Kościół w elżbietańskiej Anglii

W artykule chciałbym przedstawić sytuację Kościoła w Anglii za czasów panowania Elżbiety I. W części pierwszej opiszę sytuację religijną w Anglii, natomiast w drugiej poruszę kwestię obrządku i organizacji Kościoła anglikańskiego w tamtych czasach.

Sytuacja religijna w Anglii za czasów Marii I Tudor i początek panowania nowej królowej

Na początku chciałbym zaprezentować warunki religijne panujące w Anglii przed wstąpieniem na tron Elżbiety I. Jej poprzedniczką była Maria, która w przeciwieństwie do swej siostry, była gorliwą katoliczką. Kiedy Maria wstępowała na tron, w Anglii od 20 lat trwała reformacja. Doszło w tym czasie do sekularyzacji dóbr klasztornych i kościelnych. Wielu księży odrzuciło celibat i ożeniło się. Protestantyzm zyskał wielu zwolenników, głównie w miastach i hrabstwach wokół Londynu, a i w samym Londynie przeważali protestanci. Pomimo że przywrócenie katolicyzmu w Anglii wydawało się rzeczą niemożliwą, Maria podjęła się tego zadania. Początkowo starała się rządzić tolerancyjnie i nie prześladowała protestantów. 3 stycznia 1555 roku parlament uchwalił powrót Anglii pod zwierzchnictwo Rzymu. Zsekularyzowane dobra kościelne zostały w rękach nowych właścicieli. Polityka Marii po pewnym czasie uległa jednak zmianie. Królowa rozpoczęła surowe represje wobec protestantów. Sprawiło to, że nazywano ją krwawą Marią. Za jej rządów stracono 273 protestantów, a 800 wyemigrowało do Niemiec i Szwajcarii. Maria zmarła 17 listopada 1558 roku.

Przejęcie władzy przez Elżbietę sprawiło, że protestancka ludność Anglii odczuła ulgę. Nowa królowa nie była zbyt religijna. Teologia nie miała dla niej większego znaczenia. Za najważniejsze uważała jedność narodu, a naród nie może utrzymać jedności, będąc ciągle nękanym wewnętrznymi konfliktami. Z tego względu Elżbieta stała się zwolenniczką tolerancji religijnej. Co prawda, kraj miał być protestancki i w chwilach zagrożenia zezwalała, aby kanclerz Cecil i jej, co gorliwsi, doradcy nękali nieposłusznych katolików. Jednak sumienie pozostawało prywatną sprawą każdego człowieka. Dla Elżbiety ważniejsza była wierność państwu niż poglądy religijne. Była ona zwolenniczką kompromisu w sprawach religijnych. Na jej dworze znajdowali się zarówno kryptokatolicy, jak i gorliwi purytanie.

Elżbieta I Tudor Zdj. Wikimedia Commons
Elżbieta I Tudor
Zdj. Wikimedia Commons

Kiedy Elżbieta wstępowała na tron, do Anglii powrócili duchowni wygnani za rządów jej krwawej siostry. W chwili śmierci Marii pięć biskupstw wakowało. W niedługim czasie zmarło pięciu kolejnych biskupów. Dzięki temu, już na samym początku, Elżbieta straciła dziesięciu potencjalnych opozycjonistów. Sprawiło to, że powrót do protestantyzmu był znacznie prostszy.

Kierując się zasadą kompromisu przyjęła tytuł „jedynego najwyższego rządcy tego królestwa, zarówno we wszystkich sprawach duchownych, czy kościelnych, jak i świeckich”. Nie przyjęła tytułu „najwyższego zwierzchnika Kościoła Anglii”, jaki miał jej ojciec, ponieważ jej tytuł wydawał się znośniejszy dla katolików. Wtedy też parlament uchwalił przywrócenie aktu supremacji, który ustanowił królową zwierzchnikiem Kościoła Anglii, oraz Prayer Book (księgi modlitw) – określającej wygląd anglikańskich nabożeństw. W momencie objęcia władzy Elżbieta usunęła również biskupów, którzy odmówili złożenia przysięgi na wierność królowej (za wyjątkiem jednego).

Pierwsze 10 lat panowania Elżbiety to okres spokoju w życiu religijnym Anglii. Katolicyzm można było wyznawać pod warunkiem uiszczenia grzywny i przyjęcia komunii raz w miesiącu w swoim kościele parafialnym.

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*