4 sierpnia 2025 roku w Sali Balowej Pałacu na Wyspie, mieszczącej się na terenie Muzeum Łazienki Królewskie, odbyła się czwarta edycja ceremonii wręczenia odznaczeń „Dumni z Powstańców”, organizowanej przez Komitet Społeczny ds. obchodów 80. rocznicy Powstania Warszawskiego. To wyjątkowe wydarzenie stało się symbolicznym wyrazem wdzięczności wobec osób i instytucji, które pielęgnowały pamięć o powstańcach warszawskich – zarówno w wymiarze lokalnym, jak i ogólnopolskim.
Ceremonia zgromadziła licznych gości – powstańców warszawskich, ich rodziny, przedstawicieli świata nauki, kultury, mediów, a także aktywistów społecznych oraz mieszkańców stolicy. Obecność Powstańców, będących Członkami Honorowymi Komitetu, nadała wydarzeniu wyjątkowy, pełen emocji charakter.
Każde z tych odznaczeń to coś więcej niż symbol – to wyraz naszej głębokiej wdzięczności i zobowiązania. By pamięć o Powstańcach Warszawskich nie była tylko datą w kalendarzu, lecz żywą opowieścią – poruszającą, prawdziwą, obecną w codzienności. Patrząc na uhonorowanych, trudno nie czuć wzruszenia – to ludzie, którzy opowiadają historię na tysiąc sposobów: książką, muzyką, filmem, reportażem, opieką, obecnością. Dzięki nim pamięć ma głos, twarz, emocje. I właśnie w tym tkwi siła tej inicjatywy – że porusza, łączy pokolenia i daje pewność, że ta historia nie zgaśnie
– mówiła Agnieszka Łesiuk-Krajewska, organizatorka kampanii BohaterON i Przewodnicząca Komitetu Społecznego.
Kolejne odznaczenia „Dumni z Powstańców” – wyróżnienie dla ludzi z misją
Tego dnia wyróżnionych zostało aż 30 osób, grup i instytucji, których działalność stanowiła trwały ślad w procesie upamiętniania Powstania Warszawskiego oraz Akcji Burza. Wśród odznaczonych znaleźli się m.in.:
- Martyna Wojciechowska – podróżniczka, dziennikarka i aktywistka, wyróżniona za kampanię #TeżByliśmy, zrealizowaną w ramach współpracy inicjatyw BohaterON oraz MŁODE GŁOWY. Projekt ukazywał podobieństwa między młodymi ludźmi czasów okupacji a dzisiejszą młodzieżą, akcentując wspólne doświadczenia i wyzwania.
- Maciej Musiał – aktor i społecznik, nagrodzony za osobiste zaangażowanie w działania upamiętniające, inspirowane historią jego dziadka – kpt. Mariana Markiewicza ps. „Maryl” – oraz za aktywne wspieranie kampanii BohaterON.
- Michał Czernecki – aktor filmowy i teatralny, uhonorowany za działalność ambasadorską w ramach BohaterON oraz promowanie historii XX-wiecznej Polski poprzez sztukę i działalność społeczną.
- Jan Stokłosa – kompozytor, doceniony za wkład w tworzenie artystycznych form upamiętnienia.
Na liście znaleźli się także:
- Muzeum Dulag 121, dokumentujące losy więźniów niemieckiego obozu przejściowego w Pruszkowie,
- Społeczny Komitet Opieki nad Grobami Poległych Żołnierzy Batalionów „Zośka” i „Parasol”, od lat dbający o zachowanie miejsc pamięci narodowej,
- lokalni społecznicy, m.in. Radosław Potrac – nauczyciel i działacz z warszawskiej Pragi oraz Urszula Zaniewska – wolontariuszka z Pokoju Kombatanta przy Muzeum Powstania Warszawskiego.
Sztuka, wzruszenie i wspólnota
Uroczystość rozpoczęła się wzruszającym występem młodzieżowego zespołu Wataha pod Biało-Czerwoną, który również znalazł się w gronie uhonorowanych. Zespół ten, znany z kultywowania pieśni patriotycznych i tradycji niepodległościowych, dał artystyczny wyraz pamięci o bohaterach Powstania. Ich obecność podkreśliła, jak ważną rolę odgrywa młode pokolenie w podtrzymywaniu narodowej tożsamości.
Wręczenia odznaczeń dokonali sami Powstańcy Warszawscy, co dodało uroczystości niepowtarzalnego charakteru i emocjonalnej głębi. Wśród nich byli m.in.:
- Danuta Dworakowska ps. „Lena”,
- Irena Krajewska ps. „Lala”,
- Halina Rogozińska ps. „Mała” i „Niebieska”,
- Stanisław Wołczaski ps. „Kazimierz”,
- Bogusław Kamola ps. „Hipek”,
- Jan Witkowski ps. „Jaś”.
Każda z tych postaci to żywa historia – ludzie, którzy przeszli przez dramatyczne doświadczenia wojenne, a dziś, mimo upływu lat, aktywnie uczestniczyli w oddaniu hołdu tym, którzy pielęgnują pamięć o ich pokoleniu.
Część oficjalna zakończyła się koncertem Phenomen String Quartet – kwartetu smyczkowego, który zagrał repertuar inspirowany muzyką filmową, klasyką oraz utworami o wymiarze patriotycznym. Oprawa artystyczna podkreśliła powagę wydarzenia, ale także dała przestrzeń do refleksji nad tym, jak muzyka i sztuka mogą przekazywać wartości historyczne i emocje trudne do opisania słowami.
Kto i za co może zostać wyróżniony?
Zgodnie z decyzją Komitetu Społecznego, odznaczenie „Dumni z Powstańców” może być przyznane każdej osobie lub instytucji, która:
- w szczególny sposób angażuje się w działania społeczne, edukacyjne, kulturalne lub naukowe związane z upamiętnieniem Powstania Warszawskiego i Akcji Burza,
- poprzez swoją działalność przywraca pamięć i godność bohaterom walk o niepodległość,
- kultywuje wartości patriotyczne i wzmacnia narodową tożsamość,
- chroni dziedzictwo narodowe i promuje historię w sposób nowoczesny, zrozumiały i inspirujący,
- tworzy wspólnotę międzypokoleniową, przekazując historię i emocje z nią związane kolejnym pokoleniom.
Zgłoszenia kandydatów do tego wyróżnienia można było składać za pośrednictwem oficjalnej strony internetowej kampanii.
Do przesyłania wniosków uprawnieni byli:
- obywatele – jako osoby fizyczne,
- organizacje pozarządowe i społeczne,
- instytucje publiczne i edukacyjne,
- grupy nieformalne, stowarzyszenia, parafie i związki wyznaniowe,
- przedstawiciele Komitetu Społecznego,
- a także sami kandydaci, którzy mogli się zgłosić osobiście.
Ostateczna decyzja o przyznaniu odznaczenia należała do Honorowych Członków Komitetu Społecznego, którzy kierowali się zarówno merytorycznym uzasadnieniem zgłoszenia, jak i rzeczywistym wpływem kandydatów na budowanie kultury pamięci historycznej.
Projekt i symbolika – odznaczenia „Dumni z Powstańców” jako dzieło sztuki z przesłaniem
Za projekt wyjątkowego wyróżnienia, jakim są kolejne odznaczenia „Dumni z Powstańców”, odpowiadał jeden z najwybitniejszych współczesnych artystów-rzeźbiarzy – prof. Wincenty Kućma. To właśnie on, na prośbę Komitetu Społecznego, stworzył formę odznaczenia, która łączy głębię symboliki z kunsztem artystycznym.
Wincenty Kućma to postać o międzynarodowej renomie – profesor zwyczajny Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, medalier i rzeźbiarz, którego prace znajdują się nie tylko w Polsce, ale również w takich miastach jak New Delhi, Genewa, Doncaster, Prilep czy Irkuck. Do jego najbardziej rozpoznawalnych dzieł należą:
- Pomnik Powstania Warszawskiego w Warszawie,
- Pomnik Obrońców Poczty Polskiej w Gdańsku,
- Pomnik Poległych w Obronie Ojczyzny w Częstochowie,
- realizacje sakralne w ponad 70 świątyniach na całym świecie, w tym w Rzymie, Krakowie, Kamerunie, na Madagaskarze.
Jego dorobek obejmuje również ponad 35 wystaw indywidualnych i udział w setkach wystaw zbiorowych w Polsce i za granicą. Laureat ponad 50 nagród, odznaczony m.in. Orderem Orła Białego oraz Złotym Krzyżem Małopolski.
Stworzone przez niego odznaczenie „Dumni z Powstańców” to nie tylko pamiątka – to znak przynależności do wspólnoty wartości, symbol poświęcenia i aktywności na rzecz prawdy historycznej. Każdy jego element – od formy po detale – niesie przesłanie: o pamięci, odwadze, odpowiedzialności i szacunku.
Trwałość pamięci, wspólnota serc
Inicjatywa, której symbolem stały się odznaczenia „Dumni z Powstańców”, nie jest jedynie jednorazowym aktem uhonorowania. To element szerszej misji społecznej, realizowanej w ramach obchodów 80. rocznicy Powstania Warszawskiego, której trzonem jest kampania BohaterON.
Główna idea tej kampanii polegała na przywróceniu pamięci o uczestnikach Powstania Warszawskiego, ale również na aktywizowaniu społeczeństwa – zwłaszcza młodego pokolenia – do czynnego uczestnictwa w kultywowaniu historii. Wyróżnienie nie było zatem tylko nagrodą, lecz zaproszeniem do wspólnoty ludzi, którzy nie pozwalają historii zamilknąć.
Do końca roku zaplanowano jeszcze jedno uroczyste wręczenie odznaczeń. Zgłoszenia kandydatów będą przyjmowane do 1 grudnia 2025 roku. Formularz zgłoszeniowy dostępny jest na stronie internetowej.
Każdy, kto zna osobę lub instytucję zaangażowaną w zachowanie pamięci o Powstańcach, może wypełnić zgłoszenie – działając wspólnie, tworzymy społeczeństwo świadome swojej historii i dumne z przeszłości.
Lista uhonorowanych odznaczeniem „Dumni z Powstańców” – 4 sierpnia 2025 r.
Podczas uroczystości w Muzeum Łazienki Królewskie wyróżnieni zostali:
- Bogdan Bednarczyk
- Wataha pod Biało-Czerwoną
- Michał Czernecki
- Adam Czarniawski
- Muzeum Dulag 121
- Barbara Gawryluk
- Tomasz Karasiński
- Izabela Kraj
- Marek Ładziak
- Monika Michalak
- Konrad Michalski
- Edyta Mikołajczyk
- Maciej Musiał
- Łukasz Ostoja-Kasprzycki
- Fryderyk Palonka-Manunza
- Arkadiusz Postek
- Radosław Potrac
- Julian Rekosz
- Tomasz Satyła
- Miłka Skalska
- Społeczny Komitet Opieki nad Grobami Poległych Żołnierzy Batalionów „Zośka” i „Parasol”
- Dawid Stachowski
- Jan Stokłosa
- Piotr Szychowski
- Mateusz Tomczykowski
- Ada Tomczykowska
- Maciej Wiórek
- Martyna Wojciechowska
- Wioleta Wróbel
- Urszula Zaniewska
Każda z tych osób i instytucji zostawiła swój ślad w narodowej opowieści o powstaniu warszawskim. To dzięki ich pracy, pasji i wrażliwości pamięć żyje dalej – w szkołach, w domach, na ulicach miast i w sercach ludzi.
Tekst opracowany na podstawie materiałów BohaterON.
Fot. BohaterON
