Poncjusz Piłat – prefektura w Judei
Źródło: Wikimedia Commons
Tuż po rozpoczęciu swojego urzędowania w Judei w roku 26 n.e. Piłat, za sprawą epizodu ze sztandarami, uwikłał się w pierwszy dość poważny konflikt z ludnością Judei. Józef Flawiusz w dwóch swoich dziełach: Bellum Iudaicum oraz Antiquitates Iudaicae opisywał ową sytuację. Wedle relacji Flawiusza Piłat miał nakazać wojsku wprowadzić w nocy do Jerozolimy sztandary z wizerunkiem cesarza Tyberiusza. Jako że żydowskie prawo zakazywało umieszczania w mieście jakiegokolwiek wizerunku, wywołało to wśród mieszkańców żydowskich wielkie oburzenie. Zdenerwowany tłum wyruszył do rezydencji Piłata w Cezarei, by błagać go o przestrzeganie ich praw i pozwolenie na wyprowadzenie sztandarów z Jerozolimy. Jak łatwo się domyślić, Piłat odmówił, wobec czego zebrani Żydzi mieli paść na twarze dookoła pałacu i trwać tam przez pięć dni i nocy. Po tym czasie Piłat zebrał ludzi na Trybunale na stadionie. Gdy Żydzi myśląc, iż Piłat raczy udzielić im odpowiedzi, stawili się na miejscu, namiestnik dał znak żołnierzom, którzy otoczyli ich ze wszystkich stron. Piłat zagroził Żydom, że jeśli nie pogodzą się z obecnością cesarskich sztandarów w Jerozolimie, każe ich wymordować, po czym wydał rozkaz dobycia mieczy. Zszokowani Żydzi mieli rzucić się na ziemię i wołać, że raczej gotowi są na śmierć niż przekroczenie prawa. Piłat zaskoczony taką postawa, miał wydać rozkaz zabrania sztandarów[15]. Pomiędzy dwoma dziełami istnieje jednak różnica terminologiczna. W Bellum Iudaicum Flawiusz wskazywał na sztandary z wizerunkiem Cesarza, natomiast w Antiquitates Iudaicae mówił o znakach legionowych z wizerunkiem cesarza. Niemniej jednak umieszczenie któregokolwiek z takich wizerunków było bulwersujące dla Żydów i stanowiło pogwałcenie ich praw.
Wydaje się, że obraza czy naruszenie Prawa Mojżeszowego nie było głównym, a przynajmniej nie jedynym, zamiarem Piłata. Wprowadzenie do Jerozolimy żołnierzy z wizerunkiem cesarza miało na celu zlekceważenie praw Żydów, miało także dać świadectwo arogancji i ignorancji Poncjusza wobec Żydów, żydowskich praw i uczuć religijnych. Zapewne takim poczynaniem Piłat pragnął ukazać Żydom, kto teraz stanowi prawo w Judei.
Prawdopodobnie podczas protestu Żydów w Cezarei doszło do rozmów przedstawicieli Żydów z Prefektem, którzy tłumaczyli nowemu namiestnikowi zwyczaje i prawa żydowskie, oraz powody, dla których jego poczynania spotkały się z tak szerokim protestem. Ostatecznie jednak Piłat wycofał sztandary, po tym jak ludność żydowska wybrała śmierć zamiast pogwałcenia ich praw. Wymordowanie części ludności na samym początku kadencji zapewne nie zyskałoby w Rzymie przychylności, a wręcz przysporzyłoby Piłatowi wielu wrogów politycznych. Dlatego też podjął taką, a nie inną decyzję.
Kolejnym wydarzeniem zaogniającym relacje Piłata z mieszkańcami Judei była budowa akweduktu, który miał dostarczać wodę do Jerozolimy[16]. Sytuację zrelacjonował nam Józef Flawiusz. Według niego przyczyną konfliktu nie była sama budowa akweduktu, lecz inne kwestie z nim związane. W Antiquitates Iudaicae możemy przeczytać, że Piłat użył pieniędzy świątynnych na pokrycie kosztów budowy akweduktu. W Bellum Iudaicum podawał, iż Piłat nie tylko wykorzystał pieniądze z korborans (świątynnego skarbu), lecz wydał je na budowę wodociągu, którym sprowadzano wodę z odległości ok. 78 km[17]. Na podstawie obu tych relacji możemy jednoznacznie stwierdzić, że kolejny problem w relacjach z Żydami wywołało użycie do realizacji budowy akweduktu pieniędzy z jerozolimskiej świątyni, które przeznaczone były na cele związane z kultem religijnym[18]. Musimy jednak pamiętać, że Piłat nie ośmieliłby się zagarnąć pieniędzy świątynnych siłą – musiał współpracować w tej kwestii z władzami żydowskimi. Protest Żydów przeciwko działaniom namiestnika wybuchł dopiero wtedy, kiedy prace nad akweduktem dobiegały końca lub były już zakończone. Mieszkańcy Jerozolimy mieli wyjść przed mury miejskie, by swoim protestem przywitać Piłata, który przybywał do miasta z okazji święta lub na uroczyste otwarcie akweduktu[19]. Wśród protestujących znaleźli się zarówno ludzie zbulwersowani wydaniem świątynnych pieniędzy, jak i ludzie, dla których każdy pretekst był dobry do protestu przeciwko Rzymowi. Relacje Flawiusza wskazują, że nie cała ludność protestowała przed namiestnikiem, autor źródła wskazywał jedynie, że była to znaczna część ludności miasta. Nie wszyscy jednak chcieli wdawać się w zamieszki z Rzymianami. Piłat wysłał część uzbrojonych, lecz ubranych tylko w szaty cywilne, żołnierzy, aby wmieszali się w tłum, i nakazał okładać kijami tych, którzy będą wnosili okrzyki. Wielu Żydów miało zginąć od uderzeń kijami i tratując samych siebie w ucieczce. Piłat zdawał sobie sprawę, iż jego postępowanie może doprowadzić do wybuchu zamieszek. Podjął więc działania, by uniknąć zbędnego rozlewu krwi. Dlatego też nakazał żołnierzom przywdziać cywilne ubrania i używać kijów zamiast mieczy[20].
Z opisów zdarzeń autorstwa Flawiusza w dziełach Bellum Iudaicum i Antiquitates Iudaicae wynika, że Piłat był człowiekiem nieczułym i lekceważącym żydowskie uczucia religijne. Jego działania można uznać za połączenie konspiracji wobec Żydów z pewnym lekceważeniem żydowskich uczuć religijnych. Musimy pamiętać, że Piłat, pomimo swoich uprzedzeń do Żydów, w pewnym stopniu współpracował z władzami żydowskimi, szukał dróg porozumienia, co świadczy, że nie był stuprocentowym ignorantem. Nie można również określać Piłata jako człowieka ślepego i nieczułego wobec ludności żydowskiej. Wydawać się może, że poświęcenie Żydów dla swojej religii wywoływało w Piłacie duże wrażanie. Sam Józef Flawiusz w Antiquitates Iudaicae podkreślał przemianę, jaka zaszła w Piłacie – człowieku, który gotów był na zdeptanie żydowskiego prawa i uczuć religijnych. Relacje Flawiusza w Bellum Iudaicum i Antiquitates Iudaicae miały również za zadanie wykazać bezsensowność wszelkich działań żydowskich przeciwko Rzymianom i skłonić ich do zaakceptowania rzymskiego panowania.
