Tego dnia 83 p.n.e. urodził się Marek Antoniusz, rzymski polityk i dowódca wojskowy
Marek Antoniusz był rzymskim politykiem i generałem. Jako dowódca wojskowy i administrator był ważnym stronnikiem i lojalnym przyjacielem Juliusza Cezara.
Marek Antoniusz był synem pretora Marka Antoniusza Kretyka i Julii Antonii. Ze strony matki był dalekim kuzynem Juliusza Cezara. Po śmierci ojca, jego matka ponownie wyszła za mąż, za Publiusza Korneliusza Lentulusa Surę, który miał zostać stracony w 63 roku p.n.e. na rozkaz ówczesnego konsula Marka Tulliusza Cycerona za współudział w spisku Katyliny.
Jako nastolatek Marek Antoniusz prowadził dość rozwiązłe życie i był zaangażowany w gangi uliczne Publiusza Klodiusza Pulchera. W wieku 20 lat zgromadził już ogromną górę długów, których próbował uniknąć, udając się do Grecji w 58 roku p.n.e., aby studiować retorykę i filozofię.
Rozpoczął karierę wojskową w 57 roku p.n.e. w sztabie wojskowym Aulusa Gabiniusza. Odegrał kluczową rolę w osiągnięciu zwycięstw militarnych pod Aleksandrium i Macherus przeciwko buntownikom, którzy sprzeciwiali się władzy rzymskiego wasala króla Hyrkana II w Judei.
W 55 roku p.n.e. odegrał rolę w interwencji Gabiena w Egipcie, mającej na celu przywrócenie faraona Ptolemeusza XII, który został zdetronizowany w 58 roku p.n.e. przez jego córkę Berenikę IV. Podczas tej interwencji, Marek Antoniusz miał również po raz pierwszy spotkać młodszą córkę Ptolemeusza, Kleopatrę VII.
W latach kariery wojskowej ożenił się z Antonią Hybrydą Młodszą, córką swojego wuja Gajusza Antoniusza Hybrydy. Para miała jedną córkę, Antonię.
Marek Antoniusz i Gajusz Juliusz Cezar
Dzięki powiązaniom z Publiuszem Klodiuszem Pulcherem, Markowi Antoniuszowi udało się zdobyć miejsce w armii Juliusza Cezara podczas podboju Galii w 54 roku p.n.e. W tym charakterze Antoniusz nawiązał osobistą przyjaźń z Cezarem, która pozwoliła mu po roku porzucić służbę wojskową, aby rozpocząć karierę polityczną, zaczynając od urzędu kwestora w 52 roku p.n.e.
W tym samym roku Antoniusz jednak tymczasowo powrócił do Galii, by poprowadzić jazdę Cezara podczas oblężenia Alezji. Antoniusz otrzymał następnie rangę legata i stanął na czele dwóch legionów. W 50 roku p.n.e. Antoniusz powrócił do Rzymu na rozkaz Cezara, gdzie powierzono mu kierownictwo kolegium augurów.
W 49 roku p.n.e. został wybrany trybunem ludowym, co pozwoliło mu zawetować działania politycznych wrogów Cezara. Jako trybun ludowy Antoniusz początkowo podejmował próby uspokojenia narastającego konfliktu między Cezarem a Pompejuszem Wielkim i jednocześnie zwolnienia Cezara z odpowiedzialności karnej w przypadku jego powrotu do Rzymu.
Jednak jego propozycje były wielokrotnie odrzucane przez Katona Młodszego i konsula Lucjusza Korneliusza Lentulusa. Po tym, jak Antoniusz został siłą wypędzony z posiedzenia senatu przez Lentulusa, powrócił do Cezara, który stacjonował swoją armię nad brzegiem Rubikonu.
W międzyczasie Cezar został uznany za wroga państwa przez ultimum Senatus consultum, na co Cezar odpowiedział przekroczeniem Rubikonu jednym legionem i dokonaniem w ten sposób zamachu stanu.
W Rzymie Cezar został mianowany dyktatorem, a Antoniusz jego magister equitum. W 47 roku p.n.e., gdy Cezar przebywał w Egipcie prowadząc wojnę aleksandryjską po stronie Kleopatry, Marek Antoniusz pozostał w Rzymie, aby utrzymać porządek.
W tej roli popadł jednak w konflikt z trybunem Publiuszem Korneliuszem Dolabellą, gdy ten próbował nie dopuścić do umorzenia długu, między innymi dlatego, że uważał, iż Dolabella uwiódł jego żonę Antonię Hybrydę.
Antoniusz próbował zapobiec ratyfikacji ustawy, wysyłając żołnierzy, co spowodowało zamieszki, w wyniku których zginęło kilka osób. Cezar nie był zadowolony ze sposobu, w jaki Antoniusz poradził sobie z sytuacją i próbował uspokoić sytuację, ułaskawiając Dolabellę za jego rolę w zamieszkach, podczas gdy Marek Antoniusz został pozbawiony wszystkich oficjalnych funkcji do końca wojny domowej.
W następstwie afery Dolabelli, Marek Antoniusz rozwiódł się z Antonią Hybrydą i ponownie ożenił się z Fulwią Flacca Bambulą, która wcześniej była żoną Publiusza Klodiusza Pulchera i Gajusza Skryboniusza Kuriona. Z Fulwią miał dwoje dzieci: Marka Antoniusza Antyllusa i Iullusa Antoniusza.
Co się działo z Antoniuszem po śmierci Cezara?
Marek Antoniusz ostatecznie pogodził się z Cezarem i w 44 roku p.n.e. został mianowany współkonsulem Cezara. W tym momencie Cezar został de facto jedynym władcą imperium, co wzbudziło wśród niektórych obawy przed ponownym wprowadzeniem monarchii.
Zaczęto planować spisek przeciwko Cezarowi, kierowany przez Marka Juniusza Brutusa i Kasjusza Longinusa. Dyskusja spiskowców na temat zamachu na Marka Antoniusza, najważniejszego stronnika Cezara, została zawetowana przez Brutusa.
Zadbano jednak o to, aby Marek Antoniusz nie był obecny podczas omawianego posiedzenia senatu, odciągając jego uwagę od Gajusza Treboniusza.
Po zabójstwie Cezara Marek Antoniusz początkowo próbował się ukrywać, ale gdy wkrótce stało się jasne, że opinia publiczna jest po jego stronie, Antoniusz mianował się następcą Cezara i mianował swojego dawnego rywala Dolabellę swoim nowym współkonsulem.
Chociaż Antoniusz początkowo zainicjował kompromis z zabójcami Cezara, udało mu się podburzyć masy przeciwko spiskowcom podczas państwowego pogrzebu Cezara 20 marca za pomocą wpływowej mowy. W efekcie doszło do masowych zamieszek, które zmusiły spiskowców do ucieczki z Rzymu.
W następnych tygodniach Antoniusz uchwalił szereg ustaw znanych jako Leges Antonia. Cezar jednakże w testamencie wyznaczył nie Marka Antoniusza, ale swojego prabratanka Oktawiana jako głównego spadkobiercę.
W maju 44 roku p.n.e. Oktawian przybył do Rzymu, aby upomnieć się o swoje dziedzictwo. Marek Antoniusz odmówił mu jednak dostępu do bogactwa Cezara. Oktawian pożyczył duże sumy pieniędzy, aby pozyskać poparcie zwolenników Cezara kosztem Antoniusza. Republikański establishment w osobie Marka Tulliusza Cycerona próbował wykorzystać narastający konflikt między Antoniuszem a Oktawianem, wspierając tego ostatniego i przedstawiając Marka Antoniusza jako zagrożenie w serii przemówień.
Gdy kadencja Antoniusza jako konsula wygasła, starał się zapewnić sobie prokonsulat, który umożliwiłby mu zbudowanie armii. Chociaż senat przydzielił mu prowincję Macedonii, Antoniusz chciał przejąć prowincję Gallia Cisalpina od Decimusa Juniusa Brutusa Albinusa.
Gdy ten ostatni odmówił, doszło do konfliktu zbrojnego. Dzięki wstawiennictwu Cycerona, Oktawian został wysłany z armią republikańską na pomoc Decymusowi. Konflikt został rozstrzygnięty w bitwie pod Mutiną porażką Marka Antoniusza.
Marek Antoniusz i II triumwirat
Po klęsce Marek Antoniusz uciekł do Galii, która w tym czasie była rządzona przez Marka Emiliusza Lepidusa. Tymczasem w Rzymie Oktawian wymusił urząd konsula środkami wojskowymi i ogłosił spiskowców w sprawie zabójstwa Cezara, z których wielu nadal piastowało urzędy publiczne, wrogami państwa.
W listopadzie 43 roku p.n.e. Oktawian zdecydował się zawrzeć sojusz z Markiem Antoniuszem i Lepidusem: II triumwirat. Aby potwierdzić ten sojusz, Antoniusz kazał swojej pasierbicy Klodii poślubić Oktawiana.
Pierwszym osiągnięciem triumwiratu było sporządzenie list proskrypcyjnych w celu wyeliminowania przeciwników politycznych i przejęcie ich majątków celem zebrania funduszy na planowaną wojnę z zabójcami Cezara.
Być może najsłynniejszą ofiarą tego zakazu był Marek Tulliusz Cyceron, który został umieszczony na liście za namową Marka Antoniusza.
W styczniu 42 roku p.n.e. zakaz został zniesiony, a w tym samym miesiącu Marek Antoniusz został mianowany kapłanem kultu skupionego wokół Juliusza Cezara, który został oficjalnie ubóstwiony przez senat 1 stycznia.
Latem 42 roku p.n.e. Antoniusz i Oktawian pomaszerowali do Macedonii, gdzie Marek Juniusz Brutus i Kasjusz Longinus zgromadzili swoje armie. Armie Marka Antoniusza odniosły zwycięstwo nad Brutusem i Kasjuszem w bitwie pod Filippi, z których obaj popełnili samobójstwo.
Dzięki temu całe imperium (z wyjątkiem Sycylii, którą przez pewien czas rządził Sekstus Pompejusz) formalnie znalazło się pod kontrolą triumwiratu. Triumwirowie zdecydowali się podzielić imperium między trzech z nich, przy czym Marek Antoniusz otrzymał większość do swojej dyspozycji ze względu na swoją decydującą rolę w bitwie pod Filippi. Poza Italią, rządzoną wspólnie przez trzech triumwirów, Antoniusz przejął kontrolę nad Galią i całą wschodnią częścią imperium.
O co chodziło z Markiem Antoniuszem i Kleopatrą?
Jako władca wschodniej części Imperium Marek Antoniusz wspierał lokalne greckie zwyczaje kulturowe w wielu miastach w zamian za podatki. W ramach wizyt, które organizował u władców rzymskich państw wasalnych na wschodzie, zaaranżował spotkanie z egipską królową Kleopatrą VII w Tarsie w 41 roku p.n.e.
Kleopatra przybyła z licznym orszakiem i tak oczarowała Antoniusza, że postanowił spędzić z nią zimę w Aleksandrii. Tej zimy zaszła w ciążę z bliźniakami o imionach Kleopatra Selene i Alexander Helios. Romans z Kleopatrą wywołał zazdrość wśród żony Marka Antoniusza, Fulwii, która chciała odwołać męża ze Wschodu.
Fulwia była de facto najpotężniejszą kobietą w ówczesnym Rzymie i była niezadowolona z prowadzonej przez Oktawiana polityki rozdawania ziemi weteranom wojennym, której towarzyszyły brutalne wywłaszczenia. Rozdzielenie Oktawiana i Klodii skłoniło Fulwię, z pomocą brata Marka Antoniusza i konsula Lucjusza Antoniusza, do zebrania armii przeciwko Oktawianowi.
Marek Antoniusz odmówił jednak wsparcia żony i brata w wojnie, którą również przegrali pod Peruzją. Marek Antoniusz został jednak zmuszony do powrotu do Rzymu ze swoimi legionami, aby zabezpieczyć swoją pozycję przed Oktawianem.
Jednak armie obu stron odmówiły walki ze sobą, a Oktawian i Antoniusz zawarli pokój w Brundizjum jesienią 40 roku p.n.e. W ramach tego traktatu Galia, wcześniej kontrolowana przez Marka Antoniusza, została poddana Oktawianowi, a Marek Antoniusz poślubił siostrę Oktawiana, Oktawię Młodszą. Miał z nią dwie córki: Antonię Maior i Antonię Minor.
Na początku 40 roku p.n.e. król Partów Orodes II wysłał siły dowodzone przez swojego syna Pakorusa I i zbiegłego rzymskiego generała, Kwintusa Labiena, aby najechały prowincję Syrię. Umieszczony tam przez Marka Antoniusza legat został zamordowany, a Partowie podbili duże połacie Fenicji, Azji Mniejszej i Palestyny.
Ponieważ Marek Antoniusz był z Kleopatrą w czasie inwazji, a następnie został zatrzymany przez wojnę w Peruzji, nie był w stanie od razu sam pomaszerować przeciwko inwazji Partów. Zamiast tego w 39 roku p.n.e. wysłał Publiusza Wentydiusza Bassusa na wschód z rozkazem odepchnięcia Partów.
Bassus również odniósł sukces i został ogłoszony imperatorem przez swoje wojska. Parocus I został zabity, a Labienus schwytany i stracony. Po powrocie na wschód w 38 roku p.n.e. sam Marek Antoniusz planował inwazję na Imperium Partów, gdzie Orodes II został zastąpiony na stanowisku króla przez Fraatesa IV.
Oktawian nie dotrzymał obietnicy wysłania dodatkowych wojsk do inwazji, więc Marek Antoniusz zwrócił się do Kleopatry o wsparcie militarne. Dzięki temu był w stanie zapewnić sobie oddział liczący około 200 000 ludzi.
Chociaż inwazja początkowo przebiegła pomyślnie, wraz z kapitulacją Armenii, Iberii i Albanii, Partowie zdołali osłabić rzymskie linie zaopatrzeniowe, zmuszając Marka Antoniusza do odwrotu jesienią 36 roku p.n.e., po nieudanym oblężeniu stolicy Atropatene.
Kampania Antoniusza przeciwko Partom zakończyła się więc niepowodzeniem. Odbił prowincję Syrię z resztkami swojej armii. Kleopatra spotkała się z nim w Fenicji, z zaopatrzeniem dla jego żołnierzy. Razem wrócili do Egiptu na początku 35 roku p.n.e. W tym samym roku Antoniusz opuścił Egipt i wyruszył na drugą wyprawę przeciwko Partom, a Kleopatra towarzyszyła mu aż do Syrii.
Śmierć Marka Antoniusza i Kleopatry
W 36 roku p.n.e. Marek Antoniusz spłodził trzecie dziecko z Kleopatrą, o imieniu Ptolemeusz Filadelf. Częściowo z tego powodu rzymskie elity zaczęły myśleć o niemoralnym Marku Antoniuszu, który porzucił swoją wierną rzymską żonę Oktawię, aby poślubić rozwiązłą egipską królową.
Podczas triumfalnego pochodu w Aleksandrii po udanej inwazji na Armenię, Marek Antoniusz publicznie wyrzekł się sojuszu z Oktawianem. Po tym, jak Lepidus został wcześniej odsunięty na boczny tor, triumwirat został oficjalnie rozwiązany 1 stycznia 32 roku p.n.e.
Wkrótce potem Oktawianowi udało się zdobyć testament Marka Antoniusza, który został przekazany westalkom na przechowanie. Marek Antoniusz zadeklarował w nim pragnienie pochowania się w Aleksandrii i przekazania części wschodniego Cesarstwa swoim dzieciom z Kleopatrą.
Co więcej, uznał Cezariona, Juliusza Cezara i Kleopatry, za prawowitego spadkobiercę Cezara. Po ujawnieniu tego testamentu, sfałszowanego lub nie, senat pozbawił Antoniusza władzy i wypowiedział wojnę Kleopatrze.
Wybuchła nowa wojna domowa.
W bitwie pod Akcjum 2 września 31 roku p.n.e. Marek Antoniusz i Kleopatra ponieśli decydującą klęskę z rąk wojsk Oktawiana i Agryppy, po czym powrócili do Aleksandrii z 60 pozostałymi okrętami.
W sierpniu 30 roku p.n.e. Oktawian i Agryppa ostatecznie najechali Egipt, po czym Marek Antoniusz popełnił samobójstwo w Aleksandrii, upadając na miecz, wierząc, że Kleopatra zrobiła już to samo w swoim grobowcu.
Kiedy jednak okazało się, że Kleopatra jeszcze wtedy żyje, pozwolił się do niej przyprowadzić i ostatecznie umarł w jej ramionach. Oktawian ostatecznie pozwolił Kleopatrze zorganizować pogrzeb Marka Antoniusza, po którym kilka dni później odebrała sobie życie.
Bibliografia:
- Antoniusz. w: Plutarch z Cheronei, Żywoty sławnych mężów, Wrocław: Ossolineum – De Agostini, 2006.
- Southern P., Marek Antoniusz, Warszawa 2002.
