Sprawozdanie z podróży Wulfstana to jedyne znane źródło pisane, gdzie wymieniono Truso, a na jego podstawie wielu badaczy pradziejów ziem pruskich, szczególnie archeolodzy elbląscy z XIX wieku, z pośród których S. Anger, trafnie lokalizowali tą osadę wzdłuż zachodniej krawędzi Wysoczyzny Elbląskiej w pobliżu jeziora Drużno, wskazując wieś Hansdorf, obecnie Janów. Badania archeologiczno-przyrodnicze prowadzone przez M. Jagodzińskiego doprowadziły wreszcie w 1981 roku do odkrycia Truso[11] (ryc. 2). W 1868 roku odkryto podczas planowania placu przed pałacem majątku Hansdorf fragmenty: ceramiki, węgli drzewnych i szkieletów końskich oraz ludzkich, które identyfikować można z wczesnośredniowiecznym cmentarzyskiem pruskim związanym z Truso. Kolejne szkielety odkryto w trakcie budowy bloków na tym terenie, który od przełomu lat 60. i 70. XX wieku był własnością PGR-u. Głęboka orka zniszczyła niemal całkowicie warstwy kulturowe, a duża ilość ceramiki, kości zwierzęcych i bryłek bursztynu znalazła się na powierzchni stając się celem poszukiwaczy bursztynu[12]. Badania ratownicze w początkowym okresie 1982-1991 miały na celu zadokumentowanie jak największego obszaru narażonego na zniszczenia. Do 2003 roku odkryto: strefę portową z wrakowiskiem łodzi klepkowych, zarysy kilku prostokątnych, trójdzielnych budynków mieszkalnych prawdopodobnie zrębowych o regularnym układzie oraz zagród na wschód od głównego ciągu zabudowy. W 2007 roku rozpoczęto na terenie północnej-peryferyjnej części osady Truso budowę nowej drogi szybkiego ruchu, choć tym razem prowadzono już prace badawcze. Analiza zabytków odkrytych podczas badań wykazała, że poza strefą działalności sezonowej, związanej z częścią przybrzeżną (wrakowisko łodzi) w budynkach działały stałe warsztaty rzemieślnicze. Na podstawie datowników-zabytków, (mających analogie w dobrze udokumentowanych chronologicznie osadach tego typu) wydzielono 3 fazy rozwoju i funkcjonowania Truso. Pierwsza (VII/VIII – początek IX wieku) czas sezonowego funkcjonowania punktu rzemiosł (obróbki bursztynu, poroża i wyrobów jubilerskich) oraz wymiany handlowej (prowadzonej w łodziach). Druga (początek IX do połowy IX wieku) gdy przygotowano teren pod stałą i regularną zabudowę, podzielono go na działki, uregulowano przepływający przez środek osady z północy na południe strumień, włączając go w sieć rowów graniczno-odwadniających. Trzecia (połowa IX do końca X wieku) prace związane z organizacją przestrzenną portu (baseny portowe w miejscu obniżenia terenu) możliwe, że wtedy powstał wał obronny od strony lądu i palisada od strony wody (ryc. 3 i 4).
