Wojciech Chrzanowski – zapomniany uczestnik powstania listopadowego

Był generałem, wybitnym teoretykiem wojskowości, kartografem, gubernatorem Warszawy, a także, jako jeden z nielicznych Polaków, był głównodowodzącym armii innego kraju, a jednak większość z nas nawet o nim nie słyszała. Prądzyński pisał o nim: „Wzrostu małego, niemal karłowatego, był jednak szykowny, a przez ciągłe przykładanie się i umysł badawczy oswoił się z tem wszystkiem, co jest właściwe różnym broni gatunkom; przedewszystkiem był obdarzony od przyrodzenia znakomitym okomiarem. (…) Miał także w wysokim stopniu dar sądzenia zdrowo o rzeczach i ludziach”[1]. Mowa tu o Wojciechu Chrzanowskim.

Początki kariery wojskowej

Wojciech Chrzanowski  Zdj. Wikimedia Commons
Wojciech Chrzanowski
Zdj. Wikimedia Commons

Wojciech Chrzanowski herbu Korab urodził się 14 stycznia 1793 roku w Biskupicach (powiat krakowski). Jego rodzicami byli Józef i Józefa z Trawińskich Chrzanowscy, Wojciech miał jeszcze siedmioro rodzeństwa. Chrzanowski uczęszczał w Krakowie do gimnazjum Nowodworskiego, później kontynuował edukację na Uniwersytecie Krakowskim. W wieku 17 lat rozpoczął w Warszawie swoją przygodę z wojskiem, 4 września 1810 roku został włączony do artylerii pieszej wojsk Księstwa Warszawskiego jako kanonier, z kolei 1 kwietnia 1811 roku przyjęto go do Szkoły Aplikacyjnej Artylerii i Inżynierów w stopniu podporucznika-elewa, którą ukończył ze stopniem porucznika II klasy. Przydzielono go do pułku artylerii pieszej. 9 kwietnia 1912 roku awansował na porucznika I klasy. W 1812 roku Napoleon wyprawił się na Rosję razem z licznymi Polakami, wśród których znalazł się również nasz bohater. Chrzanowski brał udział w bitwie pod Smoleńskiem, w której odznaczył się wielką odwagą, wszedł do miasta jako pierwszy na czele dwóch dział. Odniósł rany w bitwie pod Możajskiem, w czasie odwrotu z Moskwy znalazł się w straży tylnej, a w rozegranej 10 grudnia bitwie pod Wilnem został kolejny raz ranny, tym razem w nogi, i został wzięty do niewoli rosyjskiej, gdzie spędził ponad rok, uwolniono go 14 kwietnia 1814 roku.

Chrzanowski w styczniu 1815 roku wstąpił do armii Królestwa Polskiego (został włączony do sztabu Kwatermistrzostwa Generalnego), w 1817 roku, a dokładnie 6 kwietnia, awansowano go do stopnia kapitana. W tym czasie utworzona została komisja, której zadaniem było wyznaczenie granic Królestwa Polskiego z Prusami. Jednym z jej członków został Wojciech Chrzanowski, prace ukończone zostały w roku 1822, a kapitan Chrzanowski za wykonane zadanie został uhonorowany orderem Włodzimierza IV klasy. Ukończył również studia kartograficzne i wraz z Ignacym Prądzyńskim i Józefem Hauke pracował w utworzonym w 1818 roku zakładzie kartograficznym. Jego pracownicy trudnili się reprodukcją map, co szło im bardzo sprawnie, do roku 1830 udało im się wykonać ich 150 w 800 arkuszach. Szkoda tylko, że po powstaniu listopadowym mapy te dostały się w ręce Rosjan.

Bitwa pod Smoleńskiem.  Zdj. Wikimedia Commons
Bitwa pod Smoleńskiem.
Zdj. Wikimedia Commons

Wojna rosyjsko-turecka

Chrzanowski uczestniczył także w wojnie rosyjsko-tureckiej w 1828 roku. Miał się tam podobno wsławić w bitwie pod Warną. Dostrzeżono jego poświęcenie, nagradzając go orderem św. Anny III klasy z kokardą oraz medalem srebrnym. Jego talent został już wtedy zauważony, gdyż w czasie konfliktu między Austrią i Rosją w 1829 roku to właśnie Chrzanowski został wybrany do opracowania planu działań przeciwko Austriakom. Dnia 30 stycznia 1830 roku otrzymał stopień podpułkownika, w tym samym roku odznaczono go znakiem honorowym za 15 lat służby wojskowej (jego staż wynosił wtedy 18 lat, 2 miesiące i 2 dni).

One Comment

  1. Mój przodek…

Leave a Comment

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

*