Nowe badania ujawniły, jak wyglądał jadłospis rolników sprzed 5000 lat, żyjących w południowej Skandynawii i północnych Niemczech. Analiza mikroskamieniałości roślinnych z neolitycznej wioski Oldenburg LA 77 pozwala na odkrycie różnorodności ich diety, obejmującej nie tylko zboża, ale także dzikie rośliny, takie jak trawy, żołędzie czy bulwy. Badania te pomagają lepiej zrozumieć metody przygotowywania ich posiłków oraz ewolucję ówczesnych zwyczajów żywieniowych.
Kultura pucharów lejkowatych (4000–2800 p.n.e.), która występowała w południowej Skandynawii oraz północnych Niemczech, stanowi pierwszą fazę okresu, kiedy ludzie zaczęli zajmować się rolnictwem i hodowlą zwierząt. Styl życia tych wczesnych rolników jest przedmiotem badań od wielu lat, jednak do tej pory nie było jasne, jakie rośliny roślinne, poza zbożami, stanowiły część ich diety, ani które produkty powstawały z przetworzonych ziaren zbóż.
Badanie opublikowane w czasopiśmie Journal of Archaeological Science: Reports, przeprowadzone przez Centrum Badań Wspólnych w Kilonii, dostarczyło nowych informacji na temat diety tych pierwszych rolników. Naukowcy przeanalizowali starożytne resztki roślinne, w szczególności mikroskamieniałości, które zachowały się na kamieniach szlifierskich.
Kamienie szlifierskie, które zostały przebadane, pochodzą z wykopalisk w wiosce Oldenburg, znajdującej się na piaszczystej wyspie na dawnym terenie podmokłym, znanym jako Oldenburger Graben, na południowo-zachodnim wybrzeżu Morza Bałtyckiego.
Osada ta pochodzi z okresu środkowego neolitu (3270–2920 p.n.e.) i jest jednym z najlepiej zbadanych stanowisk w tej części Europy. W wyniku wykopalisk odkryto liczne domy, studnię oraz setki artefaktów, w tym krzemienne narzędzia, fragmenty ceramiki oraz kamienie szlifierskie.
Jak wyjaśnia Dr Jingping An, asystent naukowy i pierwszy autor badania, kamienie szlifierskie stanowią prawdziwe archiwa przechowujące informacje o roślinnych składnikach diety. Nawet niewielki fragment kamienia może zawierać ogromną ilość mikroskamieniałości roślinnych, w tym skrobi i fitolitów.
Mikroskamieniałości roślinne, które udało się wydobyć z kamieni szlifierskich ze stanowiska Oldenburg LA 77, dostarczają informacji na temat przetwarzania szerokiej gamy produktów spożywczych, obok pszenicy i jęczmienia, takich jak nasiona dzikich traw, rdestowców, żołędzi oraz bulw bogatych w skrobię. Istnieje również możliwość, że znaleziono niewielką ilość nasion dzikich roślin strączkowych. Zaskakująca jest różnorodność dzikich roślin, które były częścią diety.
Znalezione zwęglone dzikie rośliny zostały wcześniej udokumentowane za pomocą analizy prób gleby z tego neolitycznego stanowiska, jednak nasze badania dostarczają dodatkowych dowodów na ich spożycie poprzez szczegółowe badanie przetwórstwa żywności, jak wyjaśnia prof. Wiebke Kirleis, kierownik projektu.
Ludzie w przeszłości potrafili wzbogacić swoją dietę, korzystając z różnych dzikich roślin, dodał dr An. Otrzymane wyniki są zgodne z wcześniejszymi analizami roślinnych szczątków z innej osady kultury pucharów lejkowatych, z stanowiska Frydenlund (około 3600 r. p.n.e.) w Danii, opublikowanymi przez prof. Kirleis i jego zespół z Muzeum Moesgaard w Aarhus. W tym miejscu mikroskamieniałości roślinne pochodziły wyłącznie od dzikich roślin.
Dalsze badania wykazały, że w Oldenburgu LA 77 kamienie szlifierskie mogą świadczyć o tym, że ziarna zbóż były najpierw miażdżone na grube kawałki lub mielone na drobny proszek. W połączeniu z chemiczną i botaniczną analizą resztek jedzenia znajdujących się na ceramice oraz niedawno opublikowanymi wynikami biomarkerów, które wskazują na obecność ziaren zbóż na płytach do pieczenia, istnieje prawdopodobieństwo, że mogły one zostać wykorzystane do produkcji podpłomyków.
W przeciwieństwie do stanowiska we Frydenlund, gdzie brak dowodów na mielenie zbóż oraz obecność zwęglonych ziaren sugerują, że zboża były spożywane głównie w formie kleiku lub owsianki, w Oldenburgu LA 77 mogło dochodzić do różnorodnych metod obróbki ziaren.
Jest szczególnie interesujące, że pierwsi rolnicy wykazywali podobne zainteresowanie dzikimi roślinami, ale różnili się sposobem przygotowywania zbóż, jak zauważył prof. Kirleis. Badania wskazują, że pierwsi rolnicy w północnych Niemczech i Danii mogli mieć różne preferencje dotyczące przygotowywania posiłków z użyciem zbóż. W rzeczywistości sposób przygotowywania żywności w tym czasie był złożony i różnorodny, co dokumentują pozostawione przez nich dowody, dodał dr An.
Źródła:
- Jingping An, Alexandre Chevalier, Jan Piet Brozio, Johannes Müller, Wiebke Kirleis, Functional exploration of grinding and polishing stones from the Neolithic settlement site of Oldenburg LA77, Northern Germany − evidence from plant microfossil analysis, Science Direct [dostęp: 20.01.2025].
- Not only cereals: Revealing the menu of farmers 5,000 years ago, phys.org [dostęp: 20.01.2025].
Fot. Rekonstrukcja życia pierwszych rolników we wsi Oldenburg LA 77. Źródło: Susanne Beyer, Uniwersytet w Kilonii
