokugawa pozostawała istotną siłą polityczną. Saigō Takamori zmusił zgromadzenie cesarskie do zarekwirowania ziem Yoshinobu, co wywołało konflikt.
- 27 stycznia 1868 roku Yoshinobu przygotował się do ataku na Kioto, starając się usunąć wpływy Satsumy i Choshu. Bitwa rozpoczęła się, gdy siły szogunatu ruszyły w kierunku Kioto, spotykając zmodernizowane wojska Satsumy–Choshu. Pomimo przewagi liczebnej szogunatu, Satsuma i Choshu odniosły zwycięstwo, co miało daleko idące skutki.
- Walka o kontrolę Bungo Bridge, a 28 stycznia Iwakura Tomomi przekazał rozkazy do stłumienia sił szogunatu. Nominalny dowódca armii cesarskiej – Książę Yoshiaki, co wprowadziło zamieszanie w szeregi szogunatu. Walka trwała na kilku frontach, zarówno na lądzie, jak i na morzu.
- Szogun Yoshinobu uciekł, co doprowadziło do opuszczenia Zamku Osaki i jego późniejszej kapitulacji bez walki. Prestiż i morale szogunatu zostały poważnie osłabione, a wielu daimyo zadeklarowało poparcie dla cesarza. Zwycięstwo cesarskich sił w Bitwie pod Toba-Fushimi wyznaczyło kierunek dla militarnego rozwiązania konfliktu, zamiast politycznego kompromisu.
Geneza bitwy pod Toba-Fushimi
4 stycznia 1868 roku formalnie ogłoszono przywrócenie rządów cesarskich. Szogun Tokugawa Yoshinobu wcześniej zrzekł się władzy na rzecz cesarza, zgadzając się być narzędziem do wykonania cesarskich rozkazów.
Szogunat Tokugawa dobiegł końca. Jednak, mimo formalnego ustąpienia Yoshinobu, jego aparat państwowy nadal istniał. Ponadto, rodzina Tokugawa pozostała istotną siłą w ewoluującym porządku politycznym, co było nie do zniesienia dla radykałów z Satsumy i Choshu.
Mimo że większość piętnastoletniego cesarza Meiji zgadzała się z formalnym ogłoszeniem bezpośrednich rządów dworu i skłaniała się ku współpracy z Tokugawa, Saigo Takamori fizycznie zagrażał członkom zgromadzenia, zmuszając je do zarekwirowania ziem Yoshinobu.
Początkowo zgadzając się na żądania dworu, 17 stycznia 1868 roku Yoshinobu ogłosił, że nie będzie związany ogłoszeniem przywrócenia i wezwał dwór do jego odwołania. 24 stycznia, po znacznych prowokacjach rōninów z Satsumy w Edo, Yoshinobu zdecydował się przygotować atak na Kioto, rzekomo aby usunąć wpływy Satsumy i Choshu z dworu i uwolnić młodego cesarza Meiji spod ich wpływu.
Bitwa pod Toba-Fushimi – początek
Bitwa rozpoczęła się, gdy siły szogunatu ruszyły w kierunku Kioto, aby dostarczyć list od Yoshinobu, ostrzegając cesarza przed intrygami knutymi przez Satsumę i dworskich dostojników, takich jak Iwakura Tomomi.
Armia szogunatu licząca 15 000 ludzi przewyższała armię Satsuma–Choshu trzykrotnie i składała się głównie z ludzi z domen Kuwana i Aizu, wzmocnionych nieregularnymi oddziałami Shinsengumi.
Chociaż niektórzy byli najemnikami, inni, tacy jak Denshutai, otrzymali szkolenie od francuskich doradców wojskowych. Pomimo różnych uzbrojeń, wojska Choshu były najnowocześniejsze i najbardziej zorganizowane.
Mimo przewagi liczebnej szogunatu, Choshu i Satsuma były w pełni zmodernizowane, posiadając haubice Armstronga, karabiny Minié i jeden karabin maszynowy Gatlinga. Siły szogunatu były nieco zacofane pod względem wyposażenia, choć elitarne oddziały niedawno przeszkolone przez francuską misję wojskową były lepiej przygotowane.
Obecność brytyjskiej floty w porcie w Osace była niepewnym czynnikiem, co skłoniło szogunat do utrzymania garnizonu w Osace z znaczną częścią armii w rezerwie.
27 stycznia 1868 roku Yoshinobu, bazujący w zamku w Osace, ruszył swoimi wojskami na północ do Kioto. Ogólnym dowódcą operacji był Takenaka Shigekata. Siły szogunatu podążały w kierunku Toba pod dowództwem wicekomandora Okubo Tadayuki, składając się z około 2000-2500 żołnierzy.
Na miejscu doszło do starcia, które rozpoczęło wojnę Boshin. Wojska szogunatu zostały szybko odparte przez Satsumę, wprowadzając je w panikę i odwrót.
Sasaki rozkazał szarży swoim ludziom na artylerzystów Satsumy, ale ze względu na to, że Mimawarigumi było słabo uzbrojone, jego ludzie ginęli masowo. Kuwana i jednostka pod dowództwem Kubota Shigeaki utrzymały pozycje, prowadząc walkę niemającą jednoznacznego zakończenia.
Szogunat podpalił domy podczas odwrotu, co ułatwiło Satsumie ostrzał. Sytuacja ustabilizowała się w nocy, gdy oddziały z Kuwany przybyły wzmocnieniem. Bitwa ta została upamiętniona w parku Tobarikyuato-koen między mostem Koeda, gdzie stacjonowali żołnierze Satsumy, a świątynią Jonangu, gdzie miały siedzibę wojska cesarskie.
Bitwa pod Toba-Fushimi – ciąg dalszy
Tego samego dnia siły Satsumy–Choshu na południowy wschód od Fushimi równie niejednoznacznie starły się z szogunatem w ich rejonie. Satsuma–Choshu zaczęły strzelać do wojsk szogunatu, gdy usłyszały huk dział z obszaru Toba. Szogunat składał się z oddziałów Bakufu, Shinsengumi i wojsk Aizu.Doszło do gwałtownego starcia o kontrolę nad mostem Bungo.
28 stycznia Iwakura Tomomi przekazał Saigo Takamori i Okubo Toshimichi rozkazy uzyskane od cesarza Meiji, ogłaszające Tokugawa Yoshinobu i jego zwolenników wrogami dworu, upoważniające ich stłumienie siłą militarnej oraz nadające prawo użycia cesarskich sztandarów jedwabnych. Szczególnie przygotowane wcześniej przez Okubo Toshimichi, sztandary były przechowywane w domenie Choshu i w rezydencji Satsumy w Kioto.
Książę Yoshiaki, 22-letni mnich buddyjski z monasteru Ninna-ji, został mianowany nominalnym dowódcą armii. Choć książę nie miał doświadczenia wojskowego, ta nominacja efektywnie przekształciła siły sojuszu Satsumy-Choshu w armię cesarską, co okazało się potężnym narzędziem wojny psychologicznej, wprowadzając zamieszanie i chaos w wojska szogunatu, gdyż każdy, kto strzelał do armii, automatycznie stawał się zdrajcą cesarza.
Wojska Bakufu, które były w Toba, wycofały się i zgrupowały z innymi oddziałami w Tominomori, gdzie utworzyły swoją bazę dowodzenia. Tego samego dnia miała miejsce Bitwa pod Awą na pobliskim Morzu Wewnętrznym – pierwsza morska bitwa między nowoczesnymi flotami w Japonii, zakończona niewielkim zwycięstwem szogunatu nad flotą Satsumy.
Jednakże była to niewielka kwestia w kontekście rozwijającej się bitwy lądowej. Wojska, które były w Fushimi, ponownie zostały zaatakowane rano 28 stycznia przez oddziały Satsumy i Choshu, i zmuszone do odwrotu w kierunku Zamku Yodo po zaciętej walce.
Starcie Tominomori
Wojska szogunatu, które zebrały się w Tomino Mori, zostały zaatakowane przez siły Satsumy rankiem. Około południa pojawił się cesarski sztandar jedwabny zza linii Satsumy–Choshu. Na początku żadna ze stron nie rozpoznała tego dziwnego sztandaru.
Posłańcy musieli zostać wysłani do obu stron, aby wyjaśnić, co to jest. Wojska szogunatu wpadły w zamieszanie, a siły Satsumy-Choshu, odbierając im tożsamość, wyciągnęły miecze i ruszyły do ataku na linie szogunatu. Siły szogunatu próbowały kontratakować, ale zostały zmuszone do odwrotu w nieładzie. Po południu siły szogunatu musiały ponownie wycofać się w okolice Nosho, kierując się w stronę Zamku Yodo.
Wojska szogunatu próbowały zebrać się w Zamku Yodo, ale nie zostały wpuszczone, ponieważ daimyo z Domeny Yodo zdecydował się zdradzić stronę szogunatu po pojawieniu się cesarskiego sztandaru i klęsce sił szogunatu.
Daimyo z Yodo utrzymał swoje bramy zamknięte pomimo błagań cofającej się armii, odmawiając im głównego środka obrony, zmuszając ich do ucieczki aż do zamku w Osace. Dwa dni później daimyo strategicznie położonej Domeny Tsu także przeszedł na stronę cesarską.
Odwrót szogunatu
Wycofujące się wojska szogunatu stopniowo zaczęły napływać do Zamku Osaki. W zamku Osaki Tokugawa Yoshinobu zwołał swoich doradców i liderów wojskowych, aby opracować strategię i, w celu podniesienia morale, zapowiedział, że osobiście wyruszy na pole jako dowódca sił bakufu.
Tego wieczoru jednak uciekł z Zamku Osaki w towarzystwie daimyo z Aizu i Kuwana, aby wrócić do Edo na okręcie wojennym szogunatu Kaiyo Maru. Ponieważ Kaiyo Maru jeszcze nie dotarł, schronił się na noc na amerykańskim okręcie wojennym USS Iroquois zakotwiczonym w Zatoce Osaki. Kaiyo Maru dotarł następnego dnia.
Gdy resztki jego sił dowiedziały się, że szogun ich opuścił, opuścili Zamek Osaki, który później został bez oporu poddany wojskom cesarskim. Yoshinobu później twierdził, że był zaniepokojony aprobatą cesarską dla działań Satsumy i Choshu, i po pojawieniu się cesarskiego sztandaru stracił wszelką wolę do walki.
Francuscy doradcy Jules Brunet i Andre Cazeneuve, obecni w bitwie, opuścili Osakę i wrócili do Edo 12 stycznia, razem z Enomoto Takeaki na pokładzie statku Fujiyama. Enomoto przyniósł ze sobą różne dokumenty i skarb o wartości 180 000 ryo. Dotarli do Eda 14 stycznia.
Bitwa pod Toba-Fushimi – następstwa
Skutki bitwy pod Toba–Fushimi były nieproporcjonalne do jej niewielkiej skali. Prestiż i morale szogunatu Tokugawa zostały poważnie osłabione, a wielu daimyo, którzy dotąd pozostawali neutralni, teraz zadeklarowali poparcie dla Cesarza i zaoferowali wsparcie militarne, aby udowodnić swoją nową lojalność.
Co więcej, źle przemyślana próba Tokugawy Yoshinobu odzyskania kontroli uciszyła elementy w nowym rządzie cesarskim, które sprzyjały pokojowemu rozwiązaniu konfliktu.
Zamek Osaki, ważny symbol hegemonii Tokugawy nad zachodnią Japonią, wpadł w ręce wojsk cesarskich. Zwycięstwo wyznaczyło kierunek dla osiągnięcia porozumienia militarnego, a nie politycznego kompromisu.
Źródła:
- Totman Conrad, Collapse of the Tokugawa Bakufu, 1862–1868, Honolulu: University of Hawaii Press, 1980.
- Sims Richard, Japanese Political History Since the Meiji Renovation 1868–2000, Palgrave Macmillan, 2001.
- Sims Richard, French Policy Towards the Bakufu and Meiji Japan 1854–1894, RoutledgeCurzon, 1998.
Fot. Ukiyo-e z Tokugawa Yoshinobu który ucieka po bitwie pod Toba-Fushimi, źródło: Wikimedia Commons
