Tego dnia 1495 roku zmarł król Portugalii, Jan II Doskonały. Był królem w latach 1481-1495 i tron objął po śmierci swojego ojca, Alfonsa V Afrykańczyka. Jan II Doskonały jest uznawany za najwybitniejszego władcę w historii Portugalii
Nie miał skrupułów wobec możnych i nie ufał marzycielom w rodzaju Kolumba. Jan II Doskonały zbudował Portugalię silną, scentralizowaną i gotową na podbój oceanów. Wolał działać po cichu niż błyszczeć na dworach, ale to jego decyzje wyznaczyły kurs, którym Europa popłynęła w stronę nowego świata.
Jan II Doskonały urodził się w 1455 roku i był synem Alfonsa V Afrykańczyka i jego żony, Izabeli z Coimbry. Od młodzieńczych lat był zainteresowany nauką. Jeszcze za życia ojca, Jan II Doskonały, towarzyszył mu w wyprawach wojennych. Uczestniczył między innymi w wyprawie przeciwko Maurom. Za życia ojca, Jan II Doskonały nosił tytuły: księcia de Beja i księcia z Viseu.
Jan II Doskonały – król Portugalii
Portugalski tron objął w 1481 roku. Swoje panowanie rozpoczął od odebrania licznych przywilejów dla możnych, które nadał im jeszcze jego ojciec. Był przeciwnikiem wpływowych arystokratów, których skazywał na więzienie, a nawet na śmierć! Taki los spotkał na przykład jego kuzyna – diuka z Viseu. Przydomek – „Doskonały” zyskał, ponieważ rządził niepodzielnie i był samowystarczalny.
Monarcha wprowadził wiele reform, jak np. sądowniczą, skarbu państwa, a także scentralizował władzę. Dążył do rządów samodzielnych, dzięki czemu miał decydujący głos. Portugalia za jego panowania stała się państwem stabilnym i przygotowanym do rozwoju gospodarczego.
Jan II Doskonały – polityka zagraniczna
W polityce zagranicznej król Jan II Doskonały zaangażował się w rozwój wielkich odkryć geograficznych, poszukiwał nowych lądów, które byłyby dla niego źródłem bogactwa. Wspierał rozwój kartografii i nawigacji. Jego postępowanie było jednak egoistyczne, ponieważ wszelkie odkrycia chciał przypisać sobie, dlatego np. odmówił sfinansowania wypraw Krzysztofa Kolumba, którego wyprawy jak wiadomo sfinansowali Królowie Katoliccy: Ferdynand II Katolicki i Izabela Katolicka. O relacjach Jana II Doskonałego z Krzysztofem Kolumbem będzie jeszcze mowa.
Jan II Doskonały kontynuował dokonania ojca – Alfonsa V Afrykańczyka. Trwała dalsza ekspansja wzdłuż zachodnich wybrzeży Afryki. To za panowania Jana II Doskonałego, Bartolomeo Diaz odkrył Przylądek Dobrej Nadziei. Za czasów Jana II Doskonałego rozwinął się handel niewolnikami z Afryki. Zaczęto także handlować złotem oraz doszło do rozwoju fortów i faktorii handlowych.
Gdy w 1453 roku nastąpił upadek Konstantynopola, to szlaki lądowe zaczęli kontrolować muzułmanie. Jan II Doskonały marzył o tym, by odkryć drogę morską do Indii, co uniezależniłoby go od kontaktów z wyznawcami islamu.
Kontakty z Krzysztofem Kolumbem
Krzysztof Kolumb przedstawił królowi Janowi II Doskonałemu swój plan wyprawy do Indii. Portugalski monarcha był jednak nieufny w stosunku do genueńskiego żeglarza. Zlecił ocenę projektów przedstawionych przez Kolumba, specjalnej komisji. Jej członkowie orzekli jednak, że wyprawa ta nie ma szans na powodzenie, ponieważ odległość do Azji jest o wiele większa od tej, którą podał Krzysztof Kolumb. Podejrzewano również, że Genueńczyk nigdy do celu nie dotrze, a król Portugalii straci tylko pieniądze.
Jak już wspominałem, Jan II Doskonały prowadził własne badania i odkrycia, a więc wyprawa Krzysztofa Kolumba, mogła być po prostu konfliktem interesów. Istnieją jednak poszlaki, według których Jan II Doskonały znając plan wyprawy Kolumba, chciał go samemu przetestować. Jednak nie ma na to dowodów.
Wyprawy Krzysztofa Kolumba sfinansowali ostatecznie Królowie Katoliccy, czyli Ferdynand II i Izabela, którzy również początkowo byli sceptycznie do nich nastawieni, ale jednak dali się przekonać. Jak wiadomo, z pomocą hiszpańskich władców, w 1492 roku Kolumb odkrył Amerykę.
Tuż przed śmiercią Jana II Doskonałego, w 1494 roku, Hiszpania i Portugalia podpisały traktat w Tordesillas. Przeprowadzono wtedy linię demarkacyjną, która dzieliła nowo odkryte terytoria między Portugalię a Hiszpanię. Dzięki temu Portugalia uzyskała prawo do terytoriów położonych na wschód od wyznaczonej linii – co później umożliwiło jej objęcie w posiadanie Brazylii. To było ogromne zwycięstwo portugalskiej dyplomacji i dalekowzroczności Jana II.
Wybrana bibliografia:
- Roger Crowley, Zdobywcy. Portugalskie imperium i podbój oceanu, tłum. Michał Strąkow, Wydawnictwo Znak Horyzont, Kraków 2016.
- Witold Cholewiński, Odkrycia geograficzne i ich twórcy, Wydawnictwo Wiedza Powszechna, Warszawa 1974.
- Stefan Bratkowski, Podróże przez morze oceanu, Warszawa 1984.
