Państwo zapomniane

Brytyjczycy

Pokój paryski z roku 1763 przekazuje Kanadę Brytyjczykom. Od tamtej pory wybrano dwóch gubernatorów, Byli to James Murray i Guy Carleton, którzy byli przychylni francuskim mieszkańcom Quebecu. Inne stanowisko przyjmował wówczas rząd brytyjski, tym samym Murraya odwołano (po nim powołano Carletona), a drugi gubernator w 1770 wyruszył do Londynu nakłaniać rząd do zmiany polityki względem mieszkańców Quebecu. Udało się to cztery lata później. Ustawa o Quebecu z 1774 roku wprowadza szereg ustępstw. Dzięki temu m.in. zachowano francuskie prawo cywilne, czy dopuszczono katolików do piastowania urzędów. Prawo karne pozostało brytyjskie.

W rok później wybucha wojna o niepodległość Stanów Zjednoczonych. Amerykanie usiłują nakłonić mieszkańców Nowej Szkocji i Quebecu do przystąpienia do walki, te jednak odmawiają. Quebec zamieszkiwali głównie Francuzi, którzy niedawno zakończyli wojnę z brytyjskimi kolonistami. Nowa Szkocja zaś, będąca pod wpływem oligarchii kupieckiej nie zdecydowała się na wystąpienie przeciwko władzom brytyjskim. Wojna o niepodległość, zakończona zwycięstwem Amerykanów w 1783 roku wprowadziła pokojem paryskim podział graniczny między Stanami Zjednoczonymi a Kanadą i Brytyjczykami. Granica miała przebiegać wzdłuż 45 równoleżnika. Tym samym Brytyjczycy zachowali Nową Fundlandię oraz Quebec. Do Kanady dotarli z USA lojaliści, zwolennicy rządu brytyjskiego i osiedlili się tam. Większość z nich osiedliła się w Nowej Szkocji. Część jednak wybrała Quebec i osiedliła się w górnym biegu rzeki Św. Wawrzyńca oraz Ottawy, która to stała się rzeką rozgraniczającą ludność brytyjska od francuskiej. W rok później brytyjska część Kanady utworzyła Nowy Brunszwik, a w roku 1789 lojaliści utworzyli pierwszą szkołę wyższą w Kanadzie w Windsorze – King’s College. Co ciekawe, wśród lojalistów znalazła się grupka ludności czarnoskórej, której część wyemigrowała i dała początek Sierra Leone w Afryce.

W roku 1791 utworzono Kanadę Dolną (późniejszy Quebec) i Kanadę Górną (późniejsze Ontario) na mocy Ustawy o Kanadzie uchwalonej przez brytyjski parlament. Kanada Dolna była zdecydowanie francuska, toteż zachowano tam francuskie prawo cywilne, własność senioralną i przywileje dla Kościoła Katolickiego. Kanada Górna z kolei była zamieszkana przez Brytyjczyków i tej nadano prawa brytyjskie. W tej drugiej z resztą w roku 1793 utworzono nowe miasto – York, który dziś jest nazywany Toronto. Dolna Kanada pozostawała mimo wszystko w brytyjskiej strefie wpływów, ze względu na ważną rolę angielskich kupców.

W XIX wieku doszło do kolejnego konfliktu na linii USA – Wielka Brytania w wyniku zwłoki w przekazaniu spornych terenów na rzecz Stanów Zjednoczonych. W efekcie tego armia amerykańska zaatakowała Kanadę, wypowiadając w 1812 roku wojnę Wielkiej Brytanii. Konflikt ten był stosunkowo wyrównany. Spalono wówczas York oraz Waszyngton. Ogółem w grudniu 1814 roku podpisano pokój, który przywracał sytuację sprzed wojny.

Bunt, prowincja i Konfederacja

W pierwszej połowie XIX do głosu dotarli opozycjoniści. W Górnej Kanadzie na czele opozycji stanął William Lyon Mackenzie, który w roku 1834 został pierwszym burmistrzem Toronto. Dolna Kanada związana była ze środowiskiem tzw. Patriotów z Louisem-Josephem Papineau. W 1827 roku Patrioci wygrali wybory do Zgromadzenia Ustawodawczego, a rząd brytyjski nadał Górnej i Dolnej Kanadzie prawo do kontroli nad finansami. Później Papineau sformułował „92 rezolucje”, w których mówił o krzywdach mieszkańców Dolnej Kanady. W wyniku tego brytyjski rząd wydał „10 rezolucji”, w których zabronił koloniom posiadania własnego samorządu. W połączeniu z kryzysem finansowym w Anglii i nieurodzajem w Górnej Kanadzie wywołało to bunt w roku 1837. Władze kolonialne nadały rozkaz aresztowania przywódców Patriotów, kiedy ci opuścili Montreal i chcieli udać się do Saint-Charles. Generalnie wojska Patriotów w niedługim czasie zostały rozbite, a sam Papineau uciekł do Stanów Zjednoczonych. Uczestników buntu spotkały represje – 101 osób skazanych zostało na karę śmierci oraz 58 osób zostało zesłanych do karnej kolonii w Australii.

W roku 1838 do Kanady przybył John George Lambton, hrabia Durham, który został nowym gubernatorem Brytyjskiej Ameryki Północnej, czyli Kanady. Ogłosił on amnestię uczestników buntu z roku 1837, co nie spodobało się władzom brytyjskim. Hrabia Durham piastował swój urząd 5 miesięcy, po czym podał się do dymisji. Dwa lata później wydał on swój „Raport”, w którym potępiał oligarchiczne rządy, przywileje kościoła anglikańskiego oraz nawoływał do zjednoczenia Górnej i Dolnej Kanady. W roku 1840 sporządzono ustawę o Unii Kanadyjskiej, na mocy której utworzono prowincję Kanada, z jednym gubernatorem, Radą Wykonawczą i Ustawodawczą, Zgromadzeniem Ustawodawczym, stolicą w Kingston i językiem angielskim jako urzędowym. 3 lata później stolicę przeniesiono do Montrealu. W latach 50 XIX stolicę przeniesiono po raz kolejny, tym razem do Ottawy.