Jan Skowera. W Konstytucji Lichtensteinu splatają się trzy elementy: Monarchia, Oligarchia (Elity), demokracja bezpośrednia. Dlaczego, zdaniem Waszej Książęcej Wysokości, jest to najlepszy model prawny? Z drugiej strony to USA jest w opinii publicznej, uważane za modelowy wzór państwa.
JKW Hans Adam II. Na to pytanie nie można odpowiedzieć w trzech zdaniach, należałoby napisać oddzielny duży artykuł lub przeczytać moją książkę.
Jan Skowera. Skoro Stany Zjednoczone, w potocznej opinii wzór światowej demokracji, nie są zdaniem Waszej Książęcej Wysokości najlepszym przykładem do naśladowania jako demokracja pośrednia, to czy w ogóle system demokratyczny jest możliwy?
JKW Hans Adam II. Stany Zjednoczone Ameryki są również dla mnie wzorem demokracji. Amerykanom jako pierwszym udało się, na ile mogę to ocenić, funkcjonującą demokrację oraz funkcjonujące państwo prawa zrealizować na tak dużym obszarze. Nie mają co prawda demokracji bezpośredniej na poziomie krajowym, ale funkcjonuje demokracja bezpośrednia na poziomie stanowym i lokalnym.
Jan Skowera. Wasza Książęca Wysokość wyznaje zasadę, że „ten, kto dzisiaj przez cła i inne ograniczenia jest w stanie ochronić rodzimą gospodarkę, szkodzi swojemu krajowi podwójnie”. Czy to oznacza, iż zanikł zupełnie protekcjonizm państwowy w świecie i Europie?
JKW Hans Adam II. Niestety nie. Istnieją wciąż gospodarcze i polityczne grupy interesów, które próbują wywalczyć dla siebie korzyści kosztem społeczności międzynarodowej.
Jan Skowera. Głośno reklamowana globalizacja na przełomie XX i XXI wieku przeżywa wyraźny kryzys. Czy to jest to w takim razie utopia, czy raczej długi proces, który dopiero co został zapoczątkowany?
JKW Hans Adam II. Globalizacja w państwach starego modelu wywołała kryzys, którego koniec nie jest do przewidzenia. Obecny kryzys gospodarczy i finansowy, jaki obecnie przeżywamy, jest w zasadzie kryzysem politycznym. Partie polityczne najpierw kupowały głosy wyborców za pieniądze podatników, a kiedy dalsze podnoszenie podatków przestało być możliwe, kupowanie głosów zaczęto finansować kredytami. Dzisiaj są to najbardziej zadłużone kraje.
Jan Skowera. Skutkiem globalizacji i międzynarodowej integracji jest między innymi wspólna europejska waluta. Miała ona zagwarantować Europie dalszy dynamiczny rozwój a stała się źródłem wielu problemów. Czy Europa powinna wycofać się z tego pomysłu i pozostać przy narodowych walutach, czy raczej iść dalej tą drogą? Jeżeli tak, to dlaczego?
JKW Hans Adam II. Zasadniczo uważam wspólną europejską walutę za rozwiązanie dobre. Problemy powstały dlatego, ponieważ większość europejskich państw, które przystąpiły do unii walutowej, nie przestrzega reguł przez samych siebie ustalonych, dotyczących dyscypliny budżetowej. Te państwa są obecnie zadłużone ponad miarę i mają nadzieję, że przez drukowanie pieniędzy pokonają kryzys.
Jan Skowera. „Dla przeważającej części społeczeństwa, najważniejszą funkcją państwa jest zagwarantowanie obywatelom bezpieczeństwa prawnego ‘law and order’ “. Jest to stwierdzenie, z którym zgadza się większość obywateli w naszym kręgu cywilizacyjnym. Jak to pojęcie „bezpieczeństwo prawne – Rechtssicherheit” rozumie Wasza Książęca Wysokość – monarcha?
JKW Hans Adam II. Bezpieczeństwo prawne pojmuję tak, że oprócz porządku prawnego, zapisanego w Konstytucji, ustawach i rozporządzeniach, państwo oferuje funkcjonalny system, który dba o to, żeby system prawny był przestrzegany. Do tego potrzebna jest np. policja, która chroni obywatela przed przestępcami i dba o to, żeby prawo było respektowane. Potrzebny jest w tym celu również wymiar sprawiedliwości, do którego obywatel może się zwrócić, jeżeli stwierdzi, że jego prawa nie są przestrzegane.
Jan Skowera. Czy może istnieć różnica w interpretacji pojęcia „bezpieczeństwo prawne – Rechtssicherheit” przez republikanina i monarchistę?
JKW Hans Adam II. Nie, w przypadku bezpieczeństwa prawnego, w żadnym przypadku nie powinno być różnicy, czy jest to republika czy monarchia.
Jan Skowera. Nie jest czystą utopią pojęcie globalnego państwa socjalnego? Nie tylko z powodów gospodarczych, ale i kulturowych?
JKW Hans Adam II. Jak widzimy, praktycznie każde państwo tworzy własny system zabezpieczeń socjalnych, które między sobą bardzo się różnią.
Jan Skowera. Jaki system socjalny obowiązuje w księstwie Liechtenstein? Czym różni się on od innych?
JKW Hans Adam II. Mamy w Liechtensteinie system emerytalny, który jest zbliżony do tego, jaki obowiązuje w Szwajcarii. Istnieje państwowy system emerytalny, z relatywnie niskim uposażeniem, następnie zakładowy system emerytalny i prywatny system emerytalny. Każdy z tych systemów jest uprzywilejowany podatkowo i każda osoba jest zobowiązana część swoich dochodów przeznaczyć na zabezpieczenie emerytalne. Obok tego istnieje, tak jak w innych krajach europejskich, obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne.
Jan Skowera. Wasza Książęca Wysokość w instytucji państwa widzi sprawną instytucję usługową: „Miejmy nadzieję, że pewnego dnia państwa na świecie przemienią się w pokojowe instytucje usługowe, które nie będą od obywateli wymagały ofiary życia za Boga i Ojczyznę”. Czy to wystarczy, żeby utrzymać jedność społeczeństwa, porządek i dyscyplinę? Czy życie jednostki i społeczeństwa nie ograniczy do prostego konsumpcjonizmu, a brak nadrzędnych wartości do absolutnej anarchii?
JKW Hans Adam II. Śledząc historię ostatnich kilkuset lat państw europejskich i pozaeuropejskich, trudno uwierzyć, żeby państwo było dostarczycielem jakichś nadrzędnych wartości. Według mnie jest to zadanie wspólnot religijnych. Państwo powinno być instytucją, która swoim obywatelom gwarantuje bezpieczeństwo prawne, system oświaty, jak i system zabezpieczeń socjalnych.
Jan Skowera. Wasza Książęca Wysokość przedłożył projekt uniwersalnej konstytucji dla państwa trzeciego tysiąclecia. Jest on w jakimś stopniu odzwierciedleniem własnych doświadczeń i perspektywy własnego kraju. Czy projekt ten da się pogodzić z różnymi doświadczeniami politycznymi, historycznymi i kulturowymi państw nie tylko Europy ale i świata?
JKW Hans Adam II. Tak, studiowałem historię państw nie tylko europejskich, ale również spoza Europy, zastanawiając się, jakie koncepcje mogą się sprawdzić, a jakie nie. W zglobalizowanym świecie, gdzie prawie wszyscy ludzie potrafią pisać i czytać, wiele przemawia za takim modelem państwa, które nie tylko jest państwem prawa, ale również w ramach demokracji bezpośredniej, gwarantuje obywatelom prawo współdecydowania na poziomie lokalnym i narodowym.
Jan Skowera. Rządy oligarchów szlacheckich w Polsce przed rokiem 1795 doprowadziły, zdaniem Waszej Książęcej Wysokości, do upadku państwa. Ale nie możemy zapominać, iż było to państwo na wskroś demokratyczne, nie tylko jak na owe czasy, z elementami demokracji bezpośredniej. A jednak to nie wystarczyło, żeby uchronić Polskę przed upadkiem. Dlaczego?
JKW Hans Adam II.Nie jestem wybitnym znawcą historii Polski. Ale z ogólnodostępnej literatury wynika, że to „liberum veto” było główną przyczyną upadku Królestwa Polskiego. Polska po wygaśnięciu dynastii Jagiellonów była monarchią elekcyjną, co bardzo osłabiało pozycję króla, a umacniało oligarchiczną władzę szlachecką, gdzie praktycznie każdy szlachcic posiadał prawo veta.
Jan Skowera. Mentalność Polaka jest bardzo konserwatywna i katolicka – z jednej strony, a z drugiej – od wieków republikańska. Nawet pomimo tak smutnych doświadczeń jak rozbiory. Czy to oznacza, że Polska skazana jest na republikanizm? Czy ruchy monarchistyczne w Polsce mają szansę powodzenia?
JKW Hans Adam II. Polska była przez wieki monarchią, która odnosiła wielkie sukcesy. Nie wierzę, żeby Polska była skazana na republikanizm. Czy obecny ruch monarchistyczny ma szansę na sukces, tego nie jestem w stanie ocenić.
Jan Skowera. Dziękuję Waszej Książęcej Wysokości za udzielenie wywiadu.
Wywiad pierwotnie ukazał się na portalu monarchia.info.pl
