Grażyna Bąkiewicz, Mówcie mi Bezprym
Pierworodny syn pierwszego króla Polski, który mógł zostać władcą, a został niemal wymazany z pamięci. Mówcie mi Bezprym przywraca głos postaci znanej głównie z luk, domysłów i niechętnych wzmianek. I robi to zaskakująco przekonująco.
Mówcie mi Bezprym Grażyny Bąkiewicz to młodzieżowa powieść historyczna skupiona na jednej z najbardziej problematycznych postaci wczesnopiastowskich dziejów: Bezprymie, najstarszym synu Bolesława Chrobrego.
Akcja rozgrywa się na przełomie X i XI wieku i koncentruje na latach młodości bohatera, zanim jeszcze pojawi się krótki, dramatyczny epizod jego rządów. Narracja prowadzi czytelnika przez dwór Chrobrego, realia polityczne epoki, relacje rodzinne i narastający konflikt między braćmi, w którym decyzja o sukcesji zapada poza głównym bohaterem. To opowieść o chłopcu, który formalnie należy do elity władzy, a faktycznie stopniowo traci do niej dostęp.
Grażyna Bąkiewicz posługuje się językiem współczesnym, dynamicznym i klarownym, rezygnując z archaizacji na rzecz płynności lektury. Narracja prowadzona jest z perspektywy Bezpryma, co nadaje historii osobisty ton i pozwala skupić się na emocjach, doświadczeniu dorastania oraz poczuciu wykluczenia. Tempo pozostaje równe, sceny są krótkie, a dialogi podporządkowane budowaniu relacji między bohaterami. Styl sprzyja młodemu odbiorcy, ale nie spłaszcza realiów epoki do dekoracyjnego tła.
Książka opiera się na tezie, że brak źródeł nie oznacza braku historii, a milczenie kronikarzy samo w sobie jest informacją. Bezprym funkcjonuje tu jako ofiara politycznych decyzji i dynastycznych kalkulacji, a nie wyłącznie jako późniejszy brutalny uzurpator znany z lakonicznych przekazów. Taka interpretacja pozostaje w zgodzie z nowszymi nurtami historiografii, które ostrożniej podchodzą do jednoznacznych ocen tej postaci i podkreślają fragmentaryczność przekazów. Powieść świadomie lokuje się w przestrzeni między faktami a hipotezami, pokazując, jak łatwo historia zwycięzców wypiera alternatywne narracje.
Do największych atutów książki należy przywrócenie widzialności postaci marginalizowanej w szkolnym przekazie oraz umiejętne osadzenie jej losów w szerokim kontekście politycznym – zjazdu gnieźnieńskiego, relacji z cesarstwem, planów dynastycznych Chrobrego.
Na plus działa także emocjonalna wiarygodność bohatera i konsekwentnie prowadzony wątek rywalizacji braterskiej. Słabszą stroną bywa wyraźne sympatyzowanie narracji z Bezprymem, co może prowadzić do uproszczenia kontrastów między postaciami. To jednak zabieg mieszczący się w konwencji literatury młodzieżowej i niepodważający spójności opowieści.
Wydawnictwo Literatura
Ocena recenzenta: 5,5/6
Agnieszka Cybulska
Recenzja powstała we współpracy z Wydawnictwem Literatura. Tekst jest subiektywną oceną autora, redakcja nie identyfikuje się z opiniami w nim zawartymi.
