W listopadzie 2025 roku na ekrany kin trafi film „Norymberga”, najnowsze dzieło Jamesa Vanderbilta – twórcy znanego z takich produkcji jak Zodiak czy Truth. Tym razem reżyser sięga po historię, która rozgrywa się w cieniu największego procesu sądowego XX wieku. To dramat historyczny, ale zarazem intensywny thriller psychologiczny, w którym granice między dobrem a złem, racjonalnością a szaleństwem, rozmywają się z każdym kolejnym spotkaniem dwóch niezwykłych umysłów.
Premiera kinowa: 7 listopada 2025 (USA i Kanada), 28 listopada (Polska)
Dystrybutor: Sony Pictures Classics
Reżyseria i scenariusz: James Vanderbilt
Na podstawie: Jack El-Hai, The Nazi and the Psychiatrist (2013)
Rok 1945. Świat patrzy na niemiecką Norymbergę, gdzie rozpoczyna się proces nazistowskich zbrodniarzy wojennych. Główny oskarżyciel z ramienia Stanów Zjednoczonych, Robert H. Jackson (w tej roli Michael Shannon), wie, że jego misja wymaga nie tylko odwagi, lecz i strategicznej precyzji. W centrum jego uwagi znajduje się Hermann Göring – człowiek o ogromnej inteligencji, manipulacyjnych zdolnościach i cynicznym uroku.
Aby zrozumieć motywacje oskarżonych i potwierdzić ich poczytalność, amerykański psychiatra Douglas Kelley (grany przez Ramiego Maleka) otrzymuje niezwykle trudne zadanie: wejść w umysł Göringa, zbudować relację i zdobyć dowody jego winy. Wkrótce między lekarzem a zbrodniarzem rodzi się niebezpieczna gra psychologiczna – pojedynek, w którym stawką staje się nie tylko prawda, lecz także zdrowie psychiczne samego Kelleya.
Film „Norymberga” nie jest więc jedynie opowieścią o procesie. To dramat o naturze zła, o fascynacji potęgą i o cienkiej granicy między nauką a moralnością.
Inspiracja książką „The Nazi and the Psychiatrist”
Scenariusz filmu oparty jest na książce Jacka El-Haia z 2013 roku The Nazi and the Psychiatrist, opartej na autentycznych wspomnieniach i dokumentach z norymberskiego procesu. Autor opisał prawdziwe relacje między Douglasem Kelleyem a Hermannem Göringiem – pełne napięcia, wzajemnego podziwu i odrazy. Vanderbilt przenosi ten dramat na ekran, łącząc dokumentalny realizm z emocjonalną głębią.
Obsada filmu „Norymberga”
To właśnie duet Rami Malek – Russell Crowe przyciąga największą uwagę. Malek, laureat Oscara za rolę Freddiego Mercury’ego, wciela się w doktora Kelleya z charakterystyczną intensywnością i niepokojem. Crowe natomiast tworzy pełnokrwisty portret Göringa – charyzmatycznego, inteligentnego i przerażająco ludzkiego w swej bezwzględności.
Na ekranie pojawią się również:
- Leo Woodall jako sierżant Howie Triest,
- John Slattery jako Burton C. Andrus,
- Colin Hanks jako Gustave Gilbert,
- Richard E. Grant jako David Maxwell Fyfe,
- Lotte Verbeek jako Emmy Göring,
- oraz Andreas Pietschmann, Michael Shannon i Wrenn Schmidt w ważnych rolach drugoplanowych.
Produkcja i kulisy powstawania filmu „Norymberga”
James Vanderbilt ogłosił rozpoczęcie prac nad filmem w grudniu 2023 roku. Zdjęcia rozpoczęto w lutym 2024 w Budapeszcie, który odtworzył realia powojennej Norymbergi. Produkcja zakończyła się w maju 2024, a pierwsze zapowiedzi wizualne ujawniły chłodny, surowy klimat i psychologiczną intensywność charakterystyczną dla twórczości Vanderbilta.
Za dystrybucję odpowiada Sony Pictures Classics, która nabyła prawa do emisji w Ameryce Północnej oraz w liniach lotniczych.
Światowa premiera i odbiór filmu „Norymberga”
Światowa premiera filmu odbyła się 7 września 2025 roku podczas Toronto International Film Festival (TIFF) w sekcji Gala Presentations. Publiczność nagrodziła produkcję czterominutową owacją na stojąco – jedną z najdłuższych w historii festiwalu.
Pierwsze recenzje podkreślają niezwykle napiętą relację między Malekiem a Crowem oraz sugestywne ukazanie psychologicznego pojedynku. Na portalu Rotten Tomatoes film uzyskał 60% pozytywnych opinii, a na Metacriticu ocenę 63/100, co wskazuje na generalnie przychylne przyjęcie.
To nie jest kolejna rekonstrukcja procesu nazistowskich zbrodniarzy. Film „Norymberga” koncentruje się na pytaniu, jak daleko można posunąć się w poznawaniu zła, nie stając się jego częścią. To kino o ludziach, którzy musieli patrzeć w oczy potworom – i o tym, że czasem najgroźniejsza walka to ta, którą toczymy we własnym umyśle.
W dobie, gdy historia XX wieku znów staje się polem walki narracji i propagandy, Norymberga przypomina, że prawda, odpowiedzialność i pamięć mają swoją cenę.
