Archeolodzy dokonali odkrycia, które zaskoczyło nawet najbardziej doświadczonych badaczy: rzymski hełm w Danii. Wśród licznych przedmiotów z epoki żelaza znalazły się także broń, kolczugi i inne cenne artefakty. To niezwykłe znalezisko rzuca nowe światło na kontakt między germańskimi plemionami a Cesarstwem Rzymskim, oferując cenne informacje na temat wojskowej elity tej części Skandynawii.
Odkrycie roku w Danii stało się jeszcze bardziej spektakularne, niż początkowo sądzono. Archeolodzy po raz pierwszy w historii znaleźli fragmenty rzymskiego hełmu na duńskiej ziemi. Okazuje się, że niezwykłe znalezisko z Løsning Søndermark w Hedensted, które początkowo zaskoczyło badaczy odkryciem licznych rodzajów broni i unikalnej kolczugi, zawiera także części rzymskiego hełmu.
To odkrycie jest szczególne, ponieważ hełm z Cesarstwa Rzymskiego stanowi część większej kolekcji ofiary z późnej epoki żelaza, złożonej przez niezwykle wpływowego wodza. To miejsce zyskało na znaczeniu, ponieważ oferuje rzadki wgląd w powiązania między germańską elitą wojskową a Cesarstwem Rzymskim.
Fragmenty hełmu z Løsning Søndermark stanowią najstarszy znany w Danii żelazny hełm, a jak dotąd jest to jedyny odkryty rzymski hełm na terytorium tego kraju. Duńska Agencja Kultury i Pałaców opublikowała właśnie listę dziesięciu najważniejszych odkryć archeologicznych roku, na której znalazło się także to niezwykłe znalezisko.
W 2024 roku, w trakcie początkowych badań nad odkrytą bronią, archeolodzy wciąż analizowali żelazne płyty, które później okazały się fragmentami rzymskiego hełmu. Oznacza to, że odkrycie jest jeszcze bardziej wyjątkowe, niż początkowo zakładano.
Hełm jest częścią imponującej oferty broni, w tym ponad 100 grotów włóczni, mieczy, lanc, a także cennej kolczugi i innego sprzętu wojskowego. Wszystkie te przedmioty odkryto podczas rozbudowy autostrady E45 jesienią 2024 roku. Po ogłoszeniu znaleziska w listopadzie, małe miasteczko Løsning na krótko stało się miejscem bardziej komentowanym w międzynarodowych mediach niż sama Kopenhaga.
Już od 8 lutego 2025 roku, fragmenty rzymskiego hełmu oraz inne niezwykłe elementy tego odkrycia będzie można obejrzeć w Muzeum Kultury w Vejle. Wystawa, która potrwa przez około dwa miesiące do Wielkanocy, jest bezpłatna i dostępna dla wszystkich.
Tajemnicze talerze
W trakcie badań jednego z największych depozytów broni odkryto dwie niezwykłe żelazne płyty, każda wielkości dłoni. Początkowo ich pochodzenie było niejasne. Jednak dzięki zastosowaniu nowoczesnej technologii, jak obrazowanie rentgenowskie, archeolodzy i konserwatorzy mogli dostrzec, co kryły pod rdzą. Rezultaty ujawniły niezwykle rzadkie znalezisko: fragmenty rzymskiego hełmu.
Płyty te stanowią część tzw. hełmu herbowego, charakterystycznego dla IV wieku w Cesarstwie Rzymskim. Przedmioty takie są bardzo rzadkie w południowej Skandynawii, a brak jest bezpośrednich analogii do tego odkrycia w Danii. Najbardziej podobne znaleziska pochodzą z wrzosowiska Thorsbjerg w Szlezwiku czy z południowej Szwecji i Gotlandii, ale nie z Danii. Warto zauważyć, że wierzch hełmu, który byłby kluczowym elementem całości, nie został odnaleziony, co pozostawia jego wygląd na poziomie spekulacji.
Zniszczenie przed złożeniem ofiary
Jedno z pytań, które pojawiły się po odkryciu, dotyczyło tego, dlaczego odnaleziono tylko część hełmu: płytkę szyjną i policzkową. Jak wyjaśnia Elias Witte Thomasen, kierownik wykopalisk i archeolog, Odpowiedź tkwi w naturze rytuałów ofiarnych epoki żelaza, kiedy broń i sprzęt wojskowy były często składane w ofierze po bitwie, ale rzadko w nienaruszonym stanie. Często oddzielano groty włóczni od drzewców, ostrza mieczy od rękojeści, a niektóre części ekwipunku były rozrzucane w różnych miejscach.
Dlatego brakujące elementy hełmu, jak płytka policzkowa i misa, mogły zostać porzucone w innym miejscu.
Elias Witte Thomasen dodaje, że hełm mógł pochodzić od germańskiego wodza, który służył w rzymskich oddziałach pomocniczych, a po zakończeniu służby zabrał go ze sobą do domu. Istnieje również możliwość, że hełm został zdobyty podczas bitew na granicy Cesarstwa Rzymskiego i przywieziony do Jutlandii.
Nie tylko rzymski hełm w Danii
Odkrycie z Løsning Søndermark to również doskonały przykład na to, jak ważne są wykopaliska archeologiczne prowadzone w ramach dużych projektów budowlanych. Jak zauważa Christian Juel, szef działu archeologii w Vejle Museums, wykopaliska te dały nam unikalny, 16-kilometrowy wgląd w przeszłość Hedensted, od wczesnej epoki kamienia sprzed 10 000 lat, aż po średniowiecze i czasy współczesne. To niesamowita okazja, by odkryć naszą wspólną historię.
Więcej informacji na temat tego niezwykłego odkrycia i zdjęcia można znaleźć na stronie muzeum.
W Løsning Søndermark znaleziono m.in.:
- 119 lanc i włóczni,
- 8 mieczy,
- 5 noży,
- 3 groty strzał,
- 1 siekierę
- 1 kolczugę,
- ochraniacz na szyję i policzek z rzymskiego hełmu,
- fragmenty co najmniej dwóch brązowych pierścieni na szyję (pierścieni przysięgi),
- uzdę
- fragmenty trąbki,
- ogromną liczbę przedmiotów z żelaza i brązu, które nie zostały jeszcze zbadane.
Dodatkowo, w tym samym miejscu znaleziono duże ilości ceramiki, krzemienia i innych artefaktów, co wskazuje, że miejsce to było zamieszkiwane przez tysiące lat.
Odkryty rzymski hełm w Danii w Løsning Søndermark to niewątpliwie jedno z najważniejszych znalezisk w historii Danii, rzucające nowe światło na epokę żelaza, kontakty z Cesarstwem Rzymskim i rytuały wojenne.
Źródło: The Weapon Sacrifice at Løsning Søndermark, vejlemuseerne.dk [dostęp: 05.02.2025].
Fot. Velje Museerne
