Tego dnia lub 23 marca 1822 roku w Zadusznikach urodził się Ignacy Łukasiewicz, polski farmaceuta, wynalazca lampy naftowej
W sercu XIX wieku, wśród nieznanych jeszcze ogromnych możliwości, które miała dać ludzkości nafta, narodził się jeden z najważniejszych wynalazków w historii przemysłu. Ignacy Łukasiewicz – człowiek, który zrewolucjonizował oświetlenie, stając się symbolem pionierskiej pracy i wytrwałości, nie tylko zmienił światową gospodarkę, ale i życie codzienne. To dzięki jego determinacji i pasji, świat po raz pierwszy zyskał nie tylko naftę, ale także wizję rozwoju nowoczesnej branży naftowej.
Ignacy Łukasiewicz przyszedł na świat w 1822 roku w Zadusznikach, w powiecie mieleckim, w rodzinie szlacheckiej o tradycjach inteligenckich. Jego przodkowie wywodzili się z Armenii, a ojciec, Józef Łukasiewicz, był nie tylko właścicielem folwarku, ale również żołnierzem w armii Tadeusza Kościuszki. Matką Ignacego była Apolonia ze Świetlików, a młody Łukasiewicz miał jeszcze troje rodzeństwa: Marię, Emilię, Aleksandra i Franciszka.
W 1824 roku jego ojciec nabył kamienicę w Rzeszowie przy ulicy Pańskiej 368, która dzisiaj nosi numer 22. Kamienica znajduje się w pobliżu kościoła św. Krzyża, a jej narożnik z ulicą Fircowskiego jest jednym z charakterystycznych punktów miasta. Zmiana miejsca zamieszkania, do której doszło w 1830 roku, miała istotny wpływ na przyszłość młodego Ignacego. To właśnie w Rzeszowie jego życie zaczęło nabierać tempa, a rozwój osobisty młodego Łukasiewicza zyskiwał nowy kierunek.
Edukacja i początki kariery zawodowej
Ignacy Łukasiewicz rozpoczął swoją edukację w gimnazjum popijarskim w Rzeszowie, gdzie uczęszczał w latach 1833–1837. Ukończył cztery klasy tego gimnazjum, a w trakcie nauki opanował łacinę oraz język niemiecki, co okazało się niezwykle przydatne w jego dalszej karierze zawodowej. Po śmierci ojca w 1836 roku jego matka, Apolonia, nie była w stanie utrzymać dwóch uczących się synów, co skłoniło Ignacego do podjęcia pracy zawodowej jeszcze przed ukończeniem pełnej edukacji.
W latach 1836–1840 Ignacy pracował jako praktykant w aptece Antoniego Swobody w Łańcucie. To doświadczenie zawodowe nie tylko pozwoliło mu na zdobycie umiejętności w zakresie chemii i farmacji, ale również zbliżyło go do szerokich kręgów intelektualnych i politycznych. W tym okresie Łukasiewicz związał się z organizacjami demokratyczno-niepodległościowymi, które dążyły do wyzwolenia Polski spod zaborów. Jego działalność polityczna została szybko zauważona przez władze austriackie, które zaczęły traktować go jako osobę podejrzaną o rewolucyjne poglądy.
Działalność zawodowa i konspiracyjne zaangażowanie
W 1840 roku Ignacy zdał egzamin tyrocynalny, uzyskując status pomocnika aptekarskiego. Po tym wydarzeniu rozpoczął pracę w aptece Edwarda Hübla „Pod Czarnym Orłem” w Rzeszowie, przy ulicy Pańskiej 365, naprzeciwko lokalnego gimnazjum. Była to apteka o dużym prestiżu, a Ignacy kontynuował w niej swoją edukację zawodową. Jednocześnie jego zaangażowanie w działalność konspiracyjną, mającą na celu niepodległość Polski, przybierało na sile.
W 1845 roku, dzięki pomocy przyjaciela rodziny Wiktora Solmana, Ignacy spotkał Edwarda Dembowskiego, jednego z liderów Towarzystwa Demokratycznego Polskiego. To właśnie w tym roku Łukasiewicz został zaprzysiężony na agenta Centralizacji Towarzystwa w Rzeszowie, a apteka, w której pracował, stała się jednym z ważniejszych ośrodków działalności konspiracyjnej.
Działalność ta miała na celu przygotowanie powstania narodowego, które miało wybuchnąć w lutym 1846 roku. Niestety, tuż przed planowanym powstaniem doszło do licznych aresztowań. Burmistrz Rzeszowa, Adolf Koschina, odkrył spisek, a 17 lutego 1846 roku zdołał zlikwidować zaplanowane zebranie konspiracyjne. Miasto zostało otoczone przez wojsko, a aresztowania zaczęły się na szeroką skalę.
Aresztowanie i pobyt w więzieniu
Ignacy Łukasiewicz został aresztowany 19 lutego 1846 roku w swojej aptece. Zatrzymany w obecności burmistrza, trafił najpierw do rzeszowskiego zamku, a później przewieziony został do Lwowa, gdzie przebywał przez długi czas w areszcie. Pomimo podejrzeń o działalność rewolucyjną, nie znaleziono wystarczających dowodów, by go skazać.
W rezultacie 27 grudnia 1847 roku Ignacy Łukasiewicz został zwolniony z więzienia, jednak przez jakiś czas pozostawał pod ścisłą kontrolą władz. Zakazano mu opuszczania Lwowa, co skutkowało niemożnością kontynuowania działalności konspiracyjnej, lecz nie zatrzymało jego kariery zawodowej.
Nowe wyzwania zawodowe i studia
Po wyjściu z więzienia, Ignacy Łukasiewicz rozpoczął pracę w aptece „Pod Złotą Gwiazdą” w Lwowie, której właścicielem był Piotr Mikolasch. Dzięki jego pomocy, Ignacy uzyskał zgodę na opuszczenie Lwowa, co pozwoliło mu rozpocząć naukę na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. Podczas tych studiów zdał wszystkie egzaminy, z wyjątkiem farmakognozji, co uniemożliwiło mu uzyskanie dyplomu.
Mimo tego, 30 lipca 1852 roku Ignacy Łukasiewicz uzyskał tytuł magistra farmacji na Uniwersytecie Wiedeńskim. To wydarzenie stanowiło kamień milowy w jego karierze naukowej i zawodowej. Pozwoliło to Ignacemu wkroczyć na ścieżkę, która doprowadziła go do przełomowych odkryć, mających kluczowy wpływ na rozwój przemysłu naftowego zarówno w Polsce, jak i na świecie.
Ignacy Łukasiewicz – przełomowe odkrycia i rozwój przemysłu naftowego
Po powrocie do Lwowa, Ignacy Łukasiewicz wznowił pracę w aptece Mikolascha, gdzie, razem z drugim asystentem, Janem Zehem, prowadził eksperymenty nad destylacją ropy naftowej. Ich badania miały na celu odkrycie nowych substancji, które mogłyby zostać wykorzystane w medycynie. Początkowo jednak Mikolasch nie dostrzegał praktycznego zastosowania dla destylatów ropy, przez co zdecydował się wycofać z dalszych prac badawczych.
Na przełomie 1852 i 1853 roku, Łukasiewicz oraz Zeh jako pierwsi w historii uzyskali naftę metodą frakcjonowanej destylacji. Dzięki tej metodzie udało się otrzymać substancję, która miała szerokie możliwości wykorzystania, nie tylko w przemyśle, ale także w życiu codziennym. Łukasiewicz, dostrzegając ogromny potencjał tego odkrycia, podjął próby znalezienia praktycznego zastosowania dla nafty.
Przez długi czas używane lampy oliwne nie nadawały się do pracy z naftą, co zmusiło go do opracowania nowego rozwiązania. Pierwsza lampa naftowa, którą skonstruował Łukasiewicz, rozświetliła wystawę apteki, stanowiąc symbol przełomowego momentu w historii oświetlenia.
Ignacy Łukasiewicz i narodziny przemysłu naftowego
31 lipca 1853 roku stał się symboliczną datą narodzin przemysłu naftowego w Polsce. Tego dnia, podczas pilnej operacji w szpitalu powszechnym na lwowskim Łyczakowie, po raz pierwszy użyto oświetlenia naftowego. To wydarzenie miało ogromne znaczenie praktyczne, ponieważ otworzyło drogę do powszechnego stosowania nafty w różnych dziedzinach życia, a także wpłynęło na rozwój całego przemysłu naftowego.
Na początku 1854 roku Ignacy Łukasiewicz przeniósł się do Gorlic, by być bliżej terenów roponośnych, które stwarzały nowe możliwości dla przemysłu naftowego. W tym samym roku, w gorlickiej dzielnicy Zawodzie, na skrzyżowaniu ulic Węgierskiej i Kościuszki, zapłonęła pierwsza na świecie uliczna lampa naftowa. Ropa naftowa była wykorzystywana w tych okolicach już wcześniej do różnych celów gospodarczych, m.in. jako lekarstwo dla bydła czy smar. Łukasiewicz podjął pracę w miejscowej aptece Jana Tomaszewicza, a równocześnie zaczął współpracować z właścicielami terenów roponośnych, zakładając pierwsze spółki naftowe i kopalnie w Gorlicach, Jasle i Krosnie.
W tym samym roku, 1854, Łukasiewicz założył pierwszą na świecie kopalnię ropy naftowej w Bóbrce, niedaleko Krosna. Kopalnia ta, funkcjonująca w ramach spółki Trzecieski-Łukasiewicz, jest nadal czynna, będąc jednym z najważniejszych miejsc w historii przemysłu naftowego. W 1857 roku Łukasiewicz otworzył rafinerię w Klęczanach, koło Nowego Sącza, gdzie przetwarzał wydobywaną ropę na naftę, smary, oleje smarne i asfalt.
Rok 1859 okazał się wyjątkowo ciężki dla Łukasiewicza, ponieważ w tym czasie zmarła jego ukochana córka Marianna. Pomimo tego osobistego dramatu, w tym samym roku Łukasiewicz przeniósł się do Polanki pod Krosnem, gdzie po pożarze rafinerii założył nową, jeszcze bardziej nowoczesną rafinerię. Po wybuchu powstania styczniowego wsparł powstańców finansowo, a później pomógł uchodźcom popowstaniowym, zapewniając im pomoc materialną i schronienie.
W 1865 roku Łukasiewicz kupił wieś Chorkówka pod Krosnem oraz przyległy folwark Leśniówka, gdzie założył nowoczesną rafinerię. Okres ten charakteryzował się jego dużym zaangażowaniem zarówno w rozwój przemysłu naftowego, jak i w inicjatywy na rzecz lokalnej społeczności.
Ignacy Łukasiewicz – działalność charytatywna i uznanie
W latach 1868–1881 Ignacy Łukasiewicz założył kilka nowych kopalni nafty w Beskidzie Dukielskim (Ropianka, Wilsznia, Smereczne) oraz w Gorlickiem i Bóbrce. Zainwestował również w otwarcie leczniczego zakładu kąpielowego jodowo-bromowego w Chorkówce. W tym samym czasie powstała kaplica dla lokalnej ludności, a także kościół w stylu neogotyckim w Zręcinie (w pobliżu Chorkówki), który Łukasiewicz ufundował wspólnie ze swoim partnerem biznesowym Klobassą.
Na zasługi Łukasiewicza nie musiały długo czekać. W 1873 roku papież Pius IX przyznał mu tytuł Szambelana Papieskiego oraz odznaczył go Orderem Św. Grzegorza za działalność charytatywną. Również w tym samym roku Łukasiewicz zorganizował we Lwowie pierwszy kongres naftowy, który okazał się kluczowym wydarzeniem dla rozwoju przemysłu naftowego w Polsce. Dodatkowo, w 1877 roku powołał w Gorlicach Krajowe Towarzystwo Naftowe, a w latach 1880–1881 pełnił funkcję pierwszego prezesa tego Towarzystwa.
Ostatnie lata życia
Ostatnie lata życia Ignacego Łukasiewicza nie były wolne od trudnych doświadczeń. Zmarł on 7 stycznia 1882 roku w wyniku ciężkiego zapalenia płuc, co stanowiło ogromną stratę nie tylko dla jego rodziny, ale także dla całego przemysłu naftowego. Został pochowany na cmentarzu w Zręcinie, gdzie do dziś znajduje się jego grób – symbol jego niezwykłego wkładu w rozwój przemysłu naftowego w Polsce i na świecie.
20 kwietnia 1857 roku, w Gorlicach, Ignacy Łukasiewicz ożenił się z Honoratą Stacherską, swoją siostrzenicą, która była młodsza od niego o 15 lat. Honorata pochodziła z rodziny Ernesta Leopolda Dydaka-Stacherskiego, herbu Ostoja, i Emilii z Łukasiewiczów, która była starszą siostrą Ignacego. Małżeństwo to było stosunkowo krótkie, ponieważ para doczekała się tylko jednej córki, Marianny, która przyszła na świat 1 lutego 1858 roku, jednak zmarła tragicznie 7 grudnia 1859 roku w bardzo młodym wieku.
Upamiętnienie osiągnięć Ignacego Łukasiewicza
Za życia Ignacy Łukasiewicz był wielokrotnie doceniany i uhonorowany przez społeczność. W 1861 roku otrzymał honorowe obywatelstwo zarówno miasta Jasło, jak i Krosno, w dowód uznania dla jego osiągnięć w rozwoju przemysłu naftowego. W 1878 roku, z okazji jego zasług, wyemitowano medal w jego cześci, wykonany w brązie.
W Bóbrce, niedaleko Krosna, znajduje się jedno z najważniejszych miejsc związanych z przemysłem naftowym w Polsce – Muzeum Przemysłu Naftowego i Gazowniczego im. Ignacego Łukasiewicza, które jest poświęcone jego życiu i pracy. Z kolei Politechnika Rzeszowska, od 1974 roku, nosi imię Ignacego Łukasiewicza, co stanowi wyraz szacunku dla jego wkładu w rozwój nauki i przemysłu w Polsce.
Zespół Szkół w Policach z kolei przyjął imię Łukasiewicza w 1979 roku.
W 1983 roku, z okazji upamiętnienia Ignacego Łukasiewicza, wyemitowano miedzioniklową monetę obiegową o nominale 50 zł. Na rewersie tej monety, zaprojektowanej przez Annę Jarnuszkiewicz i Stanisławę Wątróbską-Frindt, umieszczono wizerunek Ignacego Łukasiewicza. Nakład wyniósł 611 700 sztuk.
Kolejne monety z jego wizerunkiem, tym razem o charakterze kolekcjonerskim, zostały wyemitowane w 2003 roku z okazji 150-lecia narodzin przemysłu naftowego i gazowniczego. Zostały one wykonane w złocie i srebrze, a ich nakład wynosił odpowiednio 2100 i 43 000 sztuk. Na monetach pojawiła się również data 31 VII 1853, upamiętniająca moment, w którym po raz pierwszy zastosowano oświetlenie naftowe.
W tej samej serii wydano także monetę o nominale 2 zł, wykonaną w nordic gold, która przedstawia wizerunek Ignacego Łukasiewicza, lampy naftowej i rafinerii. Moneta ta miała nakład wynoszący 600 tys. sztuk.
W 2022 roku wyemitowano kolejną srebrną monetę, tym razem o nominale 10 zł i wadze 31,1 g, przedstawiającą portret Łukasiewicza, kopalnię w Bóbrce oraz jego lampę. Projekt tej monety jest autorstwa Dobrochny Surajewskiej.
Dodatkowo, w 1996 roku wydano banknot kolekcjonerski z wizerunkiem Ignacego Łukasiewicza. Poczta Polska także uczciła jego pamięć, emitując znaczek pocztowy z okazji setnej rocznicy jego śmierci w 1982 roku, a także kolejny w 2022 roku, w nakładzie 600 000 sztuk.
W Muzeum Podkarpackim w Krośnie przechowywane są liczne pamiątki po Ignacym Łukasiewiczu, w tym kopia prototypu lampy naftowej, a także jedna z najcenniejszych kolekcji lamp naftowych w Europie. W wielu miejscowościach w Polsce można spotkać pomniki, tablice pamiątkowe oraz inne formy upamiętnienia postaci Ignacego Łukasiewicza. Jego imieniem nazwano liczne szkoły, uczelniane instytucje, ulice i place.
W 2009 roku powstał film dokumentalny pt. „Rozjaśnić mrok”, który szczegółowo opowiadał o życiu i osiągnięciach Ignacego Łukasiewicza.
W 2015 roku nadano nazwę ulicy Łukasiewicza i Zeha w Łańcucie, na której niegdyś znajdowała się apteka Ignacego Łukasiewicza. W 2019 roku powstała natomiast Sieć Badawcza Łukasiewicz, skupiająca kilkadziesiąt polskich instytutów badawczych, które wspierają innowacje technologiczne.
W 2020 roku most na rzece Jasiołka w Świerzowej Polskiej otrzymał imię Ignacego Łukasiewicza.
29 października 2021 roku, Sejm Rzeczypospolitej Polskiej uchwalił Rok Ignacego Łukasiewicza na cześć jego zasług. Wydanie specjalne Kroniki Sejmowej upamiętniło to wydarzenie. Ustanowienie tego roku miało na celu nie tylko oddanie hołdu Łukasiewiczowi, ale także przypomnienie o jego niezrównanym wkładzie w rozwój przemysłu naftowego oraz gazowniczego, który miał wpływ na gospodarkę zarówno w Polsce, jak i na całym świecie.
