Mapa Wielkiego Księstwa Poznańskiego i Ludwik Mirosławski, źródło Wikimedia Commons

5 grudnia 1848 zlikwidowano Wielkie Księstwo Poznańskie

Tego dnia 1848 roku zlikwidowano Wielkie Księstwo Poznańskie

Wielkie Księstwo Poznańskie powołano na mocy ustaleń kongresu wiedeńskiego z roku 1815 i znajdowało się pod kuratelą władz pruskich. Jej formalnym władcą był król Prus Fryderyk Wilhelm III, namiestnikiem obwołano zaś Polaka Antoniego Radziwiłła.

Wielkie Księstwo Poznańskie

Wielkie Księstwo Poznańskie dzięki temu posiadało szerokie przywileje, których przykładem może być między innymi fakt, iż do służby w administracji publicznej nie mogła być przyjęta osoba nieposługująca się swobodnie językiem polskim.

Ograniczona samodzielność Wielkiego Księstwa Poznańskiego była widoczna w jego herbie – stanowił go biały orzeł ułożony na piersiach pruskiego orła w kolorze czarnym.

Polscy namiestnicy oddali przysięgę na wierność królowi polskiemu 17 czerwca 1815 roku. Jako odrębna prowincja, WKP posiadało własny sejm, którego zadania dotyczyły jedynie spraw ekonomicznych. Polscy posłowie mieli możliwość wyrażenia własnych opinii w sprawach polskich.

Spowodowało to, iż z początku ludność polska zamieszkująca tereny WKP była nastawiona do Prusaków z entuzjazmem. Pruskie władze obiecały sformować dywizję piechoty, określaną jako „prusko-polska”, której dowódcą miał być Antoni Amilkar Kosiński.

W 1821 roku powołano Towarzystwo Kredytowe, popularnie zwane „landszaftą”, zadaniem którego miało być oddłużanie zadłużonych właścicieli ziemskich.

Należy jednak powiedzieć, że wszystkie działania inicjowane przez władze pruskie miały charakter zasłony dymnej.

Germanizacja i powstania w Wielkim Księstwie Poznańskim

Prawdziwym celem Prusaków było zgermanizowanie ludności Wielkiego Księstwa Poznańskiego. Pierwsze takie działanie objawiło się 7 sierpnia 1818 roku. Zostało wydane wtedy zarządzenie głoszące, że język polski pozostawia się jako wykładowy jedynie w klasach niższych, w wyższych zaś językiem wykładowym miał pozostać niemiecki.

W trwającym w latach 1830-1831 powstaniu listopadowym uczestniczyli również mieszkańcy Wielkopolski. Władze pruskie podjęły reakcje odwetowe w stosunku do regionu, co spowodowało wzrost napięć między Polakami a Prusakami.

W roku 1846 na terenie Wielkopolski wybuchło powstanie, o którym działacz niepodległościowy Jan Alcyato pisał w następujący sposób:

Zamiar nowego w kraju powstania wykluwał i dojrzewał przez lat 15, przechodził różne koleje, miał swoje rozumne podstawy i wady

Jego dowódcą z ramienia Centralizacji stał się Ludwik Mierosławski, mający doświadczenie wojskowe. Wydał on odezwę wzywającą do szkolenia żołnierzy mających wziąć udział w przyszłym powstaniu. Jednym z problemów powstańców wielkopolskich okazała się niedostateczna ilość broni palnej, której liczbę szacowano na 45 tysięcy sztuk.

Mierosławski precyzyjnie określił plan powstania, pisząc:

Korzystając z przerażenia i chwilowej niepewności w działaniu, jakie by naturalnie, nastąpić musiały w rządach zaborczych przez jednoczesne wybuchnięcie powstania we wszystkich częściach dawnej Polski, powstańcy mieli się niespodzianie koncentrować w pewnych punktach zboru.

Punkty te przedstawiały się następująco:

  • dla Wielkiego Księstwa Poznańskiego były to Buk, Pleszew i Rogowo,
  • dla Prus Zachodnich Toruń i Gąbin,
  • dla Górnego Śląska miejscowość Tost.

Plan Mierosławskiego mimo zapału nie mógł się udać – szwankowało wyszkolenie, uzbrojenie, a także naiwna myśl na pokonanie sił zaborczych, które dysponowały przygniatającą wręcz przewagą ognia i wyszkolenia. Ostatecznie powstanie upadło, kiedy powstańcy wielkopolscy zostali zatrzymani na Moście Chwaliszewskim w Poznaniu.

Powstanie wielkopolskie 1848 roku w Wielkim Księstwie Poznańskim

Czarę goryczy Prus przelał fakt wybuchu powstania wielkopolskiego zaledwie 2 lata później, w ramach Wiosny Ludów. Jego dowódcą ponownie obwołano Ludwika Mierosławskiego.

Zostało ono przygotowane o wiele staranniej aniżeli analogiczne powstanie w roku 1846. Istotną różnicą było wystawienie do walki dywizji posiadającej znacznie lepsze wyszkolenie niż wojska powstańcze 2 lata wcześniej.

Znacznie bardziej zauważalny był także napływ ochotników do oddziałów. 28 kwietnia 1848 Ludwik Mierosławski został oficjalnie ogłoszony przywódcą powstania wielkopolskiego. Jego pierwszą decyzją było podzielenie swojej armii na trzy niezależnie operujące oddziały.

Pierwsza bitwa polskiej Wiosny Ludów została rozegrana 29 kwietnia 1848 roku pod Książem. Mimo dysproporcji sił do momentu śmierci pułkownika Floriana Dąbrowskiego, będącego dowódcą sił polskich, trwały wyrównane walki. Ostatecznie siły polskie zostały rozbite.

2 maja 1848 roku oddział dowodzony przez samego Ludwika Mierosławskiego zastąpił drogę wojskom pruskim pod Sokołowem. Bitwa zakończyła się zwycięstwem Polaków, którzy poprzez szarżę kosynierów przełamali niemiecki atak.

Mimo tego, zważywszy na liczebność wojsk powstańczych, 9 maja 1848 roku Ludwik Mierosławski był zmuszony zawrzeć pokój w Bardzie. Powstanie wielkopolskie upadło.

Koniec Wielkiego Księstwa Poznańskiego

Władze pruskie w reakcji na bunty i jednocześnie w celu ukarania mieszkańców prowincji zniosły autonomię Wielkiego Księstwa Poznańskiego dnia 5 grudnia 1848 roku. Od tego dnia Wielkopolskę zaczęto określać jako Prowincję Poznańską (Provinz Posen). Nie przeszkadzało to jednak kolejnym władcom pruskim w tytułowaniu się cesarzami Wielkiego Księstwa Poznańskiego (ostatnim z nich był Wilhelm II aż do momentu abdykacji w roku 1918).

Mimo zniesienia Wielkiego Księstwa Poznańskiego należy zwrócić uwagę, że w czasie jego funkcjonowania doszło do powstawania pierwszych polskich organizacji gospodarczych i społecznych, przykładem których może być m.in. Karol Marcinkowski i założony przez niego Hotel Bazar, a także Hipolit Cegielski – właściciel fabryki maszyn parowych.

Polscy społecznicy tamtego okresu położyli podwaliny pod przyszły ruch patriotyczny, który miał się odrodzić ponad 70 lat później i przynieść niezapomniane zwycięstwo.

Comments are closed.