Bardziej praktyczne dzieło pozostawił po sobie Florian Zebrzydowski (zm. 1562), hetman polny koronny w postaci Pouczenia wojennego z 1559 roku. Dzieło ma formę listu do hetmana wielkiego litewskiego Mikołaja Radziwiłła Czarnego. W 44 punktach opisuje sytuację militarną w Inflantach. Według autora celem wojskowym powinno być zabezpieczenie Rzeczypospolitej przed Moskwą. Opisuje też twierdze i metody ich zdobywania m.in. jak je zaopatrywać, jaka liczna powinna być ich załoga itp.
Stanisław Sarnicki (ok. 1532-1597) napisał Księgi hetmańskie powstałe po 1575 roku. Jest to 10-księgowe dzieło o hetmanie oraz jego urzędzie, zawiera też propozycje reform – autor proponuje ustanowienie stałych podatków szlacheckich na wojsko, a także stworzenie stałej armii. Postulował nasycenie armii nowoczesną bronią, opisuje też techniki oblężnicze i kwestie szkoły rycerskiej. Księgi zawierają też zasady formowania armii, szkolenia piechoty i zdobywania twierdz, a nawet – jako pierwszy w Polsce – pisze o bitwach morskich.
Wojewoda podolski Andrzej Maksymilian Fredro (1620-1679) w swojej pracy Potrzebne consideratie około porządku wojennego i pospolitego ruszenia jak wskazuje tytuł porusza dwie kwestie – pierwszą z nich jest organizacja armii Rzeczypospolitej. Autor pisze o pogarszającym się wyszkoleniu, proponuje miesięczne szkolenia dla rotmistrzów, mówi o nadmiarze taborów ciągniętych przez wojsko, wzywa do reorganizacji jazdy np. dodania do każdej jednostki sztabu czy zwiększenia ilości broni palnej. Według niego hetman powinien w czasie działań wojennych zwoływać raz na tydzień lub przed bitwą radę wojenną. Drugą kwestią jest pospolite ruszenie – w tej materii Fredro proponował jego likwidację z zachowaniem możliwości mobilizacji szlachty na wybranym terenie w razie zagrożenia.
Do twórców dzieł teoretycznych można również zaliczyć króla Jana III Sobieskiego (1629-1696) dzięki pracy Sposób i porządek obrony Rzeczypospolitej podczas wojny moskiewskiej, w której to mówi o zagrożeniu tureckim, opisuje również samą armię turecką. Odnośnie wojsk polskich kładzie nacisk na jej rozbudowę, co ciekawe w swojej pracy przeciwstawia się tworzeniu sojuszy uznając je za bezużyteczne.
