Zdj. Wikimedia Commons
Po zwycięstwach nad Rosebud i Little Big Horn sława Szalonego Konia wzrosła jak nigdy dotąd pośród wszystkich Lakotów. W pewnym sensie przyczyniła się ona w późniejszym czasie do jego zguby. Części jego współziomków nie podobała się nieprzejednana postawa Szalonego Konia względem białych, jego determinacja i upór w walce z nimi. Wodzowie innych szczepów nie wspomogli go w dalszej walce na przełomie 1876 i 1877 roku[58]. Jesienią 1876 roku Siedzący Byk wyprowadził swój szczep, Hunkpapów, na terytorium Kanady[59].
Z kolei gen. Crook za punkt honoru postawił sobie pokonanie Szalonego Konia i zmuszenie go jeśli nie do poddania się, to do zawarcia pokoju z białymi na ich warunkach. Dowodzone przez niego wojsko federalne starało się ująć Szalonego Konia przez całą jesień i zimę roku 1876, a następnie pierwsze miesiące 1877 roku. Zima była dla Indian bardzo ciężka. Brakowało jedzenia, ciepłych ubrań, amunicji do walki, wiele koni padło z głodu i zimna. W obozie Szalonego Konia szerzyły się choroby, sam wódz zachorował na kilka tygodni na początku 1877 roku. Wcześniej obaj adwersarze sondowali swoje zamiary i kilkukrotnie wysyłali swoich przedstawicieli w celu omówienia wstępnych warunków zawarcia zawieszenia broni, do żadnych konkretnych ustaleń jednak nie doszło[60].
Ostatecznie 6 maja 1877 roku Szalony Koń poddał się, choć nie we właściwym tego słowa znaczeniu. Chciał walczyć dalej, ale nie miał do tego środków. Tego dnia stawił się wraz ze swoimi ludźmi w rezerwacie Czerwonej Chmury[61] w forcie Robinson, na terytorium północno-zachodniej Nebraski[62]. Gazety w USA już 2 dni później, 8 maja 1877 roku informowały czytelników o tym wydarzeniu[63].
Szalony Koń został zaproszony do rozmów i miał udać się do Waszyngtonu, by omówić z władzami sytuację Indian w USA. Wielu wodzów obawiało się, że biali uczynią Szalonego Konia „reprezentantem” wszystkich Indian zamieszkujących Amerykę i przez to jego pozycja wzrośnie jeszcze bardziej. Wśród najbardziej niezadowolonych byli Czerwona Chmura i Cętkowany Ogon. Pierwszy z nich odradził Szalonemu Koniowi wyjazd do Waszyngtonu. Młodszy wódz Oglalów posłuchał starszego współziomka i zrezygnował z wyjazdu[64].
Tragedia Szalonego Konia rozegrała się 5 września 1877 roku w rezerwacie Czerwonej Chmury w forcie Robinson, gdzie cztery miesiące wcześniej złożył broń. Na temat śmierci nieustraszonego wodza Oglalów ukazała się publikacja, cytowana już w niniejszej pracy[65], ponadto szereg innych artykułów[66]. Dlatego w niniejszej pracy autor przedstawi najbardziej prawdopodobną wersję wydarzeń, pomijając szereg innych, czasem dość hipotetycznych[67].
Zdj. Wikimedia Commons
Generał Crook, obawiając się Szalonego Konia, nakazał jego aresztowanie i uwięzienie. O tych jego planach wiedzieli zarówno Czerwona Chmura, jak i Cętkowany Ogon, jednak nie ostrzegli Szalonego Konia przed niebezpieczeństwem. Podczas wizyty Szalonego Konia w forcie Robinson 5 września 1877 roku doszło do próby zatrzymania wodza Oglalów przez członków indiańskiej policji i kilku żołnierzy amerykańskich. Szalony Koń w ostatniej chwili zdał sobie sprawę z niebezpieczeństwa, gdy ujrzał zakratowane okna w budynku, do którego był prowadzony. Wydobył swój nóż i zranił jednego z członków policji. Wywiązała się krótka walka i w końcu jeden z żołnierzy amerykańskich ugodził wodza od tyłu bagnetem w plecy. Rana była bardzo poważna i okazała się śmiertelna. Następnego dnia w godzinach rannych Szalony Koń wydał ostatnie tchnienie. Nieustraszony wódz Oglalów umarł 6 września 1877 roku, w wieku 36 lat[68].
Nieco ponad 70 lat później amerykański rzeźbiarz polskiego pochodzenia, Korczak Ziółkowski, rozpoczął w Górach Czarnych w Dakocie Południowej budowę największego na świecie pomnika[69]. Pomnik ten poświęcony jest wodzowi szczepu Oglala z plemienia Lakotów grupy Dakotów, Szalonemu Koniowi, zwanemu także Nieposkromionym Koniem. Pamięć o nieustraszonym wodzu Indian, zwycięzcy spod Rosebud, Little Bighorn i wielu innych miejsc, zachowana jest we wdzięcznej pamięci jego pobratymców do dzisiaj.
Mateusz Świercz – magister historii UJ, student prawa UJ, historyk wojskowości, działacz społeczno-kombatancki. Współpracownik Wydawnictwa Księgarnia Akademicka i Wydawnictwa Znak.
Bibliografia:
1. D. F. Danker, The Wounded Knee Interviews of Eli S. Ricker, Nebraska History 62 (1981).
2. R. D. Hardoff, The Death of Crazy Horse. A Tragic Episode in Lakota History, Lincoln-Londyn 2001.
3. J. Hook, American Indian warrior chiefs. Tecumseh, Crazy Horse, Chief Joseph, Geronimo, Poole 1990.
4. R. E. Jensen, The Indian Interviews of Eli S. Ricker 1903-1919, Voices of the American West, Volume 1, Lincoln-Londyn 2005.
5. K. Krępulec, Stanisław Supłatowicz. Niezwykła biografia Sat-Okha, czyli jak się zostaje legendą, Lublin 2004.
6. L. McMurtry, Crazy Horse, Nowy Jork 1999.
7. G. F. Michno, Crazy Horse, Custer, and the Sweep to the North, Montana. The Magazine of Western History, Vol. 43, No. 3 (Summer 1993).
8. J. V. Pearson, The Tragedy at Red Cloud Agency: The Surrender, Confinement, and Death Of Crazy Horse, Montana. The Magazine of Western History, Vol. 55, No. 2 (Summer, 2005).
9. M. Sandoz, Crazy Horse. The Strange Man of the Oglalas, Lincoln-Londyn 1992.
10. Siedzący Byk nad Little Big Horn 25 czerwca 1876 r., Batalie i wodzowie wszech czasów, nr 44, dodatek do „Rzeczpospolitej” z 15 listopada 2008.
11. C. C. Smith Jr., Crook and Crazy Horse, Montana. The Magazine of Western History, Vol. 16, No. 2, Special Custer Edition (Spring, 1966).
12. G. Swoboda, Little Big Horn 1876, Warszawa 1998.
Przypisy:
„Charakterny”, „Śmiały”.
z kości wyrabiane były narzędzia, ze ścięgien cięciwy na łuki. Żołądki bizonów służyły jako worki na wodę. Nawet odchody bizonów były wykorzystywane – jako opał. Indianie wykorzystywali zatem
w pełni dar natury, jakim były dla nich stada bizonów. Siedzący Byk…, s. 4.
o Czarne Wzgórza 1876-1877 twierdził, że Szalony Koń urodził się w 1838 roku. R. D. Hardoff, The Death of Crazy Horse. A Tragic Episode in Lakota History, Lincoln-Londyn 2001, s. 74. On Pies, podobnie jak Szalony Koń, urodził się w obozowisku Oglalów niedaleko Bear Butte i w mniej więcej tym samym czasie, bo w roku 1840, był zatem niemalże (lub dosłownie) rówieśnikiem swojego bardziej znanego współziomka. Ibidem, s. 117.
i bogactwo zawdzięczały wielu wyprawom wojennym, podczas których zdobyły sławę i wiele koni od nieprzyjaciół. L. McMurtry, op. cit., s. 16.
L. McMurtry, op. cit., s. 16.
i stosowany był przez domowników. R. D. Hardoff, op. cit., s. 75. J. Hook, op. cit., s. 61-62. Żaden
z badaczy nie przypisał jednak nadania dziecku tego przydomka przez Kobietę Wielkiej Urody, siostrę matki Szalonego Konia, opiekunkę przyszłego wodza od momentu śmierci Kobiety Dzwoniący Koc. Wydaje się całkiem prawdopodobne, że to ona mogła nadać Szalonemu Koniowi wspomniany wcześniej dziecięcy przydomek.
i udowodnił, że jest godzien stać się pełnoprawnym członkiem szczepu Hunkpapa. Wtedy też jego ojciec oddał mu swoje imię, zmieniając własne na Skaczący Borsuk. Od tamtej pory aż do końca swych dni przyszły wódz Hunkpapów nosił miano Siedzącego Byka (lak. Tȟatȟáŋka Íyotake, ang. Sitting Bull). Zginął tragicznie w 1890 roku podczas próby aresztowania go przez współziomków służących w policji w rezerwacie, w którym osiadł. Siedzący Byk, op. cit., s. 8; L. McMurtry, op. cit., s. 15.
w wojnie secesyjnej, zginął wraz z całym swoim oddziałem w bitwie z dowodzonymi przez Szalonego Konia i Siedzącego Byka Siuksami. Siedzący Byk, op. cit., s. 9; G. F. Michno, Crazy Horse, Custer, and the Sweep to the North, Montana. The Magazine of Western History, Vol. 43, No. 3 (Summer 1993), s. 42.
i walk z plemionami indiańskimi. L. McMurtry, op. cit., s. 8
w latach 1866-1869 i 1872-1886. Siedzący Byk, op. cit., s. 10.
J. Hook, op. cit., s. 88.
R. E. Jensen, The Indian Interviews of Eli S. Ricker 1903-1919, Voices of the American West, Volume
1, Lincoln-Londyn 2005.
