Jan Palach

16 stycznia 1969 roku Jan Palach dokonał samospalenia przed Muzeum Narodowym w Pradze

Tego dnia 1969 roku Jan Palach dokonał aktu samospalenia w ramach protestu

W styczniu 1969 roku czeski student Jan Palach dokonał aktu samospalenia na placu Wacława w Pradze w ramach protestu przeciwko agresji wojsk Układu Warszawskiego na Czechosłowację

Po II wojnie światowej Republika Czechosłowacji znalazła się w strefie wpływów ZSRR, a od 1948 roku rządy w państwie zaczęła sprawować Komunistyczna Partia Czechosłowacji. Po intensywnym okresie stalinizmu, władza oktrojowała nową konstytucję, która oficjalnie przekształcała kraj w komunistyczny. Symbolem nowego ustroju stała się zmiana nazwy państwa na ,,Czechosłowacką Republikę Socjalistyczną”. Nadanie konstytucji rozpoczęło powolną odwilż polityczną, której towarzyszyły jednak poważne kryzysy gospodarcze. W obliczu zapaści gospodarki kraju, nieunikniona była zmiana kierownictwa partii i przeprowadzenia reform.

Zajrzyj tu: Inwazja Układu Warszawskiego na Czechosłowację

Praska Wiosna w świetle wydarzeń europejskich i amerykańskich w 1968 roku

W styczniu 1968 roku I sekretarzem KC KPC został wybrany Alexander Dubček, który zaczął odchodzić od ścisłego programu komunistycznego. Dążył do liberalizacji czechosłowackiej polityki wewnętrznej oraz przeprowadzania reform mających na celu podźwignąć państwo z kryzysu i dać obywatelom więcej wolności.

Okres wdrażania reform i propagowania “socjalizmu z ludzką twarzą” przez nowego przywódcę jest nazywany Praską Wiosną. Działania Dubčeka spotkały się jednak z wielkim sprzeciwem władz ZSRR, które szybko wycofały swoje poparcie dla nowego sekretarza. Aby zapobiec dekomunizacji państwa, rozłamowi w bloku wschodnim i zatrzymać “kontrrewolucję” przywódca Związku Radzieckiego, Leonid Breżniew podjął decyzję o przeprowadzeniu operacji “Dunaj” – interwencji wojsk państw Układu Warszawskiego na tereny Czechosłowacji.

Siły zbrojne Układu Warszawskiego weszły na ziemie czechosłowackie w nocy z 20 na 21 sierpnia 1968 roku. Zwolennicy reform, na czele z Dubčekiem, zostali przewiezieni do Moskwy, a kraj znalazł się pod wojskową okupacją. Rozpoczęły się strajki i manifestacje organizowane przez różne grupy społeczne, które wyrażały swój sprzeciw wobec interwencji i okupacji.

W uliczne demonstracje mocno zaangażowało się środowisko praskich studentów, a wśród nich zaledwie 20-letni Jan Palach. Studiował historię na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Karola, a wydarzenia Praskiej Wiosny, których był świadkiem, wzbudziły w nim zainteresowanie polityką i sprawami publicznymi.

Samospalenie Jana Palacha

Po interwencji zaczął myśleć o różnych formach protestu, które zmobilizowałyby czeskie społeczeństwo do stawiania aktywnego oporu władzom radzieckim. Jeden z jego pomysłów, przedstawiony studentom Uniwersytetu Karola, dotyczył zajęcia budynku Czechosłowackiego Radia i nadania przez nie wezwania do strajku generalnego. Wszystkie z jego projektów spotkały się jednak z odrzuceniem, co skłoniło go do podjęcia radykalnego czynu, mającego odbić się posłuchem wśród obywateli i zmobilizować ich do działania.

W związku z tym, że nasze narody znalazły się na skraju beznadziejności i rezygnacji, zdecydowałem się wyrazić swój protest i obudzić sumienie narodu.

Fragment pozostawionego przez Palacha listu skierowanego do społeczeństwa Czechosłowacji,

16 stycznia 1969.

16 stycznia 1969 roku Jan Palach przybył na Plac Wacława, oblał się benzyną i podpalił. Gdy jego ubrania zajęły się płomieniami, zaczął biegać po ulicach, prawie wpadając pod tramwaj. Po chwili upadł, a przypadkowi przechodnie ugasili go płaszczami. Palach został przewieziony do szpitala z poparzeniami obejmującymi 85% powierzchni jego ciała. Wieść o jego czynie wraz z fragmentami pozostawionego przez niego listu szybko rozniosła się w mediach krajowych i zagranicznych, wywołując szok wśród społeczeństwa.

Jan Palach zmarł 19 stycznia 1969 w wyniku poniesionych oparzeń. Procesja pogrzebowa przeszła z jego trumną ulicami Pragi gromadząc tysiące mieszkańców protestujących przeciwko okupacji. Jego czyn i śmierć odbiły się wielkim echem pośród czechosłowackich obywateli i tak, jak oczekiwał tego student, pobudziły ich do działania.

Jeszcze w styczniu w całym państwie odbyło się wiele procesji i marszów żałobnych, które przerodziły się w społeczne manifestacje przeciwko okupacji radzieckiej. To wstrząsające wydarzenie zainicjowało także wiele strajków, demonstracji i protestów, a Plac Wacława stał się głównym miejscem ich zgromadzeń.

Po czynie Palacha jeszcze 26 obywateli Czechosłowacji dokonywało aktu samospalenia – 7 z nich zmarło.

Leave a Comment

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

*