Nie każdy król zaczynał swą drogę od grodu nad Wartą, ale to właśnie stąd wyruszył ten, który po raz pierwszy nałożył koronę polskiego monarchy. W tle średniowiecznych murów, z zapachem ziemi wydobytej spod katedry, rodzi się opowieść o władzy, dziedzictwie i ambicji zaklętej w kamieniu. Wystawa „Bolesław Chrobry z Poznania po władzę i koronę” to nie tylko spotkanie z przeszłością, lecz powrót do źródeł – do miasta, które było świadkiem początku.
Od 23 kwietnia 2025 roku Muzeum Archeologiczne w Poznaniu zaprosiło zwiedzających do obejrzenia pierwszej części wyjątkowej ekspozycji zatytułowanej wystawa „Bolesław Chrobry z Poznania po władzę i koronę”. Wystawa ta, przygotowana w ramach szerokiego projektu realizowanego przez Rezerwat Archeologiczny Genius Loci w Poznaniu, powstała z okazji wielkiego jubileuszu – 1000-lecia pierwszej koronacji królewskiej w Polsce. Towarzyszy jej również upamiętnienie rocznicy śmierci Bolesława Chrobrego, jego pochówku w poznańskiej katedrze oraz koronacji w tym samym roku jego syna – Mieszka II i synowej – królowej Rychezy.
Ekspozycja została pomyślana jako narracyjna podróż przez życie i czasy Bolesława Chrobrego, który z Poznania wyruszył w swoją drogę do królewskiego tronu. To właśnie temu miastu – miejscu jego narodzin i dzieciństwa – kuratorzy wystawy poświęcili szczególną uwagę, podkreślając, jak istotną rolę odegrał Poznań w kształtowaniu przyszłego króla.
Wystawa „Bolesław Chrobry z Poznania po władzę i koronę” jako opowieść o dziedzictwie
Kuratorzy projektu, mgr Mateusz Sikora i dr Agnieszka Stempin, zaplanowali ekspozycję jako rozproszony pokaz w dwóch ważnych przestrzeniach miasta: na Starym Rynku oraz na Ostrowie Tumskim. Te lokalizacje nie są przypadkowe – każda z nich w unikalny sposób wiąże się z pamięcią o Bolesławie Chrobrym i jego obecnością w historii Polski.
W Pałacu Górków, głównej siedzibie Muzeum Archeologicznego, znalazła się część poświęcona codzienności, religii, gospodarce, organizacji państwa i armii za panowania Bolesława. Jak podkreślił Łukasz Bartkowiak z muzeum, ekspozycja została zbudowana wokół starannie dobranych zabytków:
Opowieść będzie osnuta wokół wybranych zabytków związanych z religią, kulturą, obyczajowością, gospodarką, stosowaniem prawa oraz organizacją sił zbrojnych.
Dla osób chcących doświadczyć historii nie tylko oczami, przygotowano specjalną przestrzeń edukacyjną na dziedzińcu Pałacu Górków. Zwiedzający mogli tam oglądać, a nawet przymierzać wierne rekonstrukcje średniowiecznego uzbrojenia i ozdób, co czyniło tę część wyjątkowo atrakcyjną, szczególnie dla młodszych odbiorców i rodzin.
Wystawa „Bolesław Chrobry z Poznania po władzę i koronę” na Ostrowie Tumskim – historia w miejscu, gdzie się zaczęła
Druga i trzecia część ekspozycji wystawa „Bolesław Chrobry z Poznania po władzę i koronę” została umiejscowiona na Ostrowie Tumskim – miejscu nierozerwalnie związanym z początkiem państwowości polskiej oraz początkami chrześcijaństwa na ziemiach polskich. To właśnie tutaj, na historycznej wyspie, odbywa się kontynuacja opowieści o dziedzictwie Bolesława Chrobrego, a także o symbolice władzy i sakralności tego terenu.
W czerwcu przewidziano tam dwa wernisaże: w kościele Najświętszej Marii Panny in Summo, który pamięta czasy pierwszych Piastów, oraz w nowoczesnym i multimedialnym Rezerwacie Archeologicznym Genius Loci. Obydwa te miejsca posłużyły do prezentacji reliktów architektonicznych, które bezpośrednio odnoszą się do obecności i działalności Chrobrego w Poznaniu. Dzięki tym materialnym świadectwom możemy dziś lepiej zrozumieć nie tylko funkcjonowanie władzy w epoce wczesnopiastowskiej, ale i codzienność ówczesnych mieszkańców grodu.
Na Ostrowie Tumskim zwiedzający mają szansę zobaczyć m.in. odkrycia archeologiczne z czasów panowania Bolesława Chrobrego, pochodzące z prac wykopaliskowych prowadzonych przez lata w obrębie wyspy katedralnej. To właśnie one posłużyły za bazę do opracowania drugiego tomu katalogu towarzyszącego wystawie. Pierwszy tom skupia się na drodze do królewskiej korony i władzy, a jego narracja oparta została o analizę prezentowanych zabytków.
Edukacja, popularyzacja, zaangażowanie – program towarzyszący wystawie „Bolesław Chrobry z Poznania po władzę i koronę”
Zorganizowana przez Muzeum Archeologiczne w Poznaniu wystawa nie ograniczała się jedynie do pokazu eksponatów. Jej twórcy przygotowali bogaty program edukacyjny, który objął:
- wykłady popularnonaukowe prowadzone w wybrane piątki,
- lekcje muzealne dla dzieci i młodzieży,
- warsztaty edukacyjne dla rodzin,
- punkt edukacyjny z rekonstrukcjami średniowiecznych przedmiotów,
- oraz dwutomową publikację katalogową.
Dzięki temu projekt stał się nie tylko atrakcyjną propozycją kulturalną, ale również narzędziem popularyzacji wiedzy historycznej. Wystawa ukazuje, jak ważną rolę w procesie edukacyjnym pełni historia lokalna – taka, która opowiada o wydarzeniach i postaciach związanych bezpośrednio z miejscem, w którym się żyje.
Nie bez znaczenia jest również to, że Poznań został ukazany jako gród o szczególnej roli – nie tylko jako miejsce urodzin i dzieciństwa przyszłego króla, ale i jako przestrzeń jego wiecznego spoczynku obok ojca, Mieszka I, w podziemiach katedry poznańskiej.
Wystawa jako część większego jubileuszu i święta kultury
Obchody jubileuszu 1000-lecia koronacji Bolesława Chrobrego nie ograniczyły się wyłącznie do wystawy. Program wydarzeń objął również inne inicjatywy o charakterze popularyzatorskim, edukacyjnym i kulturalnym, dzięki czemu całość nabrała ogólnopolskiego znaczenia.
Wśród zaplanowanych aktywności znalazło się miejsce dla znanego i cenionego wydarzenia, jakim jest Europejska Noc Muzeów, przypadająca w tym roku na 17 maja. W jej ramach Muzeum Archeologiczne w Poznaniu oraz Rezerwat Archeologiczny Genius Loci przygotowały specjalne wydarzenia tematyczne nawiązujące do postaci Bolesława Chrobrego, jego koronacji oraz realiów życia w Polsce wczesnopiastowskiej. Zwiedzający mogli uczestniczyć w nocnych oprowadzaniach, pokazach rzemiosła historycznego, a także w specjalnych prezentacjach multimedialnych.
Z kolei od 30 maja do 1 czerwca w Lądzie nad Wartą odbył się XXI Festiwal Kultury Słowiańskiej i Cysterskiej, zainspirowany tegorocznym jubileuszem. Hasło wydarzenia – Królowie, trony i koronacje – wyraźnie korespondowało z tematyką wystawy i stanowiło ważne rozszerzenie narracji historycznej. Organizatorzy, we współpracy z muzeum, zaprosili publiczność do udziału w rekonstrukcjach historycznych, warsztatach, pokazach tańców i uzbrojenia z epoki, a także prelekcjach poświęconych średniowiecznej symbolice władzy i rytuałom koronacyjnym.
Dzięki takim inicjatywom projekt wystawa „Bolesław Chrobry z Poznania po władzę i koronę” stał się czymś więcej niż tylko muzealną ekspozycją – przekształcił się w kompleksowy program popularyzacji wiedzy historycznej, który przyciągnął zarówno mieszkańców Poznania, jak i gości z całej Polski.
Źródła: Muzeum Archeologiczne w Poznaniu, PAP
Fot. Muzeum/Bolesław I Chrobry
