Phoebe Hoban, Basquiat. Życie i dziedzictwo legendy sztuki
Być może kojarzycie tzw. Klub 27. To stosowane w kulturze popularnej określenie utalentowanych muzyków, którzy umarli w wieku 27 lat, zdecydowanie przedwcześnie. W tym gronie znalazły się takie gwiazdy jak Janis Joplin, Jimi Hendrix, Kurt Cobain, czy Amy Winehouse. Gdybyśmy mieli rozszerzyć definicję tego „klubu” na inne dziedziny szeroko rozumianej sztuki, to nie mogłoby zabraknąć w nim miejsca dla Jean-Michela Basquiata, o którym od niedawna mamy okazję przeczytać w książce Basquiat. Życie i dziedzictwo legendy sztuki.
Miłośnicy sztuki, a zwłaszcza malarstwa, nie mogą choćby nie kojarzyć nazwiska Basquiata, który był fenomenem lat 80., a wręcz uosabiał swoim życiem tamte czasy. Od jego śmierci minęło już jednak niemal 40 lat, więc nie wszyscy muszą go pamiętać, a młodzież mogła w ogóle o nim nie słyszeć. Na szczęście, za sprawą wydanej niedawno książki autorstwa Phoebe Hoban, mamy okazję przyjrzeć się barwnej, ale zarazem tragicznej karierze młodego artysty.
Basquiat i lata 80.
Historia Basquiata to jednocześnie historia lat 80., a zwłaszcza Nowego Jorku w tym czasu. W biografii odbywamy niezwykłą podróż przez miasto pełne kontrastów, gdzie sztuka uliczna przenikała się z elitarnymi galeriami. Nierozerwalna więź bohatera książki wiąże się niestety także z mrokami tej epoki, wszechobecną narkomanią i życiem na krawędzi, które młody artysta wówczas prowadził.
Trafiamy do czasów eksplozji kultury graffiti, undergroundu i rodzącego się rynku sztuki współczesnej. Autorka ukazuje, jak tytułowy bohater, zaczynający jako anonimowy twórca podpisujący się jako SAMO, stopniowo zdobywa uznanie w świecie zdominowanym przez białych kuratorów i kolekcjonerów. Co jednak najważniejsze, jego błyskawiczna sława ma bardzo wysoką cenę.
Wzloty i upadki ikony sztuki
Książka koncentruje się nie tylko na artystycznej karierze Basquiata, ale także na cenie sukcesu. Hoban analizuje na jej kartach jego zmagania z tożsamością i rasą, wpływ sławy na jego psychikę, relacje bohatera z innymi twórcami, w tym z jego idolem, Andym Warholem oraz destrukcyjny wpływ uzależnień.
Autorka nie idealizuje Basquiata. Pokazuje go jako postać złożoną, pełną sprzeczności: genialnego, ale zagubionego, ambitnego, lecz podatnego na wpływy. Choć momentami narracja może wydać się chaotyczna, to doskonale odpowiada to życiu bohatera, nad którym chyba nawet on sam nie miał do końca kontroli. Mamy tu jednocześnie fascynujący obraz wielkiego talentu, jak i przerażające spojrzenie na pogrążonego w nałogu, pozostawionego bez prawdziwej pomocy, młodego człowieka po traumatycznych przeżyciach.
Forma biografii
Phoebe Hoban opierając się na licznych wywiadach, dokumentach i relacjach osób z otoczenia artysty, tworzy wnikliwy obraz. Autorka stara się pokazać nam skąd wziął się fenomen Basquiata, nie tylko malarza, ale człowieka o niezwykle magnetycznej osobowości. Główna część książki została napisana w latach 90., ale najnowsze wydanie zawiera posłowie, które uaktualnia pewne fakty dotyczące twórczości artysty, dodając współczesny kontekst jego historii.
Basquiat. Życie i dziedzictwo legendy sztuki to rzetelna i szczegółowa biografia, która wciąga niczym powieść. Styl Hoban jest niezwykle przystępny, a my nie czujemy się przeładowani szczegółami z życia bohatera. Jedyne, co może okazać się przeszkodą w jego pełnym zrozumieniu, to brak choćby kilku zdjęć przedstawiających jego niezwykłe prace. Czytelnik sam musi uzupełnić zawartą tu wiedzę, jeśli opisy autorki mu nie wystarczą.
Mocne i słabe strony
Największą zaletą publikacji jest jej szczegółowość i szeroka perspektywa. Hoban nie ogranicza się do samego Basquiata. Autorka kreśli również obraz całej epoki i środowiska artystycznego. Dzięki temu czytelnik lepiej rozumie mechanizmy rządzące światem sztuki, od galerii, przez marszandów, aż po samych artystów.
Z drugiej strony, faktów i nazwisk mamy tutaj mnóstwo. Chwilami możemy się w nich pogubić, tym bardziej, że niektórzy z bohaterów z życia Basquiata pojawiają się i znikają w różnych momentach. Przede wszystkim, można jednak odczuć niedosyt w kwestii głębszej analizy samych dzieł artysty – książka skupia się bardziej na jego życiu niż twórczości.
Wrażenia i ocena
Basquiat. Życie i dziedzictwo legendy sztuki to lektura wymagająca, ale wciągająca, a sam bohater biografii jest postacią fascynującą, nawet jeśli nie wiemy zbyt wiele na temat malarstwa. Oczywiście, najbardziej docenią ją osoby zainteresowane historią sztuki współczesnej oraz kulisami rynku artystycznego, ale niezwykła energia Basquiata wręcz wylewa się ze stron i naprawdę każdy czytelnik może ulec jego magii.
Dom Wydawniczy REBIS
Ocena recenzenta: 5/6
Marek Wasiński
Egzemplarz recenzencki otrzymany od Wydawnictwa Rebis. Tekst jest subiektywną oceną autora, redakcja nie identyfikuje się z opiniami w nim zawartymi.
