Kto zabił Wacława III króla Polski? | część pierwsza

4 sierpnia 1306 r. w Ołomuńcu zginął od ciosów sztyletu król czeski, polski i węgierski Wacław III. Wraz z nim wygasła męska linia Przemyślidów, jeśli nie liczyć kilku córek oraz nieślubnych synów Wacława II. Ale co gorsza, zgasł pomysł unii czesko-polskiej. A ponieważ był to być może punkt zwrotny w historii Europy Środkowej, wyjaśnienie kulisów zamachu warte jest chwili uwagi.

Czytaj część drugą 

Zaczęło się od dziada

Próbę utworzenia w Europie Środkowej silnego imperium podjął w połowie XII w. czeski król Przemysł Ottokar II, podporządkowując sobie Austrię, Styrię, Karyntię i Krainę, tym samym przesuwając granicę Królestwa Czech nad Adriatyk. Król ten, który wcześniej podporządkował sobie Łużyce, miał szczęście do mórz. Przedtem prowadził wyprawę krzyżową w Prusach, a tradycja przypisuje mu założenie Królewca.

Państwo tego „króla żelaznego i złotego”, jak określiła go historia, pokrywało się z późniejszym państwem Habsburgów. Zabrakło w jego granicach Węgier, które, choć pokonane przez Przemysła, nie zostały wcielone do Czech za sprawą interwencji papieża. A ponieważ Czechy były największym i najsilniejszym państwem w ramach Cesarstwa Rzymskiego w wersji niemieckiej, oczywiste wydają się aspiracje sięgnięcia po koronę cesarską. I tu przegrał rywalizację z mało wówczas znanym Rudolfem Habsburgiem, dla którego niezależne i potężne Czechy stanowiły zagrożenie interesów państw niemieckich. Na niewiele zdało się (niepewne historycznie) odwołanie do solidarności słowiańskiej. Bitwa pod Suchymi Krutami (Morawskim Polu) w 1278 r. i niewyjaśniona śmierć Przemysła Ottokara II zniweczyła te plany.

Przemysł Ottokar II - źródło – Wikipedia
Przemysł Ottokar II – źródło – Wikipedia

Nie brak przypuszczeń, że do tej porażki doszło na skutek zdrady w czeskim obozie, a zdrajcą miał być jeden z najważniejszych wielmożów w państwie – Zawisza z Falkensteinu. Zawisza to nietuzinkowa postać w historii. Pochodził z krumlowskiej linii rodu Witkowców, był prawdopodobnie drugim synem Budziwoja z Krumlova i jego żony Perchty z Falkensteinu.

Po śmierci Przemysła Ottokara II jego żona Kunegunda Halicka i syn Wacław zostali w 1279 internowani na zamku Bezděz przez swojego krewnego – margrabiego brandenburskiego Ottona (choć o opiekę nad małoletnim zabiegał u Rudolfa książę wrocławski – Henryk IV Probus). Kunegundzie udało się uciec i zamieszkać w ziemi opawskiej, w swoich majątkach wdowich. Tam miała poznać Zawiszę i wkrótce zostali kochankami. Ale to jedna z wersji. Druga powiada, że znali się już wcześniej i to ich związek przesądził o losie króla.

W roku 1281 lub 1282 narodził się ich syn Jan, a w 1283 wrócił Wacław, określany jako „drugi”. Zawiszy udało się zyskać ogromny wpływ na młodego króla, do tego stopnia, że nie protestował przeciwko bezprecedensowemu wydarzeniu, jakim był ślub Kunegundy i Zawiszy w czerwcu 1284 r.

Rosnące wpływy tego ostatniego zaniepokoiły jego niedawnego sojusznika – Rudolfa z Habsburga, który wpływał na Wacława II poprzez jego żonę, a swoją córkę – Gutę.

Po śmierci królowej Kunegundy (1285 r.) nic nie wydawało się zachwiać pozycji Zawiszy, który za zgodą Wacława II ożenił się z Elżbietą Kumanką, siostrą króla węgierskiego Władysława IV Kumańczyka. Jednak długi pobyt na Węgrzech dał czas wzmocnić się jego przeciwnikom: królowej Gucie i biskupowi Tobiaszowi z Bechyni, którym udało się pozyskać Wacława II. Zawisza po powrocie do Czech zamieszkał z żoną na zamku Svojanov. W styczniu 1289 r. zaprosił króla na chrzciny swojego syna. Władca wstępnie wyraził zgodę, ale zażyczył sobie, by Zawisza przybył zaprosić go osobiście. Gdy ten to uczynił, został aresztowany pod zarzutem zdrady i przygotowywania zamachu na życie króla.

W 1290 r. książę Mikołaj Opawski wraz z więźniem pojechali na południe Czech. Podróż przypominała handel obwoźny. Książę jeździł z więźniem od zamku do zamku. Grożąc jego egzekucją, wymuszał na zwolennikach Zawiszy ich kapitulację. Pan na zamku Hluboká nad Wełtawą – Vítek z Krumlova odmówił poddania twierdzy. Wówczas Mikołaj polecił stracić Zawiszę przez ścięcie zaostrzoną deską zwaną prknem. Za zgodą Wacława II jego ciało zostało pochowane w klasztorze w Vyžším Brodzie.

Rządy Wacława II

Wacław II
Wacław II

Cieszący się poparciem cesarza Rudolfa Wacław II najpierw rozprawił się z opozycją (swego czasu będącą zapleczem Rudolfa w walce z Ottokarem), a później przeprowadził reformę administracji i finansów. Czechy były w owym czasie największym producentem srebra w Europie (ok. 40% całości) z główną kopalnią w Kutnej Horze. Wykorzystał to Wacław, wprowadzając do obiegu ujednoliconą monetę z najbardziej znanym praskim groszem. Jego reformy stworzyły nową potęgę gospodarczą.

Wacław fundował klasztory, w tym w Zbrasławiu dla sprowadzonych z Niemiec cystersów, i z tego powodu nazywany bywał „mnisim królem”.

W polityce zagranicznej udało mu się skupić trzy korony, oprócz czeskiej także polską i na krótko – węgierską. Stąd brały się nadzieje panów polskich na rozwój w unii z Czechami pod berłem Przemyślidów. Być może zresztą liczono na dużo więcej: na odegranie znaczącej, o ile nie imperialnej roli w Europie Środkowej w ramach Cesarstwa lub poza nim.

W XIII w. rozbita na dzielnice Polska pogrążała się w wewnętrznych walkach, w których na plan pierwszy wysunęli się książęta: wrocławski Henryk IV Probus, wielkopolski Przemysł II i kujawski Władysław Łokietek. Sytuacja ta była jednak na dłuższą metę niebezpieczna, dlatego też zjednoczenie kraju stało się potrzebą chwili. Z drugiej strony, o tron polski zabiegał Wacław II.

Zmarły w 1290 r. Probus zapisał tron krakowski Przemysłowi, a ten z niejasnych powodów zrzekł się go na korzyść Wacława, który nie tracąc czasu, zajął Małopolskę. Opór stawił mu Łokietek, ale i on wraz z bratem, Kazimierzem II, po bitwie pod Sieradzem uznał zwierzchność Wacława, składając mu hołd także z Brześcia Kujawskiego, Łęczycy i Sieradza. Wcześniej hołdy złożyli: Kazimierz Bytomski, Bolko I Opolski, Mieszko Cieszyński i Przemysław Raciborski, zaś książę mazowiecki Bolesław II poślubił siostrę Wacława – Kunegundę.

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*