Idea krucjatowa w średniowiecznej Polsce

Drogami Jaksy z Miechowa

Chociaż pochodzenie Jaksy z Miechowa nie jest dla historyków jednoznaczne, część z nich przychyla się do hipotezy, iż przynależał on do rodu Świebodziców-Gryfitów. Z pewnością wiemy, że ten małopolski możnowładca wyprawił się do Ziemi Świętej, a nawet ufundował klasztor dla sprowadzonych przez siebie przedstawicieli Zakonu Rycerskiego Grobu Pańskiego w Jerozolimie, potocznie bożogrobców. Poświadczają to zapiski z Rocznika Kapituły Krakowskiej oraz Rocznika Michowskiego [12].

Teterycz-Puzio zwróciła uwagę na pewien szczegół, mianowicie w jednym z dokumentów, sygnowanym przez Aymara arcybiskupa Cezarei u schyłku XII stulecia, spisana została adnotacja o ufundowaniu przez komesa Jaksę w Miechowie klasztoru bożogrobców, który notabene funkcjonuje do dziś w tym miejscu. A nadto małopolski możny miał dodatkowo przywieźć ze sobą z pielgrzymki święte relikwie. Badaczka odniosła się również przychylnie do hipotezy Jerzego Rajmana, iż być może wspomniany Jaksa z Miechowa wyprawił się do Ziemi Świętej dwukrotnie [13]. Gogosz upatrywał w nim także kompana podróży przy boku Henryka Sandomierskiego w 1147 roku.

Interesującym źródłem dla badaczy są również zachowane numizmaty. Tak zwane monety kopanickie księcia Jaksy, na których widnieje symbolika krucjatowa. Jednym z nich jest gałąź palmowa, która oznaczać miała wypełnienie ślubów krucjatowych.

V krucjata (1217-1221) i „dux Polonie”

XIII wiek przyniósł ze sobą pewne zmiany w rozumowaniu pobożności, jak i idei krucjatowej. Następca tronu św. Piotra w osobie Innocentego III zreformował ruch krucjatowy po to, aby rozszerzyć poczucie obowiązku i słuszności wśród wiernych odnośnie walki o władzę chrześcijan w Ziemi Świętej. Jednym z postulatów papieża było wprowadzenie powszechnej rekrutacji ochotników do armii. Zaciągnąć się dla pomnożenia chwały bożej mogli już nie tylko władcy, książęta i możni, lecz każdy mógł. Czy papież swoimi apelami trafił do świadomości ludzi?

Walki krzyżowców podczas V krucjaty
Fot. Wikimedia Commons

W 1217 roku rozpoczęła się piąta krucjata, w której uczestniczył zagadkowy milites Christi pochodzący z ziem polskich. Postać kolejnego polskiego krzyżowca pojawiła się w liście króla Węgier Beli IV do niejakiego Lenstaha, syna krzyżowca Bohmy. Tenże wyprawił się do Ziemi Świętej wraz z hufcem księcia polskiego. Ta lakoniczna wzmianka rozgrzała do czerwoności dociekania historyków. Pod lupę wzięto kandydaturę książąt: Władysława Odonica, Henryka Pobożnego, Kazimierza Opolskiego i Kazimierza II pomorskiego [14].

Mikołaj Gładysz utożsamił wspomnianego polskiego krzyżowca z 1217 roku z postacią księcia Kazimierza Opolskiego, ponieważ za żonę pojął on pewną Bułgarkę, co mogłoby oznaczać, że swoją żonę poznał na szlaku krucjatowym podczas powrotu do ojczyzny. Ponadto Gładysz dostrzegł bliskość przygraniczną księstwa opolskiego z Węgrami. Negują to z kolei między innymi tacy mediewiści, jak Stanisław Korwin oraz Maria Starnawska. Oboje uważają, że tajemniczym krzyżowcem był Władysław Odonic. Teterycz-Puzio nie rozstrzygnęła tej zagadki, jednakże podkreśliła fakt, iż drugim poświadczonym Polakiem w krucjacie był Kazimierz II pomorski. Wyprawę księcia pomorskiego odnotowali bowiem kronikarze: Jan Bugenhagen i Tomasz Kantzov. Wedle ich relacji Kazimierz II Pomorski wyprawił się ze swoim rycerstwem do Ziemi Świętej w 1217 roku, gdzie przebywał dwa lata. Najprawdopodobniej zmarł na skutek ran odniesionych podczas wyprawy krzyżowej.

Podsumowanie

Ten krótki wywód pokazuje nam, że idea krucjatowa, dotarłszy na ziemie polskie, znalazła oddźwięk wśród dzielnicowych książąt. Najprawdopodobniej większość z nich kierowała się pobudkami religijnymi, zgłaszając się do chlubnej walki za wiarę. Niewątpliwie krucjaty stanowiły także pewną przygodę, możliwość zwiedzenia świata, poszerzenia wymiany handlowej i nawiązanie nowych kontaktów. Pokłosiem polskich krzyżowców są między innymi fundacje na rzecz zakonów rycerskich, numizmaty z motywami krucjatowymi i pieczęcie. Choć zachowała się niewielka ilość materiałów źródłowych o Polakach krzyżowcach, niemniej jednak ślad po nich całkowicie nie zaginął.

Ewelina Kazienko

Bibliografia:

Źródła drukowane:

Długosz Jan: Roczniki czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego. Ks. 5. Tłum. Mrukówna Julia. Warszawa 2009.

Monumenta Poloniae Historica. T. 2, 3, 6. Warszawa 1960-1962.

Opracowania:

Gładysz Mikołaj: Zapomniani krzyżowcy. Polska wobec ruchu krucjatowego w XII i XIII wieku. Warszawa 2002.

Gogosz Remigiusz: Od Ziemi Świętej do ziemi Prusów. Książę Henryk Sandomierski jako ideał krzyżowca. T. 12. Zabrze-Tarnowskie Góry 2020.

Kazienko Ewelina: Boży wojownicy czy pobożni pielgrzymi? Polacy i ich wyprawy do Ziemi Świętej na marginesie książki Agnieszki Teterycz-Puzio: Polscy krzyżowcy. Fascynująca historia wypraw Polaków do Ziemi Świętej, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2017, ss. 368. „Res Historica” 2018. R. 46, s. 482-491.

Madden Thomas: Historia wypraw krzyżowych. Nowe ujęcie. Tłum. Czwojdrak Aleksandra. Kraków 2008.

Rajman Jerzy: Pielgrzym i fundator. Fundacje kościelne i pochodzenie księcia Jaksy. „Nasza Przeszłość” 1994. T. 82, s. 5-34.

Smoliński Marek: Jeszcze raz o polskim krzyżowcu. „Studia z dziejów średniowiecza” 2014. T. 18, s. 227-260.

Teterycz-Puzio Agnieszka: Henryk Sandomierski (1126-1133-18 X 1166). Kraków 2015.

Teterycz-Puzio Agnieszka: Polscy krzyżowcy. Fascynująca historia wypraw Polaków do Ziemi Świętej. Poznań 2017.

Włodarski Bronisław: O udziale Polaków w wyprawie krzyżowej Andrzeja II z 1217 roku. „Kwartalnik Historyczny” 1924. Nr 38, s. 29-37.

Przypisy:

[1] A. Teterycz-Puzio: Polscy krzyżowcy. Fascynująca historii wypraw Polaków do Ziemi Świętej. Poznań 2017, s. 28.

[2] Por. M. Gładysz: Zapomniani krzyżowcy. Polska wobec ruchu krucjatowego w XII i XIII wieku. Warszawa 2002, s. 51; R. Gogosz: Od Ziemi Świętej do ziemi Prusów. Książę Henryk Sandomierski jako ideał krzyżowca. T. 12. Zabrze-Tarnowskie Góry 2020, s. 41-59; E. Kazienko: Boży wojownicy czy pobożni pielgrzymi? Polacy i ich wyprawy do Ziemi Świętej na marginesie książki Agnieszki Teterycz-Puzio, Polscy Krzyżowcy. Fascynująca historia wypraw Polaków do Ziemi Świętej, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2017, ss.368. „Res Historica” 2018. Nr 46, s. 486.

[3] M. Smoliński: Jeszcze raz o polskim krzyżowcu, „Studia z dziejów średniowiecza” 2014. T. 18, s. 253.

[4] Rocznik lubiński. T. 6, wyd. B. Kürbis. Warszawa 1962, s.113.

[5] Por. Rocznik Traski. [W:] Monumenta Poloniae Historica. T. 2, s. 833 (dalej MPH); Rocznik Szamotulski. [W:] MPH. T. 3, s. 157; Rocznik Sędziwoja. [W:] MPH. T. 2, s. 875.

[6] Rocznik krakowski. [W:] MPH. T. 2, s. 833.

[7] Por. A. Tetrycz-Puzio, dz. cyt., s. 143.

[8] T.F. Madden: Historia wypraw krzyżowych. Nowe ujęcie. Tłum. A. Czwojdrak. Kraków 2008, s. 80.

[9] M. Gładysz, dz. cyt., s. 103.

[10] Zob. A. Teterycz-Puzio: Henryk Sandomierski (1126-1133-18 X 1166). Kraków 2015, s. 80.

[11] Por. J. Długosz: Roczniki czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego. Ks. 5. Tłum. J. Mrukówna. Warszawa 2009, s. 64-65.

[12] MPH. T. 2, s. 882.

[13] Zob. J. Rajman: Pielgrzym i fundator. Fundacje kościelne i pochodzenie księcia Jaksy. „Nasza Przeszłość” 1994. T. 82, s. 6-7.

[14] Por. B. Włodarski: O udziale Polaków w wyprawie krzyżowej Andrzeja II w 1217 roku. „Kwartalnik Historyczny” 1924, s. 30-31.

One Comment

  1. TemplarGP

    To nieprawda, że „Następca tronu św. Piotra w osobie Innocentego III zreformował ruch krucjatowy po to, aby rozszerzyć poczucie obowiązku i słuszności wśród wiernych odnośnie walki o władzę chrześcijan w Ziemi Świętej. Jednym z postulatów papieża było wprowadzenie powszechnej rekrutacji ochotników do armii. Zaciągnąć się dla pomnożenia chwały bożej mogli już nie tylko władcy, książęta i możni, lecz każdy mógł.” Jak możemy przeczytać w Historii Krucjat J.Riley-Smitha, Innocenty III poczynił wielkie starania na rzecz profesjonalizacji krucjat, przede wszystkich lepszego przygotowania logistycznego, lepszej organizacji i udziału jedynie rycerstwa, zaś eliminacji przypadkowych włóczęgów.

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*