Siedmiogród – początki oraz zakres autonomii w XVI w.

Jana Zápolya i Ferdynand Habsburg – wojna o koronę

Jan Zápolya, autor nieznany
Fot. Wikimedia Commons

Już 17 października 1526 roku na sejmie w Tokaju, na którym obradowano w składzie złożonym głównie z przedstawicieli mniej zamożnej szlachty, zdecydowano ogłosić królem Jana Zápolyę (1487-1540). Miał on pod swoim panowaniem większy obszar aniżeli jego przeciwnik. Ferdynand Habsburg (1503-1564) został ogłoszony królem Węgier 17 grudnia 1526 roku. Zápolya, pod którego panowaniem znajdował się Siedmiogród, wybrał na stanowisko wojewody Petera Perenyi’a (1502-1548). Ferdynand Habsburg, dysponujący o wiele większym zapleczem i silniejszym wojskiem, najechał Węgry w 1528 roku, pokonując wojska Zápolyi, zdobył Budę i zmusił przeciwnika do ucieczki. W wyniku tej przegranej Jan Zápolya zdecydował się szukać pomocy u wielkiego sułtana. Przeciwny tej decyzji okazał się być nowy wojewoda Siedmiogrodu, który zdecydował się poprzeć Habsburga. Jednocześnie wykradł on koronę węgierską, dzięki czemu Ferdynand mógł zostać władcą koronowanym. Jan Zápolya był zdecydowany przejść pod zwierzchnictwo tureckie w zamian za udzielenie pomocy przy odbiciu kraju z rąk kontrkandydata. Dokonało się to 18 sierpnia 1527 roku w Mohaczu. Problem zależności tureckiej był istotną kwestią przez całą historię istnienia księstwa Siedmiogrodzkiego.

W 1529 roku doszło do kolejnej wyprawy Sulejmana II, który od tego momentu wyprawę na Węgry traktował jako misję niesienia pomocy w obronie praw do korony jego prawowitemu władcy, a więc Zápolyi. Siła żywiołu tureckiego okazała się być zbyt duża dla węgierskich obrońców. Armia turecka ponownie zajęła Budę, wydarzenia te skutkowały osłabieniem pozycji prohabsburskiej na arenie politycznej. Wojska Imperium Osmańskiego ostatecznie wycofały się z Węgier, pozostawiając Jana u władzy. Ferdynand Habsburg próbował zmobilizować armię na tyle silną, by zdobyć Budę z powrotem, jednak bez większych sukcesów. Z czasem stało się jasne, że żadna z walczących stron nie będzie w stanie zająć całych Węgier. W ramach tego zdecydowano się podpisać porozumienie pomiędzy dwoma królami. Ferdynandowi Habsburgowi przysługiwał tytuł w sposób dziedziczny, a jego władza obejmowała zachodnie Węgry wraz z częścią terenów współczesnej Słowacji oraz Chorwacji. Jan Zápolya miał panować w Siedmiogrodzie oraz w północno-wschodniej części Węgier. Na mocy układu Zápolya pozostawał królem aż do swojej śmierci – wówczas ziemie jego oraz Ferdynanda zostałyby złączone. Pokój nie trwał jednak zbyt długo, ponieważ po śmierci swojego ojca małoletni Jan Zygmunt został ogłoszony w 1540 roku przez stronnictwo antyhabsburskie królem Węgier. Odpowiedzią Ferdynanda było wysłanie wojsk, które obległy Budę. Nie uwzględniał on jednak interwencji Imperium Osmańskiego, które bardzo uważnie przypatrywało się tej sytuacji. Wielki sułtan Sulejman II zgodził się na uznanie praw do korony węgierskiej przez Jana Zygmunta w zamian za coroczną daninę. Interwencja turecka ponownie była bardzo skuteczna. Sulejman II zdecydował się na nowy podział Węgier. W rękach Ferdynanda Habsburga pozostała północno-zachodnia część kraju, Buda oraz środkowa część miała zostać przyłączona do Imperium Osmańskiego. Siedmiogród oraz północno-wschodnia część Węgier przypadła Janowi Zygmuntowi i jego matce, Izabelli Jagiellonce (1519-1559), która rządziła jako regentka ze względu na małoletność syna. Faktycznie jednak rządził biskup Jerzy Martinuzzi (1482-1551), którego celem było zjednoczenie Węgier pod panowaniem Habsburgów. W wyniku jego działań sejm siedmiogrodzki zmusił Izabelę Jagiellonkę do zrzeczenia się w imieniu syna praw do korony węgierskiej. Ostatecznie jego polityka nie przyniosła oczekiwanych skutków, a sam Martinuzzi został zamordowany i uznany za zdrajcę. Po przejęciu władzy przez Jana Zygmunta najważniejszym jego sukcesem było uregulowanie stosunków z domem habsburskim. Książę Siedmiogrodu zrzekł się tytułu króla Węgier na rzecz tytulatury „książę Siedmiogrodu i pan części ziem węgierskich”. Niedługo po tym układzie Jan Zygmunt zmarł bezpotomnie w 1571 roku.

Artykuł składa się z więcej niż jednej strony. Poniżej znajdziesz numerację stron.

One Comment

  1. Bardzo dobry i ciekawy artykuł.

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*