Tego dnia 996 roku odbyła się koronacja Ottona III na cesarza rzymsko-niemieckiego przez papieża Grzegorza V
Wiek, ambicje i legenda — wszystko w tej historii zdaje się przeczyć logice epoki. Gdy odbyła się koronacja Ottona III, świat zobaczył nie tylko nastoletniego monarchę, lecz wizjonera gotowego tchnąć życie w dawne cesarstwo i osobiście wskazywać papieży. Był to moment, w którym młody cesarz nie tylko przyjął koronę, ale zbudował z niej manifest władzy — własnej, niezależnej i odważnej.
W chwili koronacji na cesarza, Otton III miał 16 lat. Jako cesarz, Otton III dążył do odrodzenia Cesarstwa Rzymskiego z ideałami uniwersalistycznymi, czyli do powrotu do czasów antycznych. Natomiast w wierze chrześcijańskiej, dążył do większego zespolenia Rzymu z Niemcami.
Dzieciństwo Ottona III
Otton III stracił ojca, gdy miał zaledwie 3 lata. Otton II zmarł w 983 roku. Regencję w imieniu syna zaczęła sprawować jego matka – cesarzowa Teofano. Miała ona także córkę – Matyldę oraz jeszcze kilkoro dzieci. Nas tu będzie interesowała Matylda. Została ona żoną palatyna Lotaryngii – Ezzona. To, w jaki sposób została jego żoną było tragiczne. Według przekazów kronikarskich, jej własny brat… przegrał ją w kości. Czy rzeczywiście do tego doszło?
W otoczeniu Ottona III znajdował się niejaki Ezzon. Nie był on nikim utytułowany, ale jego ojciec był palatynem reńskim. Sprawował on nadzór nad królewskimi rezydencjami w Nadrenii. Głównie nad pałacem Karola Wielkiego w Akwizgranie.
Otton III odwiedził Ezzona, obaj się zaprzyjaźnili. Syn Teofano i Ottona II uważał się za mistrza gry w kości. Twierdził, że opanował wszystkie taktyki na tę grę. Wobec tego miał zaproponować Ezzonowi, że zagrają o wszystko, a gdy Ezzon przegra, będzie musiał spełnić życzenie Ottona i na odwrót. Otton III miał mieć mniej szczęścia i przegrać rozgrywkę. W konsekwencji miał oddać rękę swojej siostry Matyldy, właśnie Ezzonowi. Jak wiemy, z tego związku urodziła się potem Rycheza Lotaryńska, żona króla Polski Mieszka II Lamberta i pierwsza królowa Polski.
Niektórzy twierdzili, że ta opowieść o grze w kości, została wyssana z palca przez kronikarza. Jednak dziś już wiemy, że to mogła być prawda. Przytoczona wyżej opowieść pochodzi z kroniki Brauweiler. Dawniej twierdzono, że opis ten powstał najprawdopodobniej w XVI lub XVII wieku. Później pojawił się pogląd, że powstał on w XII lub XIII wieku. Jednak, według najnowszych badań kronika Brauweiler powstała w 1080 roku.
Kronikę spisał anonimowy mnich, który podpisywał się inicjałem „G”. Prawdopodobnie kazano mu spisać dzieje klasztoru, w tym opowieść, o grze w kości.
Rzeczony mnich założył opactwo Brauweiler nieopodal Kolonii, a kronika przez niego spisana jest po prostu w dużym stopniu życiorysem Ezzona.
Koronacja Ottona III
Koronacja Ottona III na cesarza rzymskiego 21 maja 996 roku była kulminacją nie tylko jego pierwszej wyprawy do Italii, ale też symbolicznego przejęcia pełni władzy w duchu idei uniwersalistycznego cesarstwa. Choć już wcześniej samodzielnie podejmował decyzje polityczne i personalne — jak mianowanie Heriberta kanclerzem Włoch czy rozstrzygnięcia w diecezjach — to dopiero uroczysty akt koronacji przez papieża Grzegorza V w bazylice św. Piotra uświęcił jego ambicje władcy światowego formatu.
Co znamienne, Otton III nie tylko przyjął koronę z rąk papieża, ale sam zadbał o jego wybór – obsadzając tron Piotrowy swoim zaufanym krewnym Brunonem z Karyntii. Tym samym przekroczył granice wyznaczone przez swojego dziadka, Ottona I, otwarcie ingerując w sprawy Kościoła i Rzymu. Koronacja ta była więc nie tylko rytuałem, lecz także manifestem młodego cesarza – dowodem na to, że chce kształtować Europę według własnych zasad.
Zjazd w Gnieźnie – marzec 1000 roku
Już wiemy, w jaki sposób Ezzon i Matylda zostali skoligaceni. Teraz warto napisać kilka słów o tym, jak doszło do zaręczyn syna Bolesława Chrobrego z siostrzenicą cesarza Ottona III – Rychezą Lotaryńską. Rozmowy na ten temat miały toczyć się właśnie podczas słynnego zjazdu gnieźnieńskiego. Początkowo do ręki Rychezy miał być przeznaczony pierworodny syn Bolesława Chrobrego – Bezprym, który jednak został wydziedziczony.
Przyczyną takiego stanu rzeczy miała być jego decyzja o wstąpieniu do klasztoru. Według innej teorii, to on, a nie Mieszko II Lambert miał zostać wykastrowany przez Czechów za to, że Bolesław Chrobry oślepił króla Czech Bolesława III Rudego, zajmując jego miejsce, czyli stając się królem Czech jako Bolesław IV. Zjazd gnieźnieński został zwołany przez Bolesława Chrobrego. Głównym celem owego zjazdu była chęć odwiedzenia przez Ottona III grobu św. Wojciecha.
Był on biskupem Pragi, który wysłany przez polskiego księcia do Prusów w celu chrystianizacji tego plemienia. Oczywiście Prusowie nie wyrazili zgody na przyjęcie nowej wiary i 23 kwietnia 997 roku oszczepami zabili św. Wojciecha Sławnikowico, odcięli mu głowę i nabili na pal. Św. Wojciech został kanonizowany już w dwa lata po śmierci, w 999 roku przez papieża Sylwestra II.
Bolesław Chrobry odkupił od Prusów ciało męczennika, za tyle kilogramów złota, ile ważyło ciało tragicznie zmarłego biskupa.
Otton III postanowił odwiedzić grób świętego i w tym celu udał się do Gniezna, gdzie wcześniej sprowadził zwłoki polski książę. Otton III znał św. Wojciecha osobiście. Bolesław Chrobry dał Ottonowi III ramię św. Wojciecha, a Otton Chrobremu włócznię św. Maurycego.
Po przybyciu do pierwszej stolicy Polski, cesarz był pod ogromnym wrażeniem splendoru z jakim został przywitany nad Wisłą. Postanowił włożyć na głowę Bolesława Chrobrego swój cesarski diadem, co niektórzy uznawali za jego koronację.
Okazuje się, że wcale to nie była koronacja, bo nie została potwierdzona w Rzymie. Gdyby Otton III rzeczywiście chciał ukoronować pierwszego króla Polski już w roku 1000, to miał jeszcze dwa lata na potwierdzenie tej decyzji u papieża Sylwestra II.
Los jednak chciał inaczej, bo w 1002 roku Otton III zmarł, a rok później w jego ślady poszedł papież Sylwester II. Ostatecznie Bolesław Chrobry musiał czekać na swoją koronację jeszcze całe ćwierćwiecze. Stała się ona faktem 18 kwietnia 1025 roku, najprawdopodobniej w Niedzielę Wielkanocną. Pierwszy król Polski zmarł jednak w niecałe dwa miesiące po koronacji – 17 czerwca 1025 roku. W 2025 roku obchodzimy millenium koronacji i śmierci króla Bolesława Chrobrego.
Bibliografia:
- Janicki Kamil, Żelazne damy. Kobiety, które zbudowały Polskę, Kraków 2015.
- Zakrzewski Stanisław, Bolesław Chrobry Wielki, Kraków 2024.
