Ostatnie wydarzenia z kalendarium historycznego

Oddziały wojskowe sojuszników Polski w wojnie polsko-bolszewickiej

Oddziały wojskowe sojuszników Polski w wojnie polsko-bolszewickiej

Mówiąc o wojnie polsko-bolszewickiej z lat 1919-1921 wiele miejsca poświęca się faktowi, że dzięki triumfowi Rzeczypospolitej w tym konflikcie, przede wszystkim w bitwie warszawskiej, nasi przodkowie uratowali Europę przed opanowaniem jej przez komunistów. Znacznie mniej miejsca poświęca się faktowi, że Polacy w tej wojnie nie walczyli sami. Nie chodzi tu tylko o pomoc materialną czy merytoryczną, lecz o obecność na linii frontu oddziałów nie składających się z Polaków, lecz również walczących z bolszewikami. Byli to przedstawiciele wschodnich narodów – Ukraińcy, Białorusini czy Kozacy, którzy, podobnie jak Polacy, walczyli o własny byt państwowy niezależny od Rosji Sowieckiej upatrując w Polsce siłę, która była w stanie osiągnąć ten cel.

Uwagi ogólne

Rewolucja październikowa oraz załamanie się państw centralnych doprowadziło do powstania w Europie środkowej i wschodniej chaosu, z którego wyłoniło się kilkanaście organizmów państwowych – jedne, jak Polska, powracały na mapę po dłuższej czy krótszej nieobecności, inne z kolei pojawiały się na niej po raz pierwszy jak Ukraina czy Białoruś.

Idea federacyjna Piłsudskiego (realizowana zresztą niekonsekwentnie) jak i bieżące warunki polityczne doprowadziły do sytuacji, w której u boku Wojska Polskiego przeciw najazdowi bolszewickiemu walczyły jednostki sprzymierzone – białoruskie, kozackie, rosyjskie i ukraińskie. Tworzenie takich jednostek ułatwiała zawiła sytuacja polityczna i szerokie grono potencjalnych ochotników. W swoim artykule Jarosław Gdański wymienił pięć ich źródeł:

a) obozy internowanych, gdzie przebywali żołnierze jednostek białogwardyjskich i ukraińskich, których wojenne losy rzuciły do Polski;

b) obozy jenieckie, w których przebywali jeńcy bolszewiccy;

c) wracające przez Polskę do domu transporty zwalnianych z niewoli jeńców pochodzenia rosyjskiego i ukraińskiego, przebywających do tej pory w Niemczech;

d) pragnące dalej walczyć przeciwko bolszewikom resztki wojsk Ukraińskiej Republiki Ludowej, które znalazły się po polskiej stronie frontu;

e) grupy ludności zamieszkującej polsko-rosyjskie pogranicze, które nie czuły się Polakami, a wyrażały gotowość czynnego udziału w walce zbrojnej, u boku wojsk polskich, w celu uzyskania niepodległości zamieszkiwanych przez siebie ziem”.

Armia Ukraińskiej Republiki Ludowej

U zarania II Rzeczypospolitej nic nie wskazywało na mający nastąpić sojusz polsko-ukraiński. 1 XI 1918 r. rozpoczęły się walki o Lwów dając początek zmaganiom odrodzonego państwa polskiego z Zachodnioukraińską Republiką Ludową (ZURL). W wyniku walk wojska ukraińskie zostały wyparte za Zbrucz.

Antoni Listowski (z lewej) i ataman Semen Petlura podczas wyprawy kijowskiej (kwiecień 1920) Zdj. Wikimedia Commons

Antoni Listowski (z lewej) i ataman Semen Petlura podczas wyprawy kijowskiej (kwiecień 1920)
Zdj. Wikimedia Commons

Przebieg działań wojennych na wchód od tej rzeki doprowadził do sytuacji, w której Polacy zetknęli się z innymi siłami ukraińskimi, tym razem reprezentującymi Ukraińską Republikę Ludową (URL). W wyniku walk toczonych przez URL z bolszewikami, a także Polakami straciła ona znaczną część kontrolowanego przez nią terytorium, a jej armia w ocenie polskiego Sztabu Głównego stopniała do ok. 20 tys. ludzi, a zatem stanu dwóch niepełnych dywizji piechoty. Wobec coraz gorszego położenia Ukraińcy zdecydowały się na podpisanie z Polską rozejmu, co też uczyniono 16 VI 1919 r., lecz ostatecznie nie wszedł on w życie. Uznania niepodległego państwa ukraińskiego odmówił białegy gen. Denikin, który dodatkowo rozpoczął działania przeciwko URL (zajęli m.in. Kijów) spychając siły podległe atamanowi Symonowi Petlurze w rejon Kamieńca Podolskiego. Skłoniło to władze ukraińskie do ponownych negocjacji z Polakami zakończonych podpisaniem nowego rozejmu 1 IX 1919 r. na mocy którego linią demarkacyjną między stronami miała być rzeka Zbrucz.

Rozejm polsko-ukraiński nie pomógł URL, która ponosiła porażkę za porażką w starciu z białymi, w związku z czym na przełomie listopada i grudnia władze i wojska ukraińskie znalazły się na terenach kontrolowanych przez oddziały polskie, gdzie zostały internowane w liczbie ok. 8 tysięcy. Od tej pory rozpoczęły się negocjacje polsko-ukraińskie zakończone podpisaniem 21 IV 1920 r. umowy politycznej, a trzy dni później – wojskowej. Na mocy tych układów Polska uznawała niepodległość URL i rząd Petlury za jedyne legalne przedstawicielstwo Ukraińców, zaś Petlura uznał granicę na Zbruczu. Co ważne dla naszych rozważań Polacy zobowiązali się do uzbrojenia trzech ukraińskich dywizji oraz zajęcia obszaru na zachód od Dniepru i przekazania go Ukraińcom.

Partnerzy



Przewiń do góry