Była kobietą, która oszukała gestapo, ratowała współtowarzyszy z wyroków śmierci i zdobyła przydomek ulubionego szpiega Churchilla. A jednak to nie wojna odebrała jej życie – los sprawił, że zginęła w londyńskim hotelu, dźgnięta nożem przez człowieka, którego kiedyś znała. Kto zamordował Krystynę Skarbek? Za tą tragiczną historią kryje się nie tylko nazwisko zabójcy, lecz także dramat samotności i zapomnienia, jaki spotkał jedną z najodważniejszych agentek II wojny światowej.
Maria Krystyna Janina Skarbek, znana światu jako Christine Granville, była jedną z najbardziej barwnych i odważnych kobiet II wojny światowej. Urodziła się w 1908 roku w Warszawie w rodzinie arystokraty i zamożnej Żydówki. Choć mogła wieść wygodne życie w świecie elit, wybrała zupełnie inną drogę – pełną ryzyka i poświęcenia. Została agentką brytyjskiej organizacji wywiadowczej Special Operations Executive (SOE), odpowiedzialnej za sabotaż i działania szpiegowskie na terenach okupowanej Europy.
Jeszcze zanim SOE oficjalnie powstało, Skarbek działała już dla Brytyjczyków. Była pierwszą kobietą wysłaną na misję i jednocześnie najdłużej pracującą agentką tej formacji. Jej skuteczność sprawiła, że wkrótce zaczęto szerzej rekrutować kobiety do podobnych zadań.
Najodważniejsza z odważnych
Jej legenda rosła z każdym kolejnym działaniem. Brytyjski historyk Alistair Horne nazwał ją najodważniejszą z odważnych, a przełożona w SOE, Vera Atkins, wspominała: była bardzo odważna, bardzo atrakcyjna, ale samotniczka i prawo dla siebie.
Od 1941 roku używała nazwiska Christine Granville, a po uzyskaniu obywatelstwa brytyjskiego w grudniu 1946 roku stało się ono jej oficjalnym imieniem i nazwiskiem. Najsłynniejszą akcją Skarbek była brawurowa misja w Digne-les-Bains we Francji, gdzie uratowała od śmierci agentów Francisa Cammaertsa i Xana Fieldinga. Grożąc niemieckiemu dowódcy, blefując i oferując ogromną łapówkę, doprowadziła do ich uwolnienia.
Nie bez powodu nazywano ją najbardziej czarującym szpiegiem Wielkiej Brytanii czy wręcz ulubionym szpiegiem Churchilla.
Życie po wojnie
Kiedy wojna dobiegła końca, Skarbek znalazła się w trudnym położeniu. Bohaterka, która ryzykowała życie na każdej misji, została zwolniona ze służby z zaledwie jednomiesięcznym wynagrodzeniem. Xan Fielding, uratowany przez nią agent, pisał później: po fizycznym trudzie i psychicznym napięciu, jakie znosiła przez sześć lat, bardziej niż ktokolwiek inny potrzebowała bezpieczeństwa.
Od 1946 roku miała obywatelstwo brytyjskie, ale nie zapewniło jej to stabilizacji. Utrzymywała się z różnych zajęć – pracowała jako telefonistka, sprzedawczyni, kelnerka, a także stewardesa na statkach pasażerskich.
Podczas jednego z rejsów poznała Dennisa George’a Muldowneya, byłego żołnierza. Z początku wydawał się jej przyjacielem i obrońcą, ale szybko okazało się, że jego zainteresowanie przerodziło się w obsesję. Skarbek zerwała kontakt, mówiąc o nim jako o upartym i przerażającym.
Dramatyczna noc w Londynie
Jej życie odebrał właśnie Dennis Muldowney. Do tragedii doszło 15 czerwca 1952 roku w londyńskim Shellbourne Hotel przy Lexham Gardens. Dzień wcześniej Skarbek wróciła z rejsu statkiem Winchester Castle. W hotelowym pokoju została zaatakowana nożem przez Muldowneya, który nie mógł pogodzić się z odrzuceniem.
Proces nie pozostawił wątpliwości – Muldowney działał z premedytacją. Został skazany na śmierć i 30 września 1952 roku powieszony w więzieniu HMP Pentonville.
Ciało agentki spoczęło na St Mary’s Catholic Cemetery w Kensal Green w Londynie. W 2013 roku nagrobek odnowiło Polish Heritage Society, a obok niej złożono prochy jej partnera i towarzysza broni z SOE – Andrzeja Kowerskiego (Andrew Kennedy).
Krystyna Skarbek – pamięć i upamiętnienie
Przyjaciele i współpracownicy zadbali, by pamięć o niej nie została sprowadzona do sensacyjnych historii. Biografia autorstwa Madeleine Masson ukazała się w wersji oczyszczonej z plotek i niedopowiedzeń.
W 1971 roku w piwnicy dawnego hotelu Shellbourne odnaleziono jej kufry z osobistymi rzeczami, dokumentami i sztyletem wydanym przez SOE. Dziś te pamiątki można zobaczyć w Polish Institute and Sikorski Museum w Londynie.
Pamięć o agentce żyje dalej. W 2017 roku w Polish Hearth Club (Ognisko Polskie) odsłonięto jej pomnik autorstwa Iana Woltera, w 2020 roku organizacja English Heritage umieściła na budynku dawnego Shellbourne Hotel tablicę pamiątkową, a w 2023 roku w londyńskim Raffles Hotel jej imieniem nazwano luksusowy apartament Granville Suite.
Na początku października 2025 roku na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni zaprezentowano najnowszy film Skarbek, który w artystyczny sposób przybliża dramatyczne losy agentki i przypomina o jej dziedzictwie.
Życie i śmierć Krystyny Skarbek to historia odwagi, poświęcenia, ale też samotności. W czasie wojny ryzykowała wszystko, by ratować innych, a po wojnie została pozostawiona samej sobie. Zginęła nie na froncie, lecz w wyniku obsesji człowieka, którego kiedyś znała.
