15 października 1946 roku Herman Göring popełnił samobójstwo

Tego dnia 1946 roku Herman Göring popełnił samobójstwo, unikając śmierci przez powieszenie

Niemiecki marszałek, polityk, wizjoner gospodarki i zbrodniarz wojenny – Herman Göring był jednocześnie symbolem potęgi Trzeciej Rzeszy i jej moralnego upadku. Twórca Gestapo w Prusach, współtwórca Luftwaffe, architekt Planu Czteroletniego i jeden z głównych organizatorów systemowej grabieży Europy. Od triumfu nad Francją po klęskę Stalingradu i kompromitację w Norymberdze – jego historia to opowieść o ambicji, pychy i upadku człowieka, który wierzył, że zdoła przechytrzyć historię.

15 października 1946 roku w celi więzienia w Norymberdze Herman Göring zakończył życie, połykając kapsułkę z cyjankiem potasu. Zrobił to zaledwie kilkanaście godzin przed planowanym wykonaniem wyroku przez powieszenie, chcąc uniknąć losu, który uznał za hańbiący dla żołnierza. Międzynarodowy Trybunał Wojskowy skazał go za cztery główne kategorie przestępstw: spisek przeciw pokojowi, zbrodnie przeciw pokojowi, zbrodnie wojenne oraz zbrodnie przeciw ludzkości. Wniosek obrony o wykonanie wyroku przez rozstrzelanie – zgodnie z tradycją wojskową – został jednoznacznie odrzucony.

Ciało Göringa poddano kremacji w Ostfriedhof w Monachium, a prochy rozsypano w rzece Isar, by nie stały się miejscem kultu dla dawnych sympatyków nazizmu.

W czasie procesu, pytany o swoje stanowisko wobec oskarżeń, wypowiedział słowa, które stały się symbolem jego postawy wobec sądu: W sensie aktu oskarżenia, niewinny.

Najważniejsze fakty w skrócie

• 15 października 1946 roku Herman Göring popełnił samobójstwo, zażywając cyjanek potasu dzień przed egzekucją.
• Był twórcą Gestapo w Prusach, później przekazał tę instytucję Heinrichowi Himmlerowi.
• Pełnił funkcje: premiera Prus, Reichsministra Lotnictwa, Reichsmarschalla oraz Pełnomocnika Planu Czteroletniego.
• Odegrał kluczową rolę w wydarzeniach takich jak noc długich noży, łamanie Traktatu Wersalskiego, Anschluss Austrii i rozbiór Czechosłowacji.
• Poniósł porażki w Bitwie o Anglię, podczas mostu powietrznego do Stalingradu oraz w utrzymaniu przewagi powietrznej w 1944 roku.
• Telegram sukcesyjny z kwietnia 1945 roku doprowadził do jego aresztu i wykluczenia z NSDAP.
• W Norymberdze uznano go winnym wszystkich zarzutów i skazano na śmierć.
• Odpowiadał za systemową aryzację, rabunek dzieł sztuki z udziałem Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg (ERR) oraz za działania prowadzące do Zagłady i zbrodnie w Puszczy Białowieskiej.

Wczesne lata Hermana Göringa – pochodzenie, edukacja i formacja

Hermann Wilhelm Göring urodził się 12 stycznia 1893 roku w Rosenheim w Bawarii. Jego ojciec, Heinrich Ernst Göring, był urzędnikiem kolonialnym i pierwszym generalnym gubernatorem Niemieckiej Afryki Południowo-Zachodniej (dzisiejsza Namibia). Matka, Franziska Tiefenbrunn, pochodziła z rodziny mieszczańskiej i zapewniała dzieciom stabilne wychowanie w duchu konserwatywnych wartości.

Ojcem chrzestnym chłopca został Hermann von Epenstein, zamożny lekarz i przedsiębiorca żydowskiego pochodzenia, który pozostawał bliskim przyjacielem rodziny. Udostępnił im swoje posiadłości – dom w Berlin-Friedenau i zamek Veldenstein – gdzie młody Göring spędził część dzieciństwa. W późniejszych latach relacje między rodziną Göringów a von Epensteinem obrosły legendą i kontrowersjami, zwłaszcza po objęciu przez Hermana wysokich funkcji w państwie głoszącym ideologię rasistowską.

W młodości Göring przejawiał zamiłowanie do przygód i militariów. Organizował z kolegami „oblężenia” zamku Veldenstein, wspinał się w Alpach i marzył o karierze wojskowej. Ukończył Królewską Szkołę Kadetów (Kadettenanstalt) w Berlin-Lichterfelde, uchodzącą za elitarną kuźnię przyszłych oficerów armii cesarskiej. W 1912 roku wstąpił do 112. Pułku Piechoty Księcia Wilhelma, rozpoczynając karierę, która miała ukształtować jego wizerunek żołnierza-bohatera i stać się fundamentem późniejszej propagandy Trzeciej Rzeszy.

Herman Göring jako as myśliwski Wielkiej Wojny

Po wybuchu I wojny światowej Göring służył początkowo w piechocie na froncie pod Mülhausen w Alzacji. Wkrótce jednak poprosił o przeniesienie do lotnictwa, które wówczas stawało się nowym i prestiżowym rodzajem broni. Ukończył kurs pilotażu i został przydzielony do jednostek myśliwskich Jasta 5, następnie Jasta 26, a w maju 1917 roku objął dowództwo Jasta 27.

Za swoje sukcesy bojowe został uhonorowany licznymi odznaczeniami, w tym:

• Krzyżem Żelaznym I i II klasy,
• prestiżowym Pour le Mérite, najwyższym niemieckim odznaczeniem wojskowym dla oficerów,
• Orderem Zähringerów z mieczami,
• Orderem Fryderyka oraz Orderem Hohenzollernów z mieczami.

Po śmierci Wilhelma Reinharda 7 lipca 1918 roku Göring objął dowództwo legendarnej Jagdgeschwader 1, znanej z wcześniejszego przywództwa Manfreda von Richthofena, słynnego „Czerwonego Barona”. Odnotowano mu 22 zestrzelenia potwierdzone w dokumentacji alianckiej, choć współcześni historycy wskazują, że liczba ta mogła być zawyżona w raportach wojennych.

Zyskał reputację odważnego, ale też zarozumiałego oficera. Jego ambicja i chęć dominacji budziły niechęć wśród części pilotów, co z czasem miało przełożyć się na styl dowodzenia w przyszłej Luftwaffe. Po kapitulacji Niemiec w 1918 roku przyjął popularny wśród weteranów mit ciosu w plecy (niem. Dolchstoßlegende), zgodnie z którym winą za przegraną obarczano cywilnych polityków i przeciwników republiki weimarskiej. To przekonanie głęboko ukształtowało jego poglądy i późniejszą lojalność wobec ruchu narodowosocjalistycznego.

Po wojnie: lotnictwo cywilne, Carin i droga Hermana Göringa do Monachium

Po zakończeniu wojny Göring, jak wielu byłych pilotów, szukał zajęcia w lotnictwie cywilnym. Przez kilka lat latał w Skandynawii dla firmy Svensk Lufttrafik, wykonując trasy pasażerskie i transportowe. W Szwecji poznał hrabiego Erica von Rosena, znanego arystokratę i pilota. Podczas wizyty w jego posiadłości spotkał baronową Carin von Kantzow, z domu Fock, zamężną wówczas z oficerem szwedzkiej armii. Ich znajomość szybko przerodziła się w romans, który w 1922 roku doprowadził do ślubu w Sztokholmie.

Małżeństwo osiadło w Bawarii, a następnie w Obermenzing pod Monachium. Carin, kobieta o melancholijnej urodzie i protestanckiej pobożności, stała się jego największym oparciem. To właśnie ona miała wprowadzić go w kręgi konserwatywnej arystokracji i umocnić jego przekonanie o własnej wyjątkowej misji.

W tym samym roku, 1922, Göring po raz pierwszy usłyszał przemówienie Adolfa Hitlera w Monachium. Ujęty siłą jego retoryki, wstąpił do Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotniczej (NSDAP). Szybko zdobył zaufanie przywódcy i 1 marca 1923 roku został mianowany dowódcą Sturmabteilung (SA) – paramilitarnej bojówki partii.

W czasie puczu monachijskiego w listopadzie 1923 roku brał czynny udział w marszu na Feldherrnhalle. Został ciężko ranny w biodro, a rany doprowadziły do przewlekłego bólu i uzależnienia od morfium, które miało towarzyszyć mu do końca życia.

Po nieudanym przewrocie i serii aresztowań Göring zbiegł do Austrii, a następnie do Szwecji. W 1925 roku trafił do szpitala psychiatrycznego Långbro pod Sztokholmem, gdzie leczono go jako niebezpiecznego narkomana. Mimo epizodów przemocy, badania potwierdziły, że pozostawał przy zdrowych zmysłach. Po ogłoszeniu amnestii w Niemczech powrócił w 1927 roku do ojczyzny.

Tragiczny cios zadała mu śmierć żony. Carin Göring zmarła 17 października 1931 roku po długiej chorobie serca. Jej odejście wstrząsnęło Göringiem i stało się dla niego impulsem do stworzenia mauzoleum-rezydencji Carinhall, które miało utrwalać jej pamięć, a zarazem odzwierciedlać jego własną megalomanię i potrzebę mitologizacji własnego życia.

Herman Göring: marsz po władzę i pożar Reichstagu

W lipcowych wyborach 1932 roku NSDAP zdobyła 230 mandatów w Reichstagu, stając się największą partią Niemiec. Herman Göring objął stanowisko prezesa Reichstagu, co otworzyło mu drogę do ścisłego kierownictwa politycznego. Po mianowaniu Adolfa Hitlera na kanclerza 30 stycznia 1933 roku, Göring został Reichsministrem bez teki, następnie Reichskomisarzem ds. Lotnictwa, a wkrótce również premierem Prus i ministrem spraw wewnętrznych Prus. W tej roli przejął kontrolę nad Policją Pruską, tworząc z niej instrument represji politycznej.

26 kwietnia 1933 roku powołał Geheime Staatspolizei (Gestapo) – tajną policję państwową. Choć pierwotnie była to instytucja pruska, już rok później – 20 kwietnia 1934 roku – Göring przekazał jej kierownictwo Heinrichowi Himmlerowi, który włączył Gestapo w struktury SS. To przekazanie stało się jednym z kluczowych momentów w budowie totalitarnego państwa policyjnego.

27 lutego 1933 roku wybuchł pożar Reichstagu – gmachu niemieckiego parlamentu. Zatrzymano holenderskiego komunistę Marinusa van der Lubbego, którego oskarżono o podpalenie budynku. Dzień później, 28 lutego, prezydent Paul von Hindenburg podpisał przygotowany przez rząd dekret O ochronie narodu i państwa (niem. Reichstagsbrandverordnung), który zawieszał podstawowe prawa obywatelskie, pozwalał na aresztowania bez nakazu i likwidację wolnej prasy. Stał się on fundamentem dyktatury.

Podczas procesu norymberskiego prokuratorzy przytoczyli relację generała Franza Haldera, który miał wspominać słowa Göringa wypowiedziane podczas jednego ze spotkań w czasie wojny: Jedynym, który naprawdę zna sprawę Reichstagu, jestem ja, bo to ja go podpaliłem. Göring w Norymberdze zaprzeczał tej wypowiedzi, nazywając ją prowokacją i przekręceniem sensu rozmowy. Historycy do dziś nie rozstrzygnęli jednoznacznie, czy faktycznie był organizatorem podpalenia, ale nie ulega wątpliwości, że z politycznego punktu widzenia pożar był dla niego i Hitlera bezcennym narzędziem do likwidacji opozycji i umocnienia władzy.

Konsolidacja dyktatury: noc długich noży, Luftwaffe i Plan Czteroletni

W 1934 roku Herman Göring znalazł się w centrum wewnętrznego konfliktu w partii. Narastało napięcie między elitą SA pod wodzą Ernsta Röhma a tradycyjnym aparatem wojskowym i przemysłowym, który obawiał się rewolucyjnych zapędów bojówek. Göring, zaniepokojony siłą SA, poparł Heinricha Himmlera i Reinharda Heydricha w planie likwidacji zagrożenia.

W nocy z 30 czerwca na 1 lipca 1934 roku rozpoczęła się tzw. noc długich noży – seria aresztowań i egzekucji działaczy SA oraz przeciwników politycznych. Röhm został zastrzelony w celi więziennej, a Göring współdecydował o listach przeznaczonych do likwidacji. Wydarzenie to umocniło pozycję Hitlera i przekształciło NSDAP w jednolity aparat władzy, lojalny wobec Führera.

Po śmierci prezydenta Paula von Hindenburga w sierpniu 1934 roku Hitler połączył urząd kanclerza i prezydenta w funkcję Führera i kanclerza Rzeszy, a Göring zyskał rangę jednego z najbliższych współpracowników nowego dyktatora.

Herman Göring i rozwój Luftwaffe

Łamiąc postanowienia Traktatu Wersalskiego, który zakazywał Niemcom posiadania lotnictwa wojskowego, Göring nadzorował tajny program budowy Luftwaffe. W 1935 roku istnienie niemieckich sił powietrznych zostało oficjalnie ujawnione, a Göring objął stanowisko Reichsministra Lotnictwa (Reichsluftfahrtminister). To stanowisko dawało mu nie tylko kontrolę nad rozwojem technicznym, ale też polityczny prestiż – jako bohater wojenny mógł przedstawiać Luftwaffe jako symbol odrodzenia niemieckiej potęgi.

Göring otaczał się inżynierami i pilotami, którzy stali się elitą technologiczną Trzeciej Rzeszy – wśród nich byli m.in. Erhard Milch, Albert Kesselring i Ernst Udet. Utrzymywał ścisłe relacje z przemysłem lotniczym, zwłaszcza koncernami Messerschmitt, Junkers i Heinkel, którym zapewniał ogromne kontrakty państwowe. W praktyce połączył funkcje polityka, wojskowego i przedsiębiorcy, czerpiąc z tego osobiste korzyści finansowe.

Plan Czteroletni – ekonomiczna wizja autarkii

W październiku 1936 roku Adolf Hitler mianował Hermana Göringa Pełnomocnikiem Planu Czteroletniego (Beauftragter für den Vierjahresplan). Celem programu było przekształcenie niemieckiej gospodarki w system zdolny do prowadzenia wojny w ciągu czterech lat – poprzez autarkię (samowystarczalność) i zbrojenia na niespotykaną dotąd skalę.

W ramach Planu Göring:

• podporządkował sobie kluczowe resorty gospodarcze,
• forsował intensywną rozbudowę przemysłu zbrojeniowego,
• powołał w 1937 roku państwowy koncern Reichswerke Hermann Göring, mający zwiększyć produkcję stali i rud żelaza,
• doprowadził do marginalizacji Hjalmara Schachta, dotychczasowego ministra gospodarki i prezesa Reichsbanku, zastępując go lojalnym Waltherem Funkiem.

Plan Czteroletni oznaczał faktyczne przejęcie gospodarki przez aparat partyjny, podporządkowany ideologii ekspansji i wojny. Göring stał się centralną postacią w zarządzaniu zasobami Rzeszy – od surowców po siłę roboczą. W jego biurze powstawały decyzje dotyczące alokacji stali, produkcji paliw syntetycznych i eksploatacji okupowanych terytoriów, co wkrótce doprowadziło do gigantycznej grabieży w Europie.

Herman Göring: kryzysy 1937–1939, Anschluss i rozbiór Czechosłowacji

Pod koniec 1937 roku w niemieckich elitach władzy narastały napięcia. Herman Göring, już wtedy najbogatszy człowiek Trzeciej Rzeszy i główny architekt jej gospodarki wojennej, zaczął zderzać się z rzeczywistością własnych ambicji. Rosnące koszty zbrojeń, nieefektywność systemu gospodarki sterowanej i tarcia w kierownictwie NSDAP prowadziły do pierwszych kryzysów w jego karierze.

W styczniu 1938 roku doszło do tzw. afery Blomberga–Fritscha. Minister wojny Werner von Blomberg został zmuszony do dymisji po ujawnieniu kompromitującego małżeństwa z kobietą o kryminalnej przeszłości, a dowódca armii Werner von Fritsch został oskarżony o homoseksualizm – fałszywie, jak się później okazało. Afera otworzyła Hitlerowi drogę do całkowitego przejęcia zwierzchnictwa nad siłami zbrojnymi. Göring zabiegał o nominację na ministra wojny, jednak Führer ograniczył się do nadania mu stopnia Generalfeldmarschalla, czyniąc z niego najwyższego rangą oficera Rzeszy po sobie.

Jednocześnie Göring coraz aktywniej angażował się w ekspansję terytorialną. Jako szef Planu Czteroletniego był odpowiedzialny za zabezpieczenie Niemiec w surowce strategiczne – stąd jego silne poparcie dla Anschlussu Austrii i planów rozbioru Czechosłowacji.

W marcu 1938 roku odgrywał kluczową rolę w operacji politycznej przeciwko rządowi wiedeńskiemu. Wykorzystując sieć powiązań i presję militarną, prowadził rozmowy telefoniczne z kanclerzem Kurtem Schuschniggiem i prezydentem Wilhelmem Miklasem, wymuszając na nich rezygnację i zgodę na wejście do rządu nazisty Arthura Seyß-Inquarta. 11 marca 1938 roku rząd austriacki upadł, a wojska niemieckie bez oporu wkroczyły do Wiednia. W euforii ogłoszono „zjednoczenie narodowe” — Heim ins Reich — a Göring triumfował jako architekt sukcesu dyplomatyczno-wojskowego.

Jesienią tego samego roku odgrywał istotną rolę w naciskach na Czechosłowację. W trakcie negocjacji poprzedzających Układ Monachijski (29 września 1938 r.) spotykał się z przedstawicielami brytyjskimi i francuskimi, pozując na pragmatyka i mediatora, choć jego faktycznym celem było podporządkowanie Czech gospodarczo i militarnie Rzeszy. W marcu 1939 roku, już po zajęciu Sudetów, Göring uczestniczył w rozmowie z prezydentem Emilem Hachą, której rezultatem było podpisanie dokumentu sankcjonującego okupację Czech i Moraw.

Jako pełnomocnik Planu Czteroletniego kierował natychmiastową eksploatacją zdobytych zasobów. Z Czech wywożono maszyny, surowce, a także dzieła sztuki. Herman Göring traktował ten rabunek jako część swojej „misji gospodarczej” – osobiście wybierał najcenniejsze eksponaty do prywatnej kolekcji, którą zamierzał umieścić w rozbudowywanym kompleksie Carinhall.

Wojna: awanse, tytuły i pierwsze sukcesy

1 września 1939 roku rozpoczęła się wojna napastnicza przeciwko Polsce, której plan operacyjny powstawał przy udziale Göringa. Już pierwszego dnia konfliktu Adolf Hitler wydał rozkaz, że w razie jego śmierci lub utraty zdolności kierowania państwem, następcą ma być właśnie Herman Göring. Ta decyzja uczyniła go formalnym „numerem dwa” w strukturze Trzeciej Rzeszy.

W początkowej fazie wojny Luftwaffe odgrywała decydującą rolę. Jej zmasowane bombardowania Wielunia, Warszawy i innych polskich miast były testem dla doktryny „wojny błyskawicznej” (Blitzkrieg). W kampaniach 1940 roku – w Norwegii, Holandii i Francji – niemieckie lotnictwo wspierało działania lądowe z ogromną skutecznością. Zwycięstwa te ugruntowały pozycję Göringa jako symbolu militarnej potęgi Rzeszy.

Po upadku Francji Adolf Hitler nadał mu unikalny tytuł Reichsmarschall des Großdeutschen Reiches – najwyższy stopień wojskowy w historii Niemiec, nieprzyznany nikomu innemu. Tytuł ten czynił go formalnie nadrzędnym wobec wszystkich marszałków i generałów. Otrzymał również Wielki Krzyż Żelazny, który miał podkreślać jego zasługi dla zwycięstw z lat 1939–1940.

Publicznie emanował pewnością siebie i arogancją. W jednym z przemówień radiowych zapowiadał: Jeśli choć jeden nieprzyjacielski samolot przeleci nad niemiecką ziemią, nazywam się Meier. Ta deklaracja miała wkrótce stać się symbolem jego kompromitacji – wraz z początkiem alianckich nalotów strategicznych.

W tym okresie Göring coraz bardziej oddalał się od rzeczywistości frontowej. Otaczał się dworem doradców, artystów i urzędników, dla których Carinhall stawał się centrum luksusu i propagandy. Mimo to w oczach Hitlera wciąż pozostawał lojalnym towarzyszem, strażnikiem idei i „pierwszym żołnierzem Rzeszy”.

Herman Göring: Bitwa o Anglię, Blitz i błędne kalkulacje

Po klęsce Francji Herman Göring znalazł się u szczytu potęgi. Miał w rękach armię powietrzną, która zdawała się nie mieć równych. Jednak euforia zwycięstwa szybko ustąpiła miejsca brutalnej rzeczywistości. Wielka Brytania nie zamierzała kapitulować, a Hitler przygotowywał operację desantową o kryptonimie Seelöwe (Lew morski), która wymagała całkowitego zniszczenia Royal Air Force (RAF).

W sierpniu 1940 roku Luftwaffe rozpoczęła systematyczne naloty na południową Anglię. Początkowo celem były bazy lotnicze i zakłady produkcji samolotów. Wkrótce jednak, w odwecie za bombardowanie Berlina przez RAF, Göring wydał rozkaz uderzenia w Londyn i inne miasta. Tak rozpoczął się tzw. Blitz – trwająca wiele miesięcy kampania terroru powietrznego.

Göring był przekonany, że zdoła złamać wolę Brytyjczyków i zmusić ich rząd do negocjacji. Mylili się jednak zarówno on, jak i jego doradcy. Pomimo ogromnych strat ludzkich i materialnych, społeczeństwo brytyjskie wykazało niezłomność, a RAF utrzymał zdolność bojową. Bitwa o Anglię zakończyła się klęską Luftwaffe, a 12 października 1940 roku Hitler odwołał plan inwazji.

Niepowodzenie to było ciosem w prestiż Göringa. Jego wcześniejsze zapewnienie – Jeśli choć jeden nieprzyjacielski samolot przeleci nad niemiecką ziemią, nazywam się Meier – obróciło się w powszechny żart. Odtąd jego reputacja nieodwołalnie słabła. Hitler przestał postrzegać go jako nieomylnego stratega, a opinia publiczna zaczęła kojarzyć go raczej z przepychem, niż z kompetencją wojskową.

Mimo wszystko Göring wciąż utrzymywał dominującą pozycję. Pozostał Reichsmarschallem, kontrolował Plan Czteroletni i gospodarkę surowcową, a w jego rezydencji Carinhall organizowano wystawne przyjęcia dla elity Rzeszy. Prasa kontrolowana przez Josepha Goebbelsa przedstawiała go jako „strażnika nieba Rzeszy” i symbol niemieckiego lotnictwa – obraz coraz bardziej rozbieżny z rzeczywistością.

Operacja Barbarossa – ofensywa wschodnia i złudzenie potęgi

22 czerwca 1941 roku Niemcy rozpoczęli Operację Barbarossa, największą inwazję w dziejach – atak na Związek Radziecki. Luftwaffe, dowodzona przez Göringa, miała za zadanie zapewnić wsparcie naziemne i zniszczyć radzieckie lotnictwo zanim zdoła się poderwać. Początkowe sukcesy wydawały się imponujące: tysiące zniszczonych samolotów, błyskawiczne postępy lądowe, zajęcie Mińska, Smoleńska i Kijowa.

Jednak już w drugiej połowie 1941 roku ujawniły się ograniczenia niemieckiej machiny wojennej. Ogromny obszar frontu, niewystarczające rezerwy paliwa, przeciążona logistyka i surowa zima obnażyły błędy dowódcze. Luftwaffe nie była w stanie utrzymać stałego wsparcia, a przewaga w powietrzu zaczęła się kurczyć.

Mimo to Göring zachowywał wiarę w zwycięstwo. W przemówieniach do oficerów podkreślał, że żaden naród nie może dorównać niemieckiemu geniuszowi technicznemu”– słowa, które już w 1942 roku brzmiały jak ironia.

Herman Göring: Stalingrad i załamanie przewagi powietrznej

Rok 1942 przyniósł nowe wyzwanie – ofensywę na Kaukaz i zdobycie Stalingradu, miasta o znaczeniu strategicznym i symbolicznym. Kiedy w listopadzie 1942 roku 6. Armia generała Friedricha Paulusa została okrążona przez Armię Czerwoną, Göring zapewnił Hitlera, że Luftwaffe utrzyma okrążonych dzięki mostowi powietrznemu, dostarczając co najmniej 300 ton zaopatrzenia dziennie.

Obietnica ta okazała się katastrofalna. W rzeczywistości lotnictwo rzadko przekraczało 100–120 ton dziennie, przy ogromnych stratach maszyn i załóg. Zima, brak lotnisk polowych i niedostatek paliwa uniemożliwiły utrzymanie operacji. Gdy 2 lutego 1943 roku resztki 6. Armii skapitulowały, Hitler wpadł w furię, a Göring utracił resztki autorytetu jako strateg.

Po Stalingradzie sytuacja Luftwaffe pogarszała się gwałtownie. Alianci rozpoczęli systematyczne naloty strategiczne na niemieckie miasta, a od 1943 roku do służby weszły myśliwce P-51 Mustang z dodatkowymi zbiornikami paliwa, które mogły eskortować bombowce aż nad Berlin. W 1944 roku przewaga aliantów w powietrzu była absolutna – niemieckie rafinerie i linie transportowe zostały sparaliżowane.

Göring próbował ratować reputację, wprowadzając nowe typy samolotów – m.in. Messerschmitt Me 262, pierwszy myśliwiec odrzutowy – lecz było już za późno. Chaos organizacyjny, brak pilotów i nierealistyczne decyzje z Berlina zniweczyły potencjał tej technologii.

Latem 1944 roku, podczas alianckiego desantu w Normandii, Niemcy dysponowali jedynie kilkuset sprawnymi maszynami wobec ponad 11 tysięcy samolotów alianckich. Göring był coraz częściej pomijany w naradach wojskowych. Choć formalnie pozostawał szefem Luftwaffe i Planu Czteroletniego, faktycznie stawał się figurą symboliczną, oderwaną od realiów wojny.

Herman Göring: telegram sukcesyjny, areszt i kapitulacja

W kwietniu 1945 roku, gdy Armia Czerwona zbliżała się do Berlina, Trzecia Rzesza znajdowała się w stanie rozpadu. W Führerbunkerze narastała atmosfera paranoi, a Adolf Hitler coraz częściej mówił o samobójstwie. Herman Göring, przebywający wówczas w rezydencji Berghof w Bawarii, uznał, że zgodnie z dekretem z 1941 roku powinien przejąć władzę w razie niezdolności Führera do dalszego kierowania państwem.

23 kwietnia 1945 roku wysłał do Berlina telegram, w którym prosił o potwierdzenie swej sukcesji. Pisał, że jeśli do godziny 22:00 nie otrzyma odpowiedzi, uzna to za przyzwolenie na przejęcie kierownictwa Rzeszy. Wiadomość przechwycił Martin Bormann, osobisty sekretarz Hitlera, który przedstawił ją Führerowi jako próbę zamachu stanu.

Rozwścieczony Hitler uznał działanie Göringa za zdradę. Jeszcze tego samego dnia polecił odwołać dekret sukcesyjny, aresztować Göringa oraz wyrzucić go z NSDAP. Rozkaz wykonano natychmiast – Göring został zatrzymany przez oddziały SS w swoim bawarskim majątku, a jego wpływy polityczne przestały istnieć.

30 kwietnia 1945 roku, kilka dni po aresztowaniu Göringa, Hitler poślubił Evę Braun, a następnie oboje popełnili samobójstwo w bunkrze pod Kancelarią Rzeszy. Na mocy jego testamentu głową państwa został Karl Dönitz, dowódca Kriegsmarine.

9 maja 1945 roku Herman Göring poddał się żołnierzom 36. Dywizji Piechoty Armii Stanów Zjednoczonych w rejonie Radstadt w Austrii. Zrobił to w pełnym mundurze, otoczony adiutantami i bagażami wypełnionymi dokumentami oraz kosztownościami. Amerykanie potraktowali go jak cenny łup propagandowy i przewieźli do obozu jenieckiego Camp Ashcan w Luksemburgu. Tam rozpoczął się jego ostatni rozdział – droga do Norymbergi.

Herman Göring i proces w Norymberdze: linia obrony, dowody i wyrok

W Camp Ashcan Göring został poddany detoksykacji – odstawiono go od morfiny, którą był uzależniony od ponad dwóch dekad. Schudł, odzyskał energię i, ku zaskoczeniu amerykańskich lekarzy, wykazywał niezwykłą sprawność umysłową. Badania psychologiczne wykazały u niego wysoki iloraz inteligencji, co pozwoliło mu szybko przejąć inicjatywę podczas przesłuchań i późniejszego procesu.

W czasie procesu norymberskiego, rozpoczętego 20 listopada 1945 roku, Herman Göring próbował odgrywać rolę lidera wśród oskarżonych. Zachowywał się pewnie, często ironizował wobec prokuratorów i świadków, czym zyskiwał uwagę mediów. Jego celem było nie tylko uniknięcie kary, lecz także obrona idei narodowego socjalizmu jako „słusznej w założeniu”.

W swoich zeznaniach:

• podkreślał bezwzględną lojalność wobec Adolfa Hitlera,
• utrzymywał, że nie wiedział o zbrodniach popełnianych w obozach zagłady, twierdząc, iż „wszystko, co działo się w SS, należało do kompetencji Himmlera”,
• przedstawiał się jako „gołębi dyplomata”, który przed wojną rzekomo zabiegał o utrzymanie pokoju.

Prokuratura szybko obaliła te twierdzenia. Przedstawiono dowody jego aktywnego udziału w tworzeniu aparatu terroru, a także w polityce rasowej i ekonomicznej eksploatacji Europy.

Udowodniono mu m.in.:

• przewodniczenie naradzie po „Nocy Kryształowej” (Kristallnacht) w listopadzie 1938 r., podczas której nakazał systemową aryzację majątku żydowskiego i nałożył na społeczność żydowską kontrybucję w wysokości miliarda marek,
• pełną wiedzę o rozstrzelaniu 50 jeńców alianckich, którzy uciekli z Stalagu Luft III w marcu 1944 r.,
• otrzymywanie raportów o deportacjach i eksterminacji Żydów, zwłaszcza węgierskich, od lata 1944 r.

Prokuratorzy przytoczyli również dokument z 31 lipca 1941 roku, w którym Göring polecał Reinhardowi Heydrichowi opracowanie i wdrożenie ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej (die Endlösung der Judenfrage).

Podczas ostatniego przesłuchania Göring próbował przerzucić winę na innych i usprawiedliwiać się lojalnością wobec przełożonych. W jednym z wystąpień mówił: Byłem żołnierzem, który wykonywał rozkazy. Moim obowiązkiem była służba państwu, nie osądzanie jego decyzji.

Trybunał nie uznał żadnych okoliczności łagodzących. W uzasadnieniu wyroku stwierdzono: Jego wina była wyjątkowa w swoim ogromie.

1 października 1946 roku ogłoszono wyrok: kara śmierci przez powieszenie. Wydawało się, że jego los jest przesądzony – jednak Göring po raz ostatni zdołał przejąć kontrolę nad własnym losem.

Herman Göring: śmierć przez cyjanek – możliwe scenariusze

W nocy z 14 na 15 października 1946 roku, zaledwie kilka godzin przed zaplanowaną egzekucją, Herman Göring popełnił samobójstwo, zażywając cyjanek potasu. W celi więzienia norymberskiego znaleziono jego ciało w mundurze i z listem do żony Emmy oraz córki Eddy. Obok leżała metalowa kapsułka, którą rozgryzł na języku.

Jak kapsułka trafiła do jego celi – do dziś pozostaje jedną z największych zagadek procesu norymberskiego. Istnieje kilka hipotez:

• najczęściej przyjmuje się, że Göring ukrywał cyjanek od momentu aresztowania, prawdopodobnie w jakimś przedmiocie osobistym (np. w tubce kremu lub futerale na bransoletkę);
• według innej teorii truciznę dostarczył mu amerykański oficer Jack Wheelis, strażnik z więzienia, który miał ulec manipulacji Göringa;
• trzecia hipoteza zakłada, że kapsułkę przemycił niemiecki szeregowiec Herbert Stief, namówiony przez młodą Niemkę o nazwisku Else Kling, sympatyzującą z osadzonym.

Amerykanie natychmiast wszczęli śledztwo, przesłuchując strażników i współwięźniów. Choć nie zdołano jednoznacznie ustalić, jak trucizna dostała się do celi, raport końcowy stwierdzał, że Göring mógł przechowywać kapsułkę w odzieży przez cały okres procesu, a jej odnalezienie wymagałoby rewizji, której nigdy dokładnie nie przeprowadzono.

Śmierć Göringa była jego ostatecznym aktem buntu. Chciał uniknąć publicznego upokorzenia i zachować pozory godności żołnierza. Wolę umrzeć jako generał niż zawisnąć jak złoczyńca – miał powiedzieć wcześniej w rozmowie z jednym z oficerów amerykańskich. W ten sposób zdołał odebrać trybunałowi ostatnie słowo.

Majątek, łupy i Carinhall

W czasie wojny Herman Göring zgromadził ogromny majątek, którego źródłem była systemowa grabież mienia żydowskiego i okupowanych krajów. Jako Pełnomocnik Planu Czteroletniego i członek najwyższych władz partii dysponował praktycznie nieograniczoną władzą nad zasobami gospodarczymi.

W jego działalności można wyróżnić kilka obszarów:

• Aryzacja majątków żydowskich – Göring czerpał z niej osobiste korzyści finansowe, przyjmując łapówki w zamian za ochronę lub opóźnienie konfiskat.
• Rabunek dzieł sztuki – współpracował z organizacją Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg (ERR), odpowiedzialną za konfiskaty i wywóz dzieł z muzeów i prywatnych kolekcji w okupowanej Europie. Sam osobiście nadzorował transporty z Paryża, wybierając obrazy i rzeźby do własnej kolekcji.
• Tworzenie prywatnej galerii Carinhall – jego rezydencja w Schorfheide, nazwana na cześć pierwszej żony Carin Göring, była połączeniem pałacu, mauzoleum i muzeum. Zgromadził tam około 1500 obiektów o łącznej wartości liczonych w setkach milionów ówczesnych dolarów.

Carinhall było zarazem miejscem jego życia towarzyskiego i symbolem megalomanii. W salach pełnych trofeów, tkanin i marmurów odbywały się wystawne przyjęcia dla ministrów, przemysłowców i zagranicznych gości. Göring nosił wtedy teatralne mundury, pierścienie z klejnotami i odznaczenia, które sam sobie nadawał.

W ostatnich tygodniach wojny, w kwietniu 1945 roku, zlecił wysadzenie Carinhall, aby zapobiec przejęciu przez Armię Czerwoną. Większość dzieł sztuki zdążono jednak ewakuować. Do dziś część z nich znajduje się w muzeach lub prywatnych kolekcjach, często bez pełnej wiedzy o ich pochodzeniu.

Rola w prześladowaniach i Zagładzie

Choć Herman Göring nie należał do ideologicznych fanatyków rasowych na miarę Heinricha Himmlera czy Josepha Goebbelsa, to jego rola w realizacji polityki antyżydowskiej i ludobójczej była kluczowa. To on bowiem przekuwał decyzje ideologiczne w realne działania administracyjne i ekonomiczne.

Najważniejsze decyzje, które współtworzył lub zatwierdzał:

• w 1935 roku poparł uchwalenie Ustaw norymberskich, które pozbawiły Żydów niemieckiego obywatelstwa i zakazały małżeństw mieszanych;
• po „Nocy Kryształowej” w listopadzie 1938 r. zwołał naradę w Ministerstwie Lotnictwa Rzeszy (Reichsluftfahrtministerium), na której nakazał pełną rejestrację majątków żydowskich i wymierzył wspomnianą kontrybucję miliarda marek;
• 24 stycznia 1939 roku powołał w Berlinie Główny Urząd ds. Emigracji Żydów, formalnie kierowany przez Reinharda Heydricha;
• 31 lipca 1941 roku podpisał pismo z poleceniem opracowania „ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej”, dając tym samym administracyjny mandat do rozpoczęcia Holokaustu;
• między 1942 a 1944 rokiem kierował operacjami antypartyzanckimi Luftwaffe w Puszczy Białowieskiej, w których dochodziło do masowych mordów na ludności cywilnej – Polakach, Żydach i Białorusinach.

W rozmowach prowadzonych w więzieniu próbował umniejszać swoją winę. Tłumaczył: Sądziłem, że wyeliminujemy Żydów z wielkiego biznesu i urzędów, nie z życia. Jednak dokumenty finansowe, rozkazy i protokoły narad dowodzą, że wiedział o deportacjach i skali eksterminacji.

Z punktu widzenia struktury Trzeciej Rzeszy był ogniwem łączącym gospodarkę z ideologią – to on zapewniał środki, transporty i rozporządzenia niezbędne do realizacji planu zagłady.

Po wojnie jego nazwisko stało się symbolem skorumpowanego biurokraty, który łączył chłodny cynizm z luksusem i samouwielbieniem. Jak zauważył jeden z prokuratorów norymberskich: Göring był ucieleśnieniem Rzeszy – jej próżności, brutalności i pychy.

Życie prywatne i wizerunek publiczny

Życie osobiste Hermana Göringa stanowiło kontrast wobec tragicznych skutków jego polityki. Po śmierci pierwszej żony Carin Göring w 1931 roku przez wiele lat pielęgnował jej kult. Wzniósł rezydencję Carinhall jako symbol ich miłości – mauzoleum i pałac zarazem. Z biegiem lat stało się to miejscem przepychu i ostentacyjnego bogactwa, w którym otaczał się sztuką, zwierzętami i luksusem, podczas gdy Europa płonęła.

W 1935 roku poślubił Emmy Sonnemann, aktorkę teatralną znaną w środowisku berlińskim. Świadkiem na ślubie był sam Adolf Hitler, co czyniło z małżeństwa wydarzenie propagandowe. Trzy lata później, 2 czerwca 1938 roku, urodziła się ich córka Edda Göring.

Jako Reichsmarschall dbał o kreowanie publicznego wizerunku „arystokraty Trzeciej Rzeszy”. Ubierał się w bogato zdobione mundury własnego projektu, nosił pierścienie, ordery i medaliony. Lubił teatralne gesty – podczas wystąpień publicznych witał gości w towarzystwie sokołów, w uniformach haftowanych złotem, często z pejczem i futrem.

Był również Reichsjägermeister (naczelnym łowczym Rzeszy) i Reichsforstmeister (naczelnym nadleśniczym), co dawało mu kontrolę nad ustawodawstwem łowieckim i ochroną przyrody. Wprowadził przepisy chroniące niektóre gatunki zwierząt, co w propagandzie miało budować wizerunek „miłośnika natury”. W rzeczywistości jego „zielona polityka” była elementem autokreacji, nie troski o środowisko.

W kręgach artystycznych promował się jako mecenas kultury – wspierał operę i orkiestry, choć często finansował je z pieniędzy pochodzących z rabunku. Prasa przedstawiała go jako symbol niemieckiego smaku i potęgi, a zarazem człowieka renesansu. Po wojnie te same cechy – teatralność, egocentryzm i hedonizm – stały się podstawą jego czarnej legendy.

Herman Göring – spuścizna i pamięć historyczna

Śmierć Göringa w 1946 roku zamknęła rozdział historii Trzeciej Rzeszy, ale jego nazwisko do dziś pozostaje synonimem moralnej degeneracji władzy. Był człowiekiem o niewątpliwej inteligencji i talencie organizacyjnym, jednak wykorzystał je do stworzenia systemu terroru, grabieży i ludobójstwa.

Historycy podkreślają, że w przeciwieństwie do wielu innych nazistowskich przywódców, Göring nie był fanatykiem ideologicznym, lecz cynicznym oportunistą. W jego działaniach dominowały pragmatyzm, żądza bogactwa i władzy, a nie czysta nienawiść rasowa. Mimo to jego podpisy widnieją na dokumentach, które otworzyły drogę do Holokaustu, a jego decyzje przyczyniły się do śmierci milionów ludzi.

Po wojnie wizerunek Göringa ulegał stopniowej demitologizacji. Z jednej strony fascynował badaczy jako postać złożona – inteligentny, błyskotliwy, ale zarazem destrukcyjny. Z drugiej pozostaje przykładem, jak pycha i chciwość mogą przerodzić się w zbrodnię systemową.

Jak zauważył amerykański prokurator Robert H. Jackson, otwierając proces norymberski: Zbrodnie te były tak potworne, że wymagały zbrodniarzy o wyjątkowej odwadze w złu. Göring był jednym z nich – uosobieniem totalitaryzmu w mundurze, człowiekiem, który z precyzją urzędnika i próżnością aktora współtworzył największą katastrofę XX wieku.