Tego dnia 1384 roku w Katedrze Wawelskiej, odbyła się koronacja 10-letniej Jadwigi Andegaweńskiej na króla Polski. Było to bezprecedensowe wydarzenie. Po raz pierwszy w polskiej historii, na polskim tronie zasiadła kobieta
Na Wawelu szykowano koronę, ale nie dla wojownika ani męża stanu – dla dziecka. Koronacja Jadwigi Andegaweńskiej na króla Polski to wydarzenie, które złamało konwenanse i odmieniło bieg historii. Dziesięcioletnia dziewczynka miała udźwignąć ciężar, z którym nie radzili sobie dorośli władcy. Jak zdołała stać się symbolem jedności i mądrości w epoce bezkrólewia?
Gdy 5 listopada 1370 roku zmarł król Polski, Kazimierz Wielki, krakowski tron objął jego siostrzeniec – Ludwik Andegaweński, który bardzo długo, mimo dwóch małżeństw, nie mógł doczekać się potomstwa.
Przejęcie polskiego tronu przez Andegawenów nastąpiło na mocy umowy między Piastami a Andegawenami
Trzy córki Ludwika Węgierskiego
Pierwsza żona Ludwika Andegaweńskiego – Małgorzata Luksemburska, córka cesarza Karola IV Luksemburskiego zmarła bezpotomnie. Po jej śmierci Ludwik Andegaweński ożenił się po raz drugi. Tym razem jego wybranką została Elżbieta Kotromanić zwana Bośniaczką. Była córką bana Bośni, Stefana Kotromanicia i jego żony Elżbiety Kujawskiej.
Ludwik Andegaweński poślubił Elżbietę Bośniaczkę w 1353 roku, ale dopiero w latach 70. XIV wieku, zaczęły im się rodzić dzieci. Według prof. Stanisława A. Sroki, Elżbieta Bośniaczka miała zajść w ciążę zaraz po ślubie, ale poroniła.
Dziećmi Ludwika Węgierskiego wcale nie byli upragnieni synowie, lecz same córki. Pierwsza urodziła się Katarzyna Andegaweńska, która miała zostać żoną Ludwika Orleańskiego – syna króla Francji Karola V Mądrego. Dzięki temu małżeństwu, Ludwik Andegaweński chciał odzyskać tron w Neapolu, o którego odzyskanie Andegawenowie walczyli od 1345 roku, kiedy to został zamordowany poprzez uduszenie Andrzej Andegaweński. Poślubił on Joannę I – królową Neapolu, która nie zamierzała dzielić się władzą z mężem. Niczego jej nie udowodniono, ale to właśnie ona była podejrzana o zlecenie zabójstwa męża.
Teraz, gdy Joanna I dowiedziała się, że Ludwik Andegaweński znów chce zawalczyć o neapolitański tron, mogła chcieć do tego nie dopuścić. Być może to właśnie ona zleciła zabójstwo Katarzyny Andegaweńskiej, która zmarła w niewyjaśnionych do dziś okolicznościach, w 1378 roku, gdy miała 8 lat.
Drugą córką Ludwika Andegaweńskiego i Elżbiety Bośniaczki była Maria Andegaweńska, która była zaręczona z synem cesarza Karola IV Luksemburskiego – Zygmuntem. Po śmierci Katarzyny to Maria miała zostać królem Polski, czyli następczynią ojca na krakowskim tronie.
Polska szlachta zdążyła złożyć już przysięgę wierności Marii, a jej mąż – Zygmunt Luksemburski odbierał hołdy od poszczególnych polskich miast. Wtedy wydarzyła się tragedia, która zmieniła wszystko. W nocy z 10 na 11 września 1382 roku w Nagyszombat (dzisiejsza Trnawa) zmarł król Węgier i Polski – Ludwik Andegaweński.
Jadwiga Andegaweńska – najmłodsza córka Ludwika Węgierskiego
Pomiędzy 3 października 1373 a 18 lutego 1374 roku urodziła się Jadwiga Andegaweńska. W 1374 roku jej ojciec – Ludwik Andegaweński wydał przywilej koszycki, w którym szedł na ustępstwa z polską szlachtą, w zamian za uznanie praw jednej z jego córek do polskiego tronu. Jak wspomniałem wyżej, po śmierci Katarzyny Andegaweńskiej miała to być jej młodsza siostra Maria.
Jednak z chwilą śmierci króla – w nocy z 10 na 11 września 1382 roku – wdowa po nim, czyli Elżbieta Bośniaczka zmieniła decyzję męża. Królem Polski miała zostać najmłodsza jej córka – Jadwiga Andegaweńska. Problem był tylko taki, że w chwili śmierci ojca miała ona zaledwie 8 lat i jej matka bała się ją wysłać w nieznane. Przypomnijmy, że noga Elżbiety Bośniaczki nigdy nie stanęła na polskiej ziemi. Dodatkowo, jej teściowa – Elżbieta Łokietkówna nie wyraziła zgody na jej koronację na królową Polski. Teraz to ona miała wreszcie decydujący głos. Postanowiła potrzymać Polaków w niepewności.
Królestwo Polskie, po 12 latach rządów Ludwika Andegaweńskiego, pogrążyło się w okresie bezkrólewia, które miało potrwać dwa lata. Rządy Ludwika Andegaweńskiego w Polsce tak naprawdę były dla Polski również takim „bezkrólewiem”. Ojciec Jadwigi Andegaweńskiej wolał przebywać w węgierskiej budzie, niż w Krakowie. Podobno nie odpowiadał mu ostry polski klimat. W związku z tym pozostawił w Polsce swoją matkę – Elżbietę Łokietkównę, która pełniła w jego imieniu regencję i przyjeżdżał do Krakowa bardzo rzadko.
Teraz, gdy umarł, Polacy chcieli mieć wreszcie króla na Wawelu. Skoro Elżbieta Bośniaczka nie chciała im przysłać ani Marii, która była już królem Węgier, ani Jadwigi, która była zbyt młoda, by opuścić matkę, postanowiono wybrać na króla Polski Siemowita IV – z mazowieckiej linii dynastii Piastów.
Taka decyzja zapadła w 1383 roku, na zjeździe w Sieradzu. Taką decyzję podjął arcybiskup gnieźnieński Bodzanta. Pojawił się także pomysł porwania Jadwigi Andegaweńskiej, aby Siemowit IV mógł ją poślubić. Zarówno koronacja Siemowita IV na króla Polski, jak i próba porwania najmłodszej z Andegawenek, nie doszły do skutku.
Jadwiga Andegaweńska – król Polski
Ostatecznie Jadwiga Andegaweńska przyjechała do Krakowa na je3sieni 1384 roku i 16 października 1384 roku została koronowana na KRÓLA POLSKI (nie królową!). Teraz trzeba było jeszcze znaleźć męża dla Andegawenki. Jadwiga od 1378 roku była co prawda po tzw. dziecięcym ślubie, czyli sponsalia de futuro z synem Leopolda III Habsburga i Viridis Visconti – Wilhelmem Habsburgiem, ale nie leżało ono w polskiej racji stanu. W związku z tym zerwano owe zaręczyny, a w zamian Władysław II Jagiełło zobowiązał się, podpisując akt unii krewskiej z 14 sierpnia 1385 roku, do zapłaty odszkodowania w wysokości 200.000 florenów. Habsburgowie nie zamierzali przyjąć tych pieniędzy, a Wilelm Habsburg nadal uważał się za męża Jadwigi Andegaweńskiej.
Gdy 18 lutego 1386 roku odbył się ślub Jadwigi i Jagiełły, a 4 marca 1386 koronacja Litwina na króla Polski iure uxoris, czyli z prawa żony, to Habsburg w dakszym ciągu nie dawał za wygraną. Oskarżał Andegawenkę o bigamię, w czym wtórowali mu Krzyżacy. W swoje gierki zaangażował Gniewosza z Dalewic, który, zdaniem Jana Długosza, za rozpuszczanie plotek miał wszystko odszczekać jak pies pod stołem.
Małżeństwo Jadwigi Andegaweńskiej i Władysława II Jagiełły trwało 13 lat (1386-1399). Był to okres, zdaniem prof. Jarosława Nikodema, tzw. dwuwładzy. Andegawenka urodziła jedną córkę – Elżbietę Bonifację, której ojcem chrzestnym został papież Bonifacy IX. Poród królewny był bardzo ciężki. Dziewczynka urodziła się 22 czerwca 1399 roku, a zmarła trzy tygodnie później – 13 lipca 1399 roku. Cztery dni później odeszła także Jadwiga Andegaweńska. Tak zakończyły się rządy pierwszego w historii Polski króla-kobiety – Jadwigi Andegaweńskiej.
Bibliografia:
- Nikodem J., Jadwiga. Król Polski, Poznań 2009.
- Sroka Stanisław A., Genealogia Andegawenów węgierskich, Kraków 2015.
