23/24 listopada 1227 roku został zamordowany Leszek Biały

Nocą 23/24 listopada 1227 roku książę krakowski Leszek Biały został zamordowany w czasie zjazdu piastowskich władców w Gąsawie na Kujawach

Leszek Biały, polski książę, znany z politycznych ambicji, miał tylko jedną żonę – Grzymisławę Ingwarównę, pochodzącą z dynastii Rurykowiczów. Ich życie naznaczone było zarówno długo wyczekiwanym narodzinami syna, jak i tragedią – brutalnym zamachem, który zakończył życie księcia podczas zjazdu w Gąsawie.

Polski książę miał prawdopodobnie tylko jedną żonę. Była nią Grzymisława Ingwarówna, córka księcia łuckiego – Ingwara Jarosławowicza lub Jarosława Włodzimierzowicza. Była to kolejna księżniczka z dynastii Rurykowiczów, która została żoną piastowskiego księcia.

Księżna Grzymisława Ingwarówna dała Leszkowi Białemu dwójkę dzieci. Córkę – Salomeę Piastównę, która została mniszką, żoną Kolomana Halickiego, syna króla Węgier – Andrzeja II i jego żony Gertrudy z Meran, która była rodzoną siostrą polskiej księżnej – Jadwigi Śląskiej, żony księcia śląskiego – Henryka Brodatego.

Kolejną siostrą Gertrudy z Meran była Agnieszka z Meran – bigamiczna żona króla Francji – Filipa II Augusta. Koloman Halicki był zatem rodzonym bratem króla Węgier – Beli IV.

Leszek Biały był synem Kazimierza II Sprawiedliwego i Heleny Znojemskiej – książę był rodzonym bratem Konrada I Mazowieckiego. Jak napisał biograf księcia – Marek Chrzanowski, imię, jakie otrzymał władca nawiązuje do księcia Mazowsza i Kujaw – Leszka, syna Bolesława Kędzierzawego.

Leszek Biały miał brać udział w V krucjacie… ale na nią nie pojechał

Leszek Biały, jako syn Kazimierza II Sprawiedliwego należał do tzw. „ligi młodych książąt”. Był liderem tej formacji. Władca został zachęcony przez papieża do udziału w V krucjacie, oczywiście nie osobiście.

Papież Innocenty III wydał w 1213 roku encyklikę Qui maior i skierował ją także do Polski, gdzie arcybiskupem był Henryk Kietlicz. Pozyskał on zgody od książąt piastowskich w kwestii udziału w V krucjacie. Pisał o tym w liście z 1221 roku już kolejny papież – Honoriusz III.

W wyprawie do Ziemi Świętej, oprócz księcia Leszka Białego, mieli wziąć także udział: Konrad Mazowiecki, Władysław Odonic i Kazimierz Opolski. Ich ślubowanie odbyło się podczas synodu w Wolborzu w 1215 roku. Dzięki temu stawali się oni książętami-krzyżowcami, a każdemu kto dopuściłby się ataku na nich, groziła ekskomunika.

Jednak nie doszło do wyjazdu na wyprawę książąt-krzyżowców z Polski do Ziemi Świętej pod dowództwem Henryka Kietlicza. Wszystko dlatego, że w 1216 roku zmarł papież Innocenty III, a Henryk Kietlicz borykał się z problemami zdrowotnymi. Istniała możliwość, aby Leszek Biały jako lider całej grupy sam wyruszył na tę wyprawę, jednak tego nie zrobił.

Wolał zawrzeć sojusz z Henrykiem Brodatym i Władysławem Laskonogim. Z całej czwórki, tylko Kazimierz Opolski wyruszył na wyprawę krzyżową z królem Węgier Andrzejem II. Jednak był to o wiele skromniejszy udział Polski w tej wyprawie, w porównaniu do tego, co zakładano pierwotnie.

Córka, co za pech!

Pierwsza ujrzała światło dzienne córka. Między narodzinami Salomei Piastówny (1211), a przyjściem na świat Bolesława V Wstydliwego (1226), czyli upragnionego syna Grzymisławy Ingwarówny i Leszka Białego, minęło aż 15 lat!

Jak twierdzi Barbara Faron, autorka książki Święte i tygrysice. Piastówny i żony Piastów 1138-1320, nie wiadomo czym była spowodowana ta 15-letnia przerwa między narodzinami córki i syna polskiej pary książęcej. Wspomniana przeze mnie autorka snuje domysły, że być może Grzymisława zachodziła w ciąże, ale ich nie donosiła i poroniła lub też miała problemy z poczęciem.

Upragniony syn i tragiczny koniec ojca

21 czerwca 1226 roku urodził się Bolesław V Wstydliwy. Był on upragnionym dzieckiem Leszka Białego i Grzymisławy Ingwarówny. Niestety, ojcu nie było dane zbyt długo cieszyć się męskim potomkiem.

Jego ambicje, które doprowadziły go do zdobycia tronu pryncypackiego sprawiły, że miał wielu wrogów. W tym księcia Pomorza Gdańskiego, Świętopełka II Wielkiego, który sprzysiągł się z Władysławem Odonicem. Zorganizowali wspólnie zamach na księcia Leszka Białego.

Doszło do niego podczas zjazdu książąt w Gąsawie – 24 listopada 1226 roku. Leszek Biały przebywał wtedy w łaźni i nie spodziewał się ataku. Razem z Leszkiem byli tam: Henryk Brodaty i Konrad Mazowiecki. Leszek Biały w ostatniej chwili wsiadł na konia i rzucił się do ucieczki, jednak wojowie Świętopełka II Wielkiego dogonili go na wysokości wsi Marcinkowice.

Koniecznie przeczytaj więcej tutaj: Zamach gąsawski – krwawy mord elity piastowskiej i pogłębienie podziałów dzielnicowych

W wyniku tej akcji ranny został książę śląski – Henryk Brodaty, a Leszek Biały. Osierocił 1,5 rocznego syna – Bolesława V Wstydliwego, w imieniu którego regencję sprawowała jego matka – Grzymisława Ingwarówna.

Czy wiesz, że Grzymisława Ingwarówna mogła nie być pierwszą i jedyną kobietą w życiu Leszka Białego?

Ciekawostką jest to, że najprawdopodobniej Grzymisława Ingwarówna nie była pierwszą kobietą w życiu Leszka Białego. Przed tym, jak książę krakowski związał się z Rusinką, miał inną, nieznaną z imienia wybrankę, której imię jest nieznane.

Nie wiadomo także, czy była ona żoną czy narzeczoną brata Konrada Mazowieckiego. Jedyne co o niej wiemy to to, że została oddalona. Wspominana już w tym tekście Barbara Faron twierdzi, że w czasach średniowiecznych taka sytuacja, kiedy odsyłano z dworu żonę lub narzeczoną, z której rodem sojusz już nie był potrzebny, była powszechna.

Bibliografia:

• Faron Barbara, Święte i tygrysice. Piastówny i żony Piastów 1138-1320, Kraków 2018.
• Targański Tomasz, Piastowie. Walka o tron. 1138-1320, 2018.
• Marek Chrzanowski, Leszek Biały. Książę krakowski i sandomierski, princeps Poloniae (ok.1184-23/24 listopada 1227), Kraków 2013.

Piotr Wojciechowski