Ziemia, która od wieków skrywała tajemnice, w końcu zaczyna opowiadać swoją historię. Odkrycia po osuwisku wzdłuż rzeki Chilcotin ujawniły zapomniane wioski, groby, a także starożytne dzieła sztuki naskalnej. Te niezwykłe artefakty dają nowe spojrzenie na dawne społeczności Secwépemc, których więź z tymi ziemiami trwała przez tysiące lat.
W wyniku osuwiska wzdłuż rzeki Chilcotin (znanej również jako Pesxenmétkwe) latem 2024 roku, przeprowadzono szeroko zakrojone badania dziedzictwa kulturowego w regionie. Badania te miały na celu ocenę uszkodzeń historycznych miejsc, w tym wiosek Secwépemc, które zostały zniszczone przez epidemię ospy prawdziwej w XIX wieku.
W wyniku tych prac odkryto 70 nowych stanowisk archeologicznych, w tym 31 wiosek Secwépemc sprzed kontaktu z Europejczykami. Ponadto, 7 z tych stanowisk zawierało elementy kulturowe o szczególnym znaczeniu, takie jak groby, jaskinie i sztukę naskalną, które mają tysiące lat. Wyniki badań nie tylko wzbogaciły wiedzę o dawnych społecznościach Secwépemc, ale również potwierdziły ich głęboką i trwałą więź z tą ziemią.
Badania koncentrowały się na obszarze od Hanceville aż po ujście rzeki Chilcotin, obejmując również znany obszar Kanionu Farwell. Mimo że region od dawna był uznawany za miejsce kilku wiosek Secwépemc, badania ujawniły niespodziewane odkrycia archeologiczne, rzucając nowe światło na niegdyś tętniące życiem społeczności tego narodu, które zostały zniszczone przez epidemię ospy prawdziwej w XIX wieku.
Pierwsze odkrycia
Badania wykazały, że znane wioski Secwépemc, takie jak Tecwilúps, Nexelp i Kwomesken’s Village, zostały poważnie uszkodzone przez osuwisko. Tecwilúps, położone u zbiegu rzek Chilcotin i Fraser, było jedną z najważniejszych społeczności tego narodu. Nexelp znajdowało się na południowym brzegu rzeki Chilcotin, w pobliżu dzisiejszego mostu Farwell Canyon, a Kwomesken’s Village leżało po drugiej stronie rzeki. Te wioski były częścią czterech głównych osad Secwépemc, które istniały wzdłuż Kwellk̓ém̓t (lub Tsenqlews, znanego także jako Kanion Farwell). Badania archeologiczne i etnograficzne dobrze dokumentowały ich obecność w tej okolicy.
Zaskakująco jednak, wyniki pierwszej fazy badań ujawniły aż 70 nowych stanowisk archeologicznych, z czego 31 to wioski sprzed kontaktu z Europejczykami. Co więcej, 7 z tych stanowisk zawierało elementy kulturowe o szczególnym znaczeniu, takie jak groby, jaskinie czy sztukę naskalną, a także ślady dawnych domostw, które mają już tysiące lat. Whitney Spearing, dyrektor ds. zasobów naturalnych Williams Lake First Nation, podkreśliła: Te doły są starsze niż piramidy! To niesamowite, że wciąż odkrywamy nowe informacje na temat społeczności, które rozwijały się tutaj przez tysiące lat.
Trudne warunki
W związku z niebezpieczeństwem dalszych osunięć ziemi, które mogłyby zniszczyć cenne stanowiska archeologiczne, badania musiały zostać przeprowadzone bardzo szybko. Zaledwie dzień po pierwszym osunięciu ziemi, które miało miejsce 1 sierpnia 2024 roku, WLFN rozpoczęło skanowanie obszaru za pomocą technologii LiDAR, przy wsparciu rządu Kolumbii Brytyjskiej.
W sierpniu tego samego roku podpisano również międzyrządowy List Ustaleń (LOU) dotyczący rzeki Chilcotin, który formalizował współpracę między Kolumbią Brytyjską, Esk’etemc oraz WLFN w zakresie zarządzania skutkami osuwiska. Porozumienie to miało na celu nie tylko przeciwdziałanie negatywnym skutkom osuwiska, ale także ochronę rybołówstwa, dziedzictwa kulturowego i środowiska oraz wymianę informacji pomiędzy stronami.
Odkrycia po osuwisku wzdłuż rzeki Chilcotin – nowe wnioski
Jednym z kluczowych odkryć fazy pierwszej badania była dokumentacja nowych stanowisk archeologicznych, które nigdy wcześniej nie zostały zapisane. Whitney Spearing zauważyła: Zawsze wiedzieliśmy, że jest więcej niż tylko cztery główne wioski, o których wspomniał Teit (preeminentny etnograf, który dokumentował wiele stanowisk Secwépemc). Jednak nie spodziewaliśmy się, że będzie ich aż tyle i że niektóre z nich będą tak rozległe.
Badania terenowe trwały 16 dni, od 15 sierpnia do 29 listopada 2024 roku, a ich celem było odwiedzenie obszarów, które według wcześniejszych analiz, skanów LiDAR i oceny wizualnej, zostały dotknięte przez osuwisko. Zarejestrowano 70 stanowisk archeologicznych, w tym aż 31 wiosek Secwépemc sprzed kontaktu, które pozostawały ukryte przez wieki.
Niemal połowa z tych stanowisk, dokładniej 49%, okazała się być dotknięta przez osuwisko oraz inne wydarzenia naturalne, jak pożary lasów w Cariboo-Chilcotin w 2017 roku. Spearing skomentowała te odkrycia: To zdumiewające, że tak wiele tej historii pozostawało ukryte aż do teraz. Te wyniki nie tylko zmieniają nasze zrozumienie przeszłości, ale także potwierdzają głęboką i trwałą więź Secwépemc z tą ziemią.
W przeszłości, w latach 60. XIX wieku, w wyniku wybuchu epidemii ospy prawdziwej, społeczności Ste’tlemc (czyli osadników żyjących w kanionie) zostały zdziesiątkowane. Zdarzenie to zmusiło ocalałych do ucieczki do sąsiednich wiosek Secwépemc, takich jak Esk’etemc i Stswecem’c Xget’tem, gdzie kontynuowali oni swoje życie w małych wioskach, zachowując bliską więź z tradycyjnymi ziemiami Secwépemc. Francis Johnson Jr., Hereditary Chief z Esk’etemc, wspominał: Esk’etemc miało domy w obozie nad rzeką (Se’tl) aż do 1963 roku, kiedy zostały one spalone. Istniały także posterunki rezerwatu Douglas, które zostały zniszczone w wyniku powodzi rzeki Chilcotin.
Zakończenie fazy pierwszej badań stanowi wstęp do kolejnych działań w ramach Planu Ochrony Dziedzictwa Kulturowego Rzeki Chilcotin. Celem drugiej fazy jest:
- Ochrona i dokumentacja stanowisk archeologicznych, które zostały uszkodzone przez osuwisko w 2024 roku.
- Zbieranie danych archiwalnych i terenowych w celu oceny szkód i opracowania planów ochrony zagrożonych miejsc.
- Zapewnienie aktywnego udziału WLFN, Esk’etemc oraz innych społeczności Secwépemc w procesie odbudowy.
- Współpraca z innymi społecznościami, rządami i interesariuszami w opracowywaniu szerszego planu ochrony dziedzictwa kulturowego.
- Gromadzenie danych wspierających przyszłe reakcje w przypadku kolejnych osuwisk w 2025 roku.
Whitney Spearing zauważyła: Te odkrycia nie tylko zmieniają naszą wiedzę o przeszłości, ale także pomagają w ochronie przyszłości. Każde zidentyfikowane stanowisko, każdy element naszej historii, to krok ku odzyskaniu i zachowaniu naszej opowieści.
Willie Sellars, wódz Williams Lake First Nation, podkreślił wagę tego wydarzenia, mówiąc: Osuwisko rzeki Chilcotin było znaczącym wydarzeniem, które nie tylko wpłynęło na ziemię, ale także ujawniło głębsze prawdy o naszej historii i związku z tymi terytoriami. Badania dziedzictwa kulturowego, jak dodał, stanowią hołd dla przeszłości, ale także fundament do przyszłości, zapewniając, że przyszłe pokolenia będą mogły w pełni docenić związek z ziemią, na której ich przodkowie żyli przez tysiące lat.
Źródło: Casey Bennett, Phase 1 Secwépemc Cultural Heritage Study Findings – A Response to the Chilcotin River Landslide, wlfn.ca [dostęp: 03.04.2025].
Fot. poglądowa
KF
