W Izraelu archeolodzy odkryli obóz wojskowy Legio VI Ferrata, wraz z budynkami i drogami sprzed prawie 2000 lat
Obóz wojskowy Legio VI Ferrata sprzed około 1800 lat to największa znaleziona baza wojskowa i jedyna stała baza w Izraelu. Mieściła ponad 5000 żołnierzy i był ważnym punktem strategicznym dla starożytnych Rzymian.
Legio VI Ferrata
VI Legion rzymski Ferrata (Ferrata oznacza „z żelaza”, a więc często ten legion jest tłumaczony jako „żelazny”, a nawet „pancerny” – w tym drugim przypadku, niezbyt trafnie) był legionem rzymskim, założonym przez Juliusza Cezara w 52 roku p.n.e. i działającym do około 260 roku n.e. Podobnie jak w przypadku wielu legionów założonych przez Juliusza Cezara, symbolem tego legionu był byk. Legion używał również symbolu wilka z Romulusem i Remusem.
Juliusz Cezar założył go podczas wojny galijskiej. Zwerbował legionistów z okolic Galii Przedalpejskiej. W 52 roku p.n.e. rozmieścił legion w Alezji, gdzie pokonał Wercyngetoryksa. Rok później stłumił bunt Karnutów.
Legion odegrał ważną rolę w rzymskiej wojnie domowej pomiędzy Juliuszem Cezarem a Gnejuszem Pompejuszem Wielkim. Ponieważ legion był w stanie szybko się przemieszczać, był obecny w prawie wszystkich ważnych bitwach, w tym w bitwie pod Ilerdą i pod Farsalos. Juliusz Cezar podążył także do Aleksandrii (48/47) i Pontu (47).
Następnie wysłał część legionu do Italii, po czym pozwolono im zamieszkać w Arles jako weterani. Część legionu pozostała jednak w służbie i wzięła udział w bitwie pod Mundą, gdzie Pompejusz poniósł zdecydowaną klęskę.
Po śmierci Juliusza Cezara Marek Lepidus uzupełnił legion i oddał go pod dowództwo Marka Antoniusza, który użył go w bitwie pod Filippi. Kilka lat później Antoniusz wysłał legion do Judei, aby stłumił bunt Antygona pod dowództwem Heroda I, pozwalając Herodowi przejąć tron judzki dla siebie.
Później Marek Antoniusz wysłał legion z Legio III Gallica w jego kampanii przeciwko królowi Partów Fraatesowi IV, ale kampania ta zakończyła się fiaskiem. Z trudem tylko niektórym legionistom udało się uciec do Armenii. Gdy Marek Antoniusz popadł w konflikt z Oktawianem, wysłał do Grecji Legio VI Ferratę, ale bez jej rozmieszczenia.
Po bitwie pod Akcjum i śmierci Marka Antoniusza, Oktawian wysłał legion do prowincji Syrii, wraz z Legio III Gallica, Legio X Fretensis i Legio XII Fulminatą. Cztery legiony pomaszerowały w kierunku Partii w 20 roku p.n.e. na rozkaz Tytusa.
Dalsze boje Legio VI Ferrata
Nie doszło do bitwy, ale negocjacje z królem Partów zakończyły się zwróceniem przez Partów sztandarów armii rzymskiej zdobytych przez Orodesa II w bitwie pod Carrhae. Trzy z czterech syryjskich legionów zostały rozmieszczone na ziemi żydowskiej w 4 roku p.n.e., aby stłumić zamieszki, które wybuchły po śmierci Heroda Wielkiego.
Nie jest jednak jasne, który z trzech legionów pozostał w Syrii. W 58 roku n.e. legion wraz z III Gallica i X Fretensis, pod dowództwem Gnejusza Domicjusza Korbulona, pomaszerował na Armenię, która została zajęta przez króla Partów Wologazesa I.
W kolejnych latach legion nadal stacjonował w Armenii, ale ostatecznie powrócił do Syrii. W chwili wybuchu wojny żydowskiej w 66 roku legion walczył wspólnie z III Scythica i XII Fulminata pod dowództwem Wespazjana przeciwko żydowskim buntownikom, ale legiony początkowo nie odnosiły większych sukcesów i ponosiły porażki.
Być może jest to również powód, dla którego Wespazjan nie kontynuował rozmieszczania legionu, nawet gdy ten stanął po stronie Wespazjana w roku czterech cesarzy. Legion, dowodzony przez sprzymierzeńca Wespazjana, Mucianusa, z powodzeniem walczył z Dakami.
Kiedy cesarz Trajan podbił Armenię, Mezopotamię i Babilonię w 114 roku, korzystał m.in. z Legio VI Ferrata. Jednak następca Trajana, Hadrian, wycofał legiony na wschód od Eufratu i rozłożył obóz VI Ferrata w Arabii. W 132 roku wysłał go do Judei, aby stłumić bunt Bar Kochby.
W kolejnych latach legion nadal stacjonował w Galilei. Następnie Antoniusz Pius kazał legionowi zbudować drogę w Afryce. Niedługo później legion znalazł się jednak z powrotem na wschodzie, gdyż między 162 a 165 rokiem walczył pod dowództwem Lucjusza Werusa w bitwie z królem Partów Wologazesem IV, który został pokonany przez Rzymian.
W rzymskiej wojnie domowej w latach 193-197 pomiędzy Septymiuszem Sewerem a Pescenniuszem Nigrem, Legio VI Ferrata stanął po stronie Sewera, mimo że Niger nadchodził ze wschodu. W 215 roku Legio VI Ferrata znajdowała się jeszcze w Galilei.
Możliwe, że Sewer Aleksander przeniósł go do Fenicji. Przypuszczalnie legion aktywnie wspierał Filipa Arabsa (244-249), o czym wspomina na niektórych jego monetach. Po tym wydarzeniu legion zniknął ze źródeł historycznych. Prawdopodobnie został on ostatecznie pokonany w kampanii Waleriana przeciwko Sasanidom.
Obóz wojskowy Legio VI Ferrata odkryty w Izraelu
14 lutego 2024 roku Izraelski Urząd ds. Starożytności ogłosił, że odkryto obóz wojskowy Legio VI Ferrata i rozciąga się on u podnóża Tel Meggido w północnym Izraelu. Liczące 1800 lat stanowisko archeologiczne, które było przedmiotem kilku sezonów wykopalisk, jest obecnie znane jako ogromny, kompletny obóz. To nie jest coś, co można znaleźć codziennie, to bardzo rzadkie i ważne
– powiedział dr Yotam Tepper, główny archeolog, w rozmowie z The Times of Israel.
Ostatni sezon wykopalisk poszukiwawczych, podjętych w połączeniu z rozbudową Route 66, ujawnił rozległe i imponujące pozostałości architektoniczne Via Pretoria (…) a także półkoliste podium i wyłożone kamieniem obszary, które były częścią dużego, monumentalnego budynku publicznego
– podała IAA.
Badanie terenu obozu za pomocą georadaru wykazało, że większość rzymskiego obozu i wszystkie jego elementy leżą pod polami pszenicy. Niedawno odkryte starożytne budynki nie zachowały się w całości, ponieważ większość kamieni budowlanych została usunięta na przestrzeni lat w celu ponownego wykorzystania w projektach budowlanych prowadzonych w okresie bizantyńskim i wczesnoislamskim, jak podało IAA.
Podczas wykopalisk odkryto:
- monety,
- części broni,
- skorupy ceramiki,
- fragmenty szkła,
- a także niezwykle duże ilości dachówek.
Dachówki, z których część była ostemplowana znaczkami VI Legionu, były używane do różnych celów, do pokrycia dachów budynków, brukowania podłóg i powlekania ścian. Technologia know-how, techniki budowlane i broń, którą Legion przywiózł ze sobą z ojczyzny, są unikalne dla armii rzymskiej, odzwierciedlając specyficzne ślady wojskowe Cesarstwa Rzymskiego.
(…) Chociaż rzymskie obozy wojskowe są znane w Izraelu, są to tymczasowe obozy oblężnicze lub małe obozy należące do oddziałów pomocniczych. Żaden z nich nie może się równać z całym kompleksem bazy legionowej, co odkryto podczas wykopalisk archeologicznych w Legio, obok skrzyżowania Megiddo. Źródła historyczne i niektóre cząstkowe informacje wskazują na istnienie stałej rzymskiej bazy legionowej X Legionu Fratensis w Jerozolimie, ale obóz pozostaje do odkrycia
– powiedział dr Yotam Tepper.
Ostatnie odkrycia były częściowo nadzorowane przez Netivei Israel, rządową korporację odpowiedzialną za krajowe projekty infrastruktury transportowej. Archeolodzy mają teraz przygotować raport na temat najnowszych odkryć.
Teraz rozpocznie się dyskusja między odpowiednimi organami na temat tego, jak najlepiej kontynuować prace drogowe, zachowując znaleziska archeologiczne. Jedną z rozważanych możliwości jest rozszerzenie Parku Narodowego Meggido, wpisanego na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, o części bazy rzymskich legionistów.
Źródła:
- Gavriel Fiske, Buildings, roads in ‘huge, complete’ Roman-era military base revealed by excavations, The Times of Israel [dostęp: 15.02.2024].
- Jennifer Nalewicki, 1,800-year-old ‘Iron Legion’ Roman base discovered near ‘Armageddon’ is largest in Israel, Live Science [dostęp: 15.02.2024].
Fot. IAA
